Interview Carol Batchelor

UNHCR: Nederland moet ruimhartiger worden voor staatlozen

Nederland moet meer doen om staatloze mensen te helpen en te beschermen, zegt Carol Batchelor van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Het is tijd om internationale afspraken na te komen.

Nederland kan meer doen om staatloze mensen te beschermen en staatloosheid te voorkomen. Dat zegt Carol Batchelor, de speciaal adviseur voor staatloosheid van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. “Nederland doet al veel goed. Maar ik zou er echt voor pleiten om stappen vooruit te zetten.”

Batchelor was in Den Haag vanwege een groot internationaal congres over staatloosheid. Ze is binnen de UNHCR een van de belangrijkste personen voor dit onderwerp. “Dit gaat elk land ter wereld aan. Bepalen wie wel en niet jouw burger is, is de basis van elke natie.”

De UNHCR wil dat staatloosheid in 2024 verleden tijd is. Wat is daarvoor nodig?

“Wat we als UNHCR aanmoedigen zijn afspraken over hoe we omgaan met mensen die al staatloos zijn en hoe we kunnen voorkomen dat andere mensen staatloos worden. Daarvoor moet bijvoorbeeld de wetgeving worden aangepast die voorschrijft dat nationaliteit alleen kan worden doorgegeven door vaders, en de registratie van geboortes moet overal kloppen.”

De UNHCR wees er in 2011 op dat in Nederland wetgeving tekortschiet om staatlozen te beschermen en staatloosheid te voorkomen. Hoe doet Nederland het nu?

“Veel gaat goed. In Nederland kunnen zowel vaders als moeders de nationaliteit doorgeven, geboorteregistratie is op orde. Maar ik zou Nederland willen aanmoedigen meer stappen te zetten. Nederland heeft de twee VN-verdragen over staatloosheid ondertekend, het is tijd om die afspraken om te zetten in nationale wetgeving.

“In een van die verdragen staat bijvoorbeeld dat kinderen die op jouw grondgebied worden geboren en anders geen nationaliteit hebben, de nationaliteit moeten krijgen van het land waar ze zijn geboren. Dus, en dit is belangrijk, het is niet zo dat elk kind dat hier geboren wordt de Nederlandse nationaliteit zou moeten krijgen. Ik zou Nederland ook willen aanmoedigen om een procedure vast te stellen waarmee iemand kan bewijzen dat hij staatloos is.”

De UNHCR wil ook dat mensen die erkend staatloos zijn automatisch een verblijfsvergunning krijgen. Wat als dat er toe leidt dat meer mensen naar Nederland reizen en hun papieren onderweg ‘per ongeluk’ kwijtraken?

“Laat ik eerst zeggen: veel mensen die staatloos zijn, zijn nooit gemigreerd. Staatlozen zijn niet per definitie vluchteling of migrant. En wat heeft het voor zin om mensen die hier al wonen geen verblijfsvergunning te geven? Door ze te erkennen als inwoner van jouw land zorg je dat ze juridisch bestaan en mee kunnen doen aan de samenleving. Dat is zowel positief voor het individu als voor de natie.

“Verder hebben veel Europese landen al wetgeving opgesteld om staatloosheid vast te stellen. Dat is heel moeilijk, want mensen moeten bewijzen dat ze iets niet hebben. Die procedures bestaan soms al vele jaren en wij zien niet dat die leiden tot meer problemen. Landen vinden die wetgeving juist erg nuttig. Als mensen juridisch bestaan, is een gesprek mogelijk met andere landen. Er is een manier om als internationale gemeenschap te bespreken: waar komt deze persoon vandaan en wie is verantwoordelijk?”

In het laatste UNHCR-rapport staat dat Nederland 1.951 staatlozen telt. Maar recente cijfers van Trouw laten zien dat dat in Nederland bijna 13.000 mensen erkend staatloos zijn. Wat vindt u daarvan?

“Een van de dingen die we aanbevelen als het gaat om staatloosheid is dat naties de statistieken goed op orde hebben. Dit lijkt me een groot probleem voor Nederland. Hoe kan Nederland een probleem oplossen als het geen idee heeft om wie het gaat? Goede statistieken zijn een fundamenteel onderdeel van de oplossing.”

Waarom is dat belangrijk?

“Het is niet zo dat het land waar een staatloze in het geval van een vlucht of migratie terechtkomt, per definitie verantwoordelijk zou moeten zijn. Nederland heeft bijvoorbeeld veel Syrische vluchtelingen opgevangen. Syrië is een van de 25 landen waar moeders hun nationaliteit niet kunnen doorgeven. Stel dat een alleenstaande Syrische vrouw hier nu een baby krijgt, dan zal dat kind zonder nationaliteit geboren worden. Dat is niet de schuld van Nederland. Maar als we dat zouden weten, als de registratie van dat kind klopt, helpt dat in het gesprek dat we voeren met Syrië. Wij willen daarbij helpen. Dat kan niet als landen niet weten wie er precies op hun grondgebied woont.”

Carol Batchelor Beeld Inge Van Mill

Staatloos in Nederland

Staatlozen worden door geen enkel land als onderdaan beschouwd. Uit cijfers die Trouw eerder opvroeg bij het CBS blijkt dat in Nederland 12.869 mensen als staatloos geregistreerd staan. Nog eens 42.752 mensen staan geregistreerd als ‘nationaliteit onbekend’. Dat onderscheid is belangrijk want een registratie als staatloze brengt bepaalde rechten met zich mee. Al deze mensen verblijven legaal in Nederland.

Er zijn uiteenlopende redenen waardoor mensen staatloos worden of zijn. Rohingya uit Myanmar bijvoorbeeld zijn als groep staatloos, net als de Palestijnen die de afgelopen jaren uit Syrië vluchtten. Maar kinderen worden bijvoorbeeld ook staatloos geboren wanneer alleen vaders de nationaliteit van een land kunnen doorgeven. In Nederland en veel andere landen is staatloosheid erfelijk: wie hier geboren wordt, is niet automatisch Nederlander. Dat leidt er toe dat in Nederland 9.767 hier geboren mensen staatloos zijn of geen nationaliteit hebben. In die groep zitten veel kinderen.

Lees ook:

Gemeenten willen niet langer wachten op wetgeving
Tienduizend in Nederland geboren mensen hebben geen nationaliteit. Gemeenten willen niet langer wachten op wetgeving. Ze gaan mensen zonder paspoort zelf helpen.

Het juridisch limbo van de staatloze Nayif Negim
Nayif Negim vroeg in Zweden asiel aan, werd afgewezen, vertrok naar Nederland, werd ook hier afgewezen, vroeg aan Qatar om hem terug te nemen en werd afgewezen. Hij vroeg het tevergeefs aan Egypte, omdat hij van dat land een verlopen vluchtelingenpaspoort heeft, en probeerde toegang te krijgen tot de Palestijnse gebieden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden