Parlementaire ­enquête aardgaswinning

‘Tunnelvisie bij de instanties die moesten zorgen voor veiligheid van de Groningers’

Van links naar rechts: Hulya Kat (D66), Tom van der Lee (GroenLinks, voorzitter) en Stieneke van der Graaf (ChristenUnie) van de parlementaire enquêtecommissie. Beeld ANP
Van links naar rechts: Hulya Kat (D66), Tom van der Lee (GroenLinks, voorzitter) en Stieneke van der Graaf (ChristenUnie) van de parlementaire enquêtecommissie.Beeld ANP

Officiële instanties hebben de veiligheidsrisico’s van de aardgaswinning in Groningen stelselmatig onderschat, bleek op de tweede dag van de parlementaire enquête.

Koos Schwartz en Niels Markus

Bij de instanties die zich bezighielden met (de veiligheid rond) de gaswinning, was sprake van tunnelvisie. Zo verklaarde geoloog Hans de Waal dat het risico op aardbevingen stelselmatig is onderschat, tot de zware beving bij Huizinge van 2012.

“Onderzoeksorganisatie TNO, het KNMI, het Staatstoezicht op de Mijnen, Shell, Exxon, Nam; iedereen zat in de tunnel”, zei De Waal tijdens de tweede dag van de parlementaire verhoren. “Het was een vrij beperkte groep mensen. Zij kregen ook heel weinig externe tegenspraak.”

Hans de Waal werkte sinds de jaren zeventig voor Shell. Hij zou promoveren op een model dat voorspelde dat de bodemdaling in Groningen in de loop der tijd fors sterker zou kunnen zijn dan de toenmalige verwachtingen van de Nam, de samenwerking tussen Shell en het huidige Exxon Mobil, die verantwoordelijk is voor de gaswinning.

Nam betaalde de second opinion

De Nam stelde dat de bodem gelijkmatig zou dalen, door de jaren heen. Dat zou uiteindelijk neerkomen op een verzakking van zo’n 30 à 40 centimeter. De Waal rekende op basis van onder meer onderzoeksresultaten rond oliewinning in Venezuela uit dat de bodem tot 60 centimeter kon zakken. In de jaren zeventig was al bekend dat er rond olie- en gasvelden bevingen konden plaatsvinden.

De Nam was niet blij met het model en liet een tweede onderzoek doen door volgens De Waal ‘zeer gerenommeerde onderzoekers’. Hun conclusie was dat er in het oorspronkelijke model van de Nam geen fouten zaten en dat de bodem waarschijnlijk maximaal 36 centimeter zou dalen.

De Nam betaalde de second opinion, zegt De Waal. De onderzoekers betrokken hem, als opsteller van het model niet bij hun onderzoek. “Vanuit wetenschappelijke integriteit en moraliteit is dat niet goed.” De Nam zou het model uit de second opinion gebruiken, De Waal zou ‘persona non grata’ worden bij het bedrijf. Pas in 2016, vier jaar na de zware beving bij Huizinge, omarmde de Nam zijn model.

Geen bovengrens voor het bevingsrisico

Ook de KNMI-modellen waarop het aardbevingsrisico was berekend, waren zeer wankel, zegt De Waal. Het KNMI hanteerde geen bovengrens voor het bevingsrisico, terwijl De Waal al snel zag dat het opvoeren van de gaswinning de kans op zware bevingen zou vergroten.

Ook geoloog Hans Roest, die dinsdagmiddag voor de enquêtecommissie verscheen, zegt dat de betrokken organisaties zich in een ‘tunnel’ bevonden. In tegenstelling tot bijna iedereen geloofde hij wel dat de flinke beving in Assen in 1986 het gevolg was van de gaswinning. Hij twijfelde ook aan de communis opinio dat er in Groningen bevingen met een kracht van maximaal 3,3 op de schaal van Richter zouden plaatsvinden. “Toen werd de stelling ingenomen dat het een kleinschalig probleem was. Daar zijn we de tunnel ingegaan.”

Geen gehoor bij het KNMI

Roest, onderzoeker aan de TU Delft, maakte bezwaar tegen de bevindingen dat bevingen altijd kleinschalig zouden blijven, maar kreeg geen gehoor bij het KNMI dat de metingen deed. Ook mocht hij zijn twijfels niet met de media delen.

Zowel Roest als De Waal ging later in hun carrière werken bij het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). In 2006 is er een serie aardbevingen en krijgt, zegt Roest, het SodM het gevoel ‘dat het niet goed zit’. Maar niemand weet hoe de kans op bevingen kan worden verminderd en het SodM kan dat ook niet afdwingen. Roest suggereert de gasproductie terug te schroeven, maar vindt geen gehoor.

Alles verandert na de beving in Huizinge in 2012, die een magnitude had van 3,6. Vrij snel erna toont het SodM aan – na twee weken werken, zegt De Waal – dat de modellen waarmee Nam en KNMI jarenlang hebben gewerkt niet kloppen: dat heftige aardbevingen wel degelijk mogelijk zijn en dat de kans op flinke schokken groter wordt als de gasproductie wordt opgevoerd.

Lees ook:

De scheuren in Groningen zitten in de balken en in de mensen

De overheid heeft de Groningers nooit serieus genomen, zeggen de gedupeerden die op dag één van de openbare verhoren aan het woord komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden