null

20 jaar na de moord

Trouw-hoofdredacteur Cees van der Laan kijkt terug op de moord op Fortuyn: ‘Het was een dag van totale ontreddering’

Beeld ANP

Trouw-hoofdredacteur Cees van der Laan was parlementair verslaggever toen het bericht binnenkwam dat Pim Fortuyn was vermoord.

Joost van Velzen

Het is vandaag precies twintig jaar geleden, maar bij Cees van der Laan roept de herinnering aan de avond van de moord op Pim Fortuyn nog verse herinneringen op. De huidige hoofdredacteur van Trouw was op 6 mei 2002 parlementair verslaggever op de Haagse redactie van de krant.

“Op het moment dat het bericht kwam dat Fortuyn was vermoord was ik thuis met de kinderen bezig. Ik heb toen direct alles uit mijn handen laten vallen en de chef gebeld. Toen heb ik de fiets gepakt en ben direct naar het Binnenhof gereden.”

Wat trof je daar aan?

“Toen ik aankwam zag ik rook uit de parkeergarage komen, er waren kennelijk auto’s in de fik gestoken. Op het Binnenhof waren honderden, misschien wel duizenden mensen samengekomen. Ze kwamen uit alle lagen van de bevolking. Er waren fans van voetbalclub ADO, maar ook de wat meer bekakte Hagenaars waren van de partij. De woede richtte zich op de zittende politiek. Op het torentje van minister-president Wim Kok, bijvoorbeeld. Ik weet nog goed dat naast mij een man met een jagershoedje en zo’n loden jas in een zeer beschaafd accent riep: ‘Kok, moordenaar, Kok, moordenaar!’ Het was ongekend.”

Wat zei die reactie van de bevolking over het Nederland van dat moment?

“Toen ik die beschaafde man zo boos zag, wist ik: als ook zo iemand zoveel woede heeft over de politiek dan is er héél veel aan de hand. En vergeet niet, hè, dit was de eerste politieke moord sinds de moord op de gebroeders Johan en Cornelis de Witt.”

Hoe kwam het bericht over de moord binnen op de Haagse redactie van Trouw?

“Er heerste verslagenheid. Ongeloof. Wat is er aan de hand met Nederland? – dat gevoel. Er was ook nog even ongerustheid over wie de dader zou zijn. Was dat iemand uit de moslimgemeenschap? We waren enigszins opgelucht dat dit niet het geval bleek te zijn.”

Trouw-hoofdredacteur Cees van der Laan: ‘Toen Pim Fortuyn opkwam, wisten we niet goed hoe we daarop moesten reageren. De politiek niet maar ook de journalistiek niet.’ Beeld Maartje Geels
Trouw-hoofdredacteur Cees van der Laan: ‘Toen Pim Fortuyn opkwam, wisten we niet goed hoe we daarop moesten reageren. De politiek niet maar ook de journalistiek niet.’Beeld Maartje Geels

Hoe dacht de parlementsredactie destijds over Fortuyn?

“Er werd verschillend gedacht over het fenomeen Fortuyn op de redactie. Sommige redacteuren vonden dat je niet te veel aandacht moest geven aan populistische figuren zoals hij. Dan help je immers mee om zo iemand groter te maken, was de gedachte. Zelf was ik juist wel geïnteresseerd in de opkomst van Fortuyn. Anderen zaten daar weer tussenin. Ik vond niet dat er heel duidelijk twee stromen waren. Op dat moment was er ook niet zoveel tijd om te discussiëren. We moesten gewoon aan het werk en snel ook. Een collega schreef een naschrift, een ander tikte een commentaar, ik maakte een reportage van de woede op het Binnenhof.”

Wisten politici die avond raad met de situatie?

“Premier Kok zag lijkbleek toen hij met een verklaring kwam op de persconferentie. Klaas de Vries van de PvdA en Benk Korthals namens de VVD waren er ook bij. Die waren ook zichtbaar geschokt. Er was die avond sprake van totale ontreddering bij de Nederlandse politiek.”

We zijn nu precies twintig jaar verder. Is er vanuit journalistiek oogpunt veel veranderd sinds die vreselijke moord?

“Zeker. En helemaal toen er nog een moord bijkwam, namelijk die op Theo van Gogh, in november 2004. Toen wel door een moslim-fundamentalist. Sindsdien is er in de Nederlandse journalistiek veel meer aandacht voor de gewone mensen. De mening van de man en vrouw in de straat werd voor die tijd niet zo gehoord, dat is nu anders. Op televisie zie je ook veel meer interviewtjes op straat. Als Wilders of Baudet nu ergens mee komen, is er nog steeds weleens discussie op de redactie, maar we nemen het serieuzer en vragen ons sneller af waar iets vandaan komt. We gaan veel sneller op zoek naar de achtergrond van onvrede. Toen Pim Fortuyn opkwam, wisten we niet goed hoe we daarop moesten reageren. De politiek niet maar ook de journalistiek niet. We kunnen echt wel spreken van een Nederland voor en een Nederland na Fortuyn.”

Pim Fortuyn herdacht met tocht en symposium

Er wordt vandaag op verschillende plekken in het land stilgestaan bij de moord op Pim Fortuyn twintig jaar geleden. Onder meer Stichting Beeld van Pim en de politieke partij Leefbaar Rotterdam organiseren een herdenkingstocht, en in Rotterdam wordt de oud-politicus herdacht met een symposium in het stadhuis.

De tour begint bij het voormalige huis van Fortuyn in Rotterdam en gaat naar begraafplaats Westerveld in Driehuis, waar de vermoorde politicus een aantal maanden lag begraven. Fortuyn is later herbegraven in het Italiaanse dorpje Provesano, waar hij een tweede huis had.

Op het Mediapark in Hilversum, waar Fortuyn op 6 mei 2002 door Volkert van der G. werd doodgeschoten, spreekt onder anderen oud-politicus Hilbrand Nawijn van de partij Lijst Pim Fortuyn. Terug in Rotterdam spreekt in het stadhuis burgemeester Ahmed Aboutaleb en wordt de jaarlijkse Pim Fortuyn Prijs uitgereikt aan de opiniemaker, politicus of bestuurder die het gedachtegoed van Fortuyn het beste uitdraagt.

De herdenkingsdag eindigt met een stille tocht naar het standbeeld van Fortuyn op de Pim Fortuynplaats, waar de politicus met twee minuten stilte wordt herdacht.

Lees ook:

Anderhalf miljoen mensen stemden Fortuyn na de moord. Wat hadden zij gemeen?

De kiezers van Fortuyn waren ontevreden over de politiek en hadden rechtse opvattingen over immigratie. Maar verder was de groep behoorlijk divers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden