VlaggebruikRegionale trots

Trots op je streek door de regionale vlag

De Achterhoekse vlag is overal te zien in Winterswijk. Beeld Koen Verheijden

Ineens duiken ze overal in het land op: regionale vlaggen. Is de populariteit van lokale kleuren een bijeffect van de coronacrisis? En wat symboliseert die vlag dan?

Bij vlaggenproducent Vlaggen Unie hoeven ze niet in de bestelgegevens van de afgelopen maanden te kijken om te kunnen bevestigen dat de verkoop van lokale vlaggen is gestegen. “Absoluut”, zegt medewerker Maurice Holtz meteen. Voor sommige regionale vlaggen is de verkoop sinds maart verviervoudigd. 

Ook bij Holtz’ concurrent de Dokkumer Vlaggenfabriek hebben ze een toename in populariteit van provinciale en regionale vlaggen gesignaleerd. De afgelopen drie maanden is de verkoop van de Noord-Brabantse vlag verdubbeld; die van de Zeeuwse vlag verdriedubbelde zelfs. Dat betekent dat er honderden extra vlaggen over de toonbank gingen.

‘Trots voelen bij deze streek’

In de Achterhoek, waar ook enthousiast wordt gevlagd, is nog iets anders aan de hand. De vlag met de verschillende tinten groen is geen officiële vlag, maar de uitkomst van een ontwerpwedstrijd in 2018. Sindsdien is de verkoop van de vlag alleen maar gestegen, zegt Linda Commandeur van de Stichting Pak An, die de wedstrijd samen met bierfabrikant Grolsch en festival de Zwarte Cross organiseerde. 

“Als je dit langs de officiële weg doet, kan het jaren duren voor er een vlag wappert. Mensen zijn nu heel blij dat er een symbool is voor de trots die ze voelen bij deze streek.” Of er ook een opleving in de vlaggenverkoop is sinds de coronacrisis, weet Commandeur niet, maar ze sluit het niet uit.

Irene Stengs, hoogleraar antropologie aan de Vrije Universiteit en onderzoeker bij het Meertens Instituut, denkt van wel. Sinds het uitbreken van corona is er überhaupt veel vlagvertoon in ons land, zegt ze: “Neem bijvoorbeeld de persconferenties van premier Rutte, daar loopt door de achtergrond ook een rood-wit-blauwe lijn.” Die nationale identiteit wordt ook op andere manieren benadrukt. “Wat ik bijvoorbeeld opvallend vind zijn de borden langs de snelweg waarop staat: ‘Nederlanders, let een beetje op elkaar’. Terwijl daar volgens mij net zo goed ‘mensen’ had kunnen staan.”

Buurmannen in Winterswijk, hun kliko's te herkennen aan de de groene vlaggen. Uiterst links René Maas, naast hem Mark Peters.Beeld Koen Verheijden

Regionale vlaggen zijn al langer in opmars

Dat ook regionale vlaggen nu gretig aftrek vinden, past volgens Stengs in een bredere ontwikkeling; regionale vlaggen zijn al langer in opmars. “In de laatste twintig jaar zijn regionale symbolen veel belangrijker geworden: niet alleen vlaggen, maar ook bijvoorbeeld lokale ‘volksliederen’ zijn in opkomst. En er is veel aandacht en belangstelling voor dialecten.”

Al die symbolen zijn uitdrukking van complexe gevoelens van verbondenheid en verschil, zegt Stengs. “Men onderscheidt zich van een andere regio, benadrukt de eigenheid van een bepaalde streek of stad. Maar het is ook een manier van bijvoorbeeld bepaalde krimpregio’s om uiting te geven aan het gevoel van niet gehoord worden door de Randstad, waar de politieke en economische macht zetelt.”

Stengs heeft geen onderzoek gedaan naar regionale vlaggen in tijden van corona, benadrukt ze, dus een eventuele verklaring voor de grote belangstelling blijft speculatie. Maar het kan zijn dat  een vlag functioneert als een symbool voor meer dan alleen lokale identiteit. “Een vlag is eigenlijk een ‘leeg’ symbool: iedereen kan er afhankelijk van de situatie een eigen interpretatie aan geven. Als iedereen in een dorp vlagt, kan dat worden geïnterpreteerd als ‘wij zijn trotse Twentenaren’, maar in coronatijd ook als ‘wij Twentenaren zijn solidair met de zorg.’”

Bovendien: als er één in de straat gaat vlaggen, volgen er vaak meer, aldus de hoogleraar. “Eigenlijk ontstaat er dan een soort morele dwang. Iedereen die vlagt is trots op de streek of op de stad, waarom jij niet? Je moet sterk in je schoenen staan om dan niet mee te gaan doen.”

Links René Maas, rechts Mark Peters. Beeld Koen Verheijden

De Achterhoekse vlag

Mark Peters en René MaasWinterswijk

“Kijk eens wat voor een groene buurt we hebben”, zegt Mark Peters uit Winterswijk. En dan doelt hij niet op de weelderige planten en bomen in de wijk, maar op de wapperende vaandels en de groenbakstickers. De streekvlag van de Achterhoek is een initiatief van de Zwarte Cross, Grolsch en stichting Pak An.

Sinds het ontwerp van Paul Heutinck in 2018 werd uitgekozen bij een prijsvraag, is er een ware run op de groene vlag met het witte kruis. Het vaandel staat symbool voor het Achterhoekse coulissenlandschap, met grasland en akkers omrand met bomen en kruispunten van wegen. Erik Rave van de Achterhoekse winkel verkoopt vlaggen bij de vleet. “Het is een behoorlijke hype. Mensen laten op deze manier zien dat ze trots zijn op onze regio en identiteit.”

“Het is een prachtige vlag die de verbintenis met de regio laat zien”, vindt Peters. Met een vleugje regionaal chauvinisme hangen veel bewoners dagelijks de vlag uit. Groen en fier. “Ik woon hier al mijn hele leven en voel me meer Achterhoeker dan Gelderlander”, zegt René Maas, die even verderop bij Peters in de straat woont. Maas was een van de eersten die een vlag kocht en heeft inmiddels een uitgebreide verzameling van gadgets met de Achterhoekse vlag, zoals klompen, T-shirts, een sleutelhanger, flesopener of zelfs een vogelhuisje.

Maar zichzelf op de borst kloppen vanwege hun mooie regio, is aan de buurmannen niet besteed. “Doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg”, zegt Maas. “Achterhoekers zijn nuchter.” Maar ze kunnen niet ontkennen dat ze best een beetje trots zijn. “Het is een heel mooi stukje Nederland”, zegt Peters. Maas vult aan: “Het is gemoedelijk en je komt hier tot rust.”

Het gevoel van saamhorigheid onder Achterhoekers is groot. Dat is eigenlijk altijd al zo, maar vanwege de coronacrisis voelt dat misschien nog net iets sterker. Peters: “Als er iets heftigs is, zoek je verbondenheid bij elkaar. Zo’n vlag geeft daar een extra dimensie aan.”

Corry Verhoeven met haar Branbantse vlag.Beeld Roos Pierson

De Brabantse vlag

Ad en Corry VerhoevenRiel

Op haar 48ste trouwdag vindt Corry Verhoeven het welletjes. Ze gaat de laatste periode van haar leven niet doorbrengen zonder een Brabantse vlag in de voortuin. Het is 5 mei van dit jaar, tegelijkertijd Bevrijdingsdag dus, en zoals elk jaar steekt manlief Ad braaf het rood-wit-blauw in de vlaggenstokhouder aan de zijkant van hun woning aan de Rielse dorpsrand. 

Een plek die Corry (70) nooit echt geschikt heeft gevonden voor vlagvertoon, want te veel uit het zicht. De rasechte Brabantse wil een mast in het midden van de tuin. Ad, gewend om met zijn handen te werken, heeft hem al staan als de kinderen voor Moederdag met de provincievlag komen aanzetten. Sindsdien hangt het geblokte doek fier in top voor hun woning aan het Zandeind.

Waarom? Tja, probeer gevoel maar eens te verklaren. “Ge bent toch een Brabander”, probeert Corry. Meer dan dat is het eigenlijk ook niet. In de omgeving ziet ze steeds meer provinciegenoten hetzelfde doen. Als ze met hun tweetjes fietsen, meestal op zondag, komen ze altijd wel een stuk of wat vlaggen tegen. Het is iets van de laatste tijd, valt haar op. Maar ja, Corry is geen socioloog. Ze kan er moeilijk een vinger op leggen. 

Als ze voor zichzelf spreekt: ze is trots op haar provincie. “Het is hier gemoedelijk. Ik zou nooit weg willen, dat lijkt me verschrikkelijk.” Maar toegegeven, dat is niet iets van de laatste tijd. Zo denkt ze er haar hele leven al over.

Vanuit de woonkamer kijken Ad en Corry precies op hun vlag uit. Dat is ’s ochtends lekker beneden komen. Een bijkomend voordeel: sinds die tiende mei van Moederdag kunnen ze de wind opeens beter waarderen. Het moet niet te veel zijn, zeker geen storm, maar toch wel meer dan een zuchtje. “Zodat de vlag lekker wappert”, glundert Corry. 

Ad, nog steeds het liefst met van alles en nog wat bezig, knikt zuinigjes in het voorbijgaan. Ja, hij vindt de vlag ook mooi. Maar zijn vrouw is meer van het expressieve dan hij.

De houder aan de muur – een stom ding, volgens Corry – moet er nog af. Daar vindt Ad vast nog wel eens tijd voor. Maar het belangrijkste is dat de vlag nu een mooie plek heeft. Goed in het zicht, want elke voorbijganger mag weten in welke mooie provincie hij vertoeft.

Lees ook:

Niemand wil meer afstand houden: ‘Omdat anderen het verwaarlozen, doe jij het ook’

De wil om afstand te houden ebt weg nu de druk op de ziekenhuizen afneemt en de maatregelen verder versoepelen. Hoe zijn mensen nog te motiveren?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden