Corona

Trage vaccinatie vermoedelijke oorzaak van hoge oversterfte in Nederland

Op de vaccinatielocatie van het Erasmus MC en Spijkenisse Medisch Centrum in Ahoy krijgt een man zijn boosterprik.  Beeld ANP
Op de vaccinatielocatie van het Erasmus MC en Spijkenisse Medisch Centrum in Ahoy krijgt een man zijn boosterprik.Beeld ANP

De oversterfte in Nederland was vorig jaar hoog in vergelijking met andere landen. Dat zou weleens aan het vaccinatiebeleid kunnen liggen. ‘We zijn laat begonnen met prikken en boosteren.’

Marco Visser

Vergelijk Nederland met België en direct valt op dat de extra sterfte hier veel hoger is dan bij de zuiderburen. Verschillende seniorenorganisaties meldden donderdag dat zij snel een onderzoek willen naar wat er misgaat. Kamerlid Pieter Omtzigt diende eerder al een motie in voor zo’n onderzoek, en kreeg een meerderheid achter zich. Dat Nederland relatief hoge sterftecijfers heeft, kan weleens aan het vaccinatiebeleid liggen.

“In België was de oversterfte in 2020 hoger dan bij ons”, zegt CBS-medewerker Ruben van Gaalen, die ook bijzonder hoogleraar levensloopdynamiek is aan de Universiteit van Amsterdam. “Maar in 2021 zie je daar nauwelijks oversterfte. Waar zitten verschillen met Nederland? Mogelijk in de vaccinatie-aanpak. Wat je feitelijk kunt vaststellen is dat België eerder is begonnen met vaccineren en met boosteren. Wij zijn wat laat begonnen met prikken en ook de boostercampagne is laat van start gegaan.”

Later boosteren dan België

Dat kan gevolgen hebben omdat de werking van vaccins afneemt, en na een half jaar zelfs sterk afneemt. Dat is vooral voor de meest kwetsbaren gevaarlijk. Een booster zorgt voor een nieuwe beschermingslaag. “België is in september begonnen met boosteren. Je ziet in de statistieken dat besmettingen en sterfte in die groep van meest kwetsbare mensen daar al snel dalen.”

Dat roept de vraag op of de oversterfte hoger is omdat Nederland later begon met vaccineren en boosteren. De motie van Omtzigt is breed opgesteld, en roept alleen op een ‘academisch onderzoek’ te starten. De ouderenbonden denken in de richting van uitgestelde zorg of eenzaamheid als oorzaak van de hogere sterfte. Van Gaalen kan dat niet uitsluiten, omdat op voorhand nu eenmaal nooit iets is uit te sluiten.

In februari of maart publiceert het CBS de statistieken over de doodsoorzaken in Nederland. “Dan zul je zien dat covid echt voor het grootste deel de verklaring is voor de hoge oversterfte. Dat is tijdens de gehele pandemie al gebleken. Misschien is er nu een onverklaard deel. Als dat er is, zal dat klein zijn.”

Dat onverklaarde deel kan inderdaad de uitgestelde zorg zijn, waar de ouderenbonden aan denken. Maar extra sterfte door uitgestelde zorg manifesteert zich niet in pieken, zoals wel met de oversterfte gebeurt. Daarbij zal extra sterfte door uitgestelde zorg vaker 70-minners dan 70-plussers treffen. Terwijl het vooral de groep 70-plussers is waarin meer mensen overleden.

Geen griep

“Een andere verklaring is dat we afgelopen tijd goed ons best hebben gedaan de meest kwetsbaren te beschermen. Vorig jaar was er geen griep. Het kan zijn dat mensen die op hun laatste benen liepen dit jaar tegen een verkoudheidsvirus zijn aangelopen waardoor ze stierven.”

Wat bij sommigen tot verwarring leidt zijn de verschillen in de cijfers die RIVM en CBS elke week publiceren. Het RIVM maakt elke dinsdag bekend hoeveel Nederlanders aan covid zijn overleden. Half december waren dat er bijvoorbeeld 322. De vrijdag daarop publiceert het CBS de oversterfte. Die kwam die periode uit op ongeveer 900. De reden voor het verschil is dat GGD’s en RIVM slechts een deel van het werkelijke aantal covid-doden tellen. Er is in Nederland namelijk geen meldplicht voor overlijdens door covid, dus er is een sterke onderrapportage.

De hypothese dat vaccins zelf tot hogere sterfte leiden, is volgens Van Gaalen onzin. “In landen als Noorwegen, Denemarken en België wordt volop geprikt en daar zie je juist lagere oversterfte. Als men nu even geduld heeft, dan leggen we in februari of maart alle gegevens over de doodsoorzaken in 2021 op tafel. Waarschijnlijk zullen we het dan al snel niet meer hebben over het mysterie van de oversterfte.”

Lees ook:

Er gingen 90.000 levensjaren verloren door Covid-19 vorig jaar, ruim vijf jaar per coronadode

Het verlies aan levens is ook te berekenen aan de hand van verloren levensjaren. Daaruit blijkt dat covid-doden gemiddeld nog ruim vijf jaar langer hadden kunnen leven.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden