Tv-columnReis door Afrika

Torenstra beseft dat zijn zoektocht in een gênant verwachtingspatroon paste

De San-jongen vertelt Waldemar Torenstra over zijn stadse droomBeeld Maaike Bos

Het voorstel aan man T. om zondag eens ‘Ondersteboven van Afrika’ te kijken, kon op gebrom rekenen. “Ik ben nu al ­jaloers”, brieste hij over Waldemar Torenstra’s motorreis van drie maanden door twaalf landen in Afrika. Man T. is even oud (46), reed ook motor en is gek op Afrika. We keken toch, benieuwd naar het avontuur.

Waarom gaan Torenstra, zijn geluidsman en cameraman op drie motoren van Kaapstad (Zuid-Afrika) naar Cairo (Egypte), terwijl rulle zandwegen levensgevaarlijk zijn? In zo’n reisserie moet een vervoersmiddel iets aan de verhalen toevoegen. De kinderen drommen wel om de motoren heen, maar dat zouden ze ook bij een jeep doen. Nu gaat er tijd op aan stofhappen, klagen hoe zwaar het is en uitblazen. Och, de mannen komen vies en afgepeigerd aan in die dorpjes, dat lijken de bewoners leuk te vinden en het verlaagt misschien de drempel.

Gaandeweg draaide de jaloezie bij, om te veranderen in boosheid om het hedonistische karakter van de roadtrip, als de inhoud steeds willekeuriger bij de route gezocht leek. Zie een tussenstop in de Namibische luxelodge Wolwedans. We kregen de indruk dat Torenstra een door de publieke omroep gefinancierd midlife-avontuur heeft binnengesleept.

In zijn serie wil hij ‘de echte verhalen over Afrika’ vertellen, niet over oorlog, honger en rampen maar over de schoonheid, kracht en culturele verscheidenheid. In Zuid-Afrika had hij vorige week de aankomst van scheepsarts Jan van Riebeeck (1652) bekeken, ook uit zwart perspectief. De kolonist kwam geen beschaving brengen maar overheersing natuurlijk; er was al beschaving, maar die werd verwoest.

Op zoek naar de pure beschaving van de San

Deze zondag (deel twee) wilde Torenstra op zoek naar de overgebleven, pure beschaving van de San. “Dat oude Afrikaanse volk, dat als geen ander weet hoe je de natuur moet temmen en lezen. Ik ben nieuwsgierig naar de verbondenheid van de San met die natuur. Naar de dansen waarmee ze contact leggen met hun voorouders...”

O jee. Op zoek naar een woestijnvolk bij het kampvuur met leren lap om de lendenen. “Ik heb natuurlijk veel research gedaan”, zei hij herhaaldelijk. Dan had hij kunnen weten dat inmiddels elk oorspronkelijke volk is geraakt door onderdrukking en de moderne tijd. Het enige perspectief voor de jeugd is de stad in, dromen van grote huizen en auto’s.

In het reservaat waar de San zijn geplaatst, spreekt hij een uitgemergelde man in een blauw trainingsjasje. Die wil voor de vorm wel een leren lap ombinden. Vandaag hadden ze geen eten, zeggen ze, en door de verkochte souvenirs kunnen ze morgen voedsel kopen. Veel verder in de stad Tsumkwe ontmoeten ze een oude San-dokter. Hij laat zich betalen voor zijn verhalen, ook om te kunnen eten. De voedingsrijke of medicinale planten van vroeger groeien niet meer in het droge reservaat.

Een diepe teleurstelling maakt zich van Torenstra meester. Hij beseft dat zijn zoektocht naar jagers-verzamelaars in een gênant, wit verwachtingspatroon paste. Dat van de clichétoerist die ‘de wilde Afrikaan’ zoekt die eigenlijk al lang verdwenen is. Het is ongewild racistisch bijna. Bovenal brengt hij nu geen verhalen van schoonheid en kracht maar van onderdrukking, honger en armoede. Van een mid-veertiger die vaak in Afrika heeft gereisd en vooraf zoveel research deed, had ik meer doordacht realisme verwacht.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden