Hoorzitting

Topambtenaren kregen vooraf inzage in onderzoek toeslagenaffaire

Voormalig staatssecretaris Menno Snel tijdens zijn verhoor voor de parlementaire ondervragingscommissie Beeld Maarten Hartman
Voormalig staatssecretaris Menno Snel tijdens zijn verhoor voor de parlementaire ondervragingscommissieBeeld Maarten Hartman

Hoge (oud-) ambtenaren van het ministerie van financiën en de Belastingdienst kregen vooraf inzage in het onderzoeksrapport van accountant PricewaterhouseCoopers (PwC) naar het verdwijnen van het explosieve memo-Palmen in de toeslagenaffaire. Zij mochten reageren op het volledige conceptrapport, terwijl lagere ambtenaren alleen hun eigen gespreksverslagen mochten inzien.

De reden daarvoor is dat de hoge functionarissen ‘mogelijk in verband worden gebracht met meineed’. Dit staat in een verslag van een bijeenkomst van 17 augustus van dit jaar, van de begeleidingscommissie van het ministerie van financiën en onderzoekers van PwC. De begeleidingscommissie werd geleid door de hoogste ambtenaar van Financiën, de secretaris-generaal.

Vernietigend juridisch advies

PwC deed onderzoek naar het meermaals verdwijnen van het zogeheten memo-Palmen. In dat vernietigende juridisch advies werd al in 2017 gezegd dat de Belastingdienst ‘laakbaar’ had gehandeld met stopzetting van toeslagen voor kinderopvang. Palmen adviseerde toen al om gedupeerden te compenseren. Het memo kwam in 2019 intern weer op tafel bij Financiën, maar verdween vervolgens opnieuw. Pas eind 2020 kwam het in de openbaarheid, nadat het Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt er expliciet om vroeg.

In het verslag van de begeleidingscommissie worden geen namen genoemd van ambtenaren die het rapport eerder mochten inzien. Trouw en RTL Nieuws publiceerden eerder een reconstructie waaruit bleek dat het memo in juni 2019 werd besproken in aanwezigheid van onder anderen toenmalig secretaris-generaal Manon Leijten en toenmalig directeur-generaal Jaap Uijlenbroek. Tijdens een hoorzitting dinsdagavond in de Tweede Kamer stelden de PwC-onderzoekers dat onder anderen voormalig staatssecretaris Menno Snel, voormalig secretaris-generaal Manon Leijten en voormalig directeur-generaal Jaap Uijlenbroek inzage kregen in het volledige conceptrapport.

Tijdens zijn verhoor onder ede voor de parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag (Pok) verklaarde Uijlenbroek in november vorig jaar: “Via de media heb ik kennis kunnen nemen van dit memo”. Na doorvragen door de Pok voegde hij toe: “Op geen enkele manier heeft dat memo mij ooit eerder bereikt dan via deze media-uitingen”.

Geschrapt in de eindversie

Tegenover Trouw en RTL Nieuws verklaart Uijlenbroek in een vorige week toegestuurde brief dat hij destijds wel degelijk van het bestaan van het memo op de hoogte is gebracht. Tijdens ‘een bespreking’ in de week van 4 juni 2019 werd het memo ‘door derden’ genoemd, aldus Uijlenbroek. Volgens hem is dat in lijn met zijn verklaring bij de parlementaire ondervragingscommissie.

Uijlenbroek zei vorige week via zijn advocaat: “Ik wijs er tenslotte op dat de heer Uijlenbroek ten overstaan van de Pok eerder had verklaard dat het hem toen volledig onbekende memo in de juni-week van 2019 tijdens een bespreking met onder meer de staatssecretaris ter sprake is gebracht”. Uijlenbroek stelt dat hij er toen inhoudelijk niets over kon zeggen ‘simpelweg omdat hij met het memo geheel onbekend was’. Maar de onderzoekers van PwC verklaarden dinsdagavond in de Tweede Kamer dat Uijlenbroek dat zo niet aan hen heeft verteld. “Dat hebben wij niet zo opgetekend of begrepen”, zei onderzoeksleider Sander Kranenburg van PwC.

Uit antwoorden van PwC op Kamervragen blijkt echter dat twee ambtenaren tegenover PwC hebben verklaard dat het bestaan van het memo-Palmen op 5 juni 2019 met Uijlenbroek is besproken. In het verslag van die bespreking wordt uitdrukkelijk melding gemaakt van het bestaan van het memo en het ‘laakbaar handelen’. Eén van de ambtenaren heeft verklaard dat Uijlenbroek expliciet vroeg naar de status van het memo en wat er mee was gedaan. De verklaring van deze ambtenaar stond in het conceptrapport, maar is geschrapt in de eindversie.

Update 26-10-2021, 22:56: In een eerder versie van dit artikel stond dat Manon Leijten voormalig staatssecretaris is. Dat is onjuist, zij is voormalig secretaris-generaal.

Lees ook:

Onderzoek naar verdwijning van explosief memo over toeslagenaffaire afgezwakt

Tot twee keer toe verdween het zogeheten memo-Palmen, dat al in 2017 erkende dat de Belastingdienst laakbaar handelde in de toeslagenaffaire. Het onderzoek naar de verdwijning werd op het laatste moment afgezwakt.

Hoe een explosief memo in de toeslagenaffaire twee keer kon verdwijnen

Al in 2017 adviseerde de hoogste juridische medewerker van de afdeling Toeslagen van de Belastingdienst dat ouders compensatie moesten krijgen. Toen dat twee jaar later bekend werd op het ministerie van financiën, werd er opnieuw niet naar gehandeld,zo blijkt uit een reconstructie van Trouw en RTL Nieuws.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden