Acties tolken

Tolken in rechtbanken eisen hogere vergoeding: ‘Die is al veertig jaar niet aangepast’

Tolken van rechtbanken uit heel Nederland voor het gerechtshof in Leeuwarden. Met bril en rode sjaal Fedde Dijkstra. Beeld Reyer Boxem
Tolken van rechtbanken uit heel Nederland voor het gerechtshof in Leeuwarden. Met bril en rode sjaal Fedde Dijkstra.Beeld Reyer Boxem

Registertolken in Nederland protesteren tegen de in hun ogen te lage tarieven. Een staking heeft vooral consequenties voor het Fries: voor die taal zijn er maar drie tolken.

Karin de Mik

Op diverse plekken in Nederland voeren registertolken actie. Ze willen meer betaald krijgen. Afgelopen week was de aftrap in Leeuwarden, waar ze op de trappen van het gerechtshof borden omhoog hielden met teksten als ‘Zonder tolken geen rechtsstaat’ en ‘Rechtsstaat wankelt’. Uit protest tegen de tarieven weigeren registertolken, die werken voor onder meer rechtbanken, politie, Openbaar Ministerie (OM) en IND, te tolken in hun eigen regio.

Hun vergoeding is sinds de jaren tachtig nooit aangepast. Een eerlijke rechtsgang en de kwaliteit van politieverhoren komen hierdoor in het geding, menen ze. Alleen ver buiten hun regio kunnen tolken en vertalers nog een fatsoenlijke boterham verdienen, onderstrepen ze, dankzij een hoge reiskostenvergoeding. Daarom reist Fedde Dijkstra (60), tolk Duits en Fries, vanuit Friesland naar rechtbanken in Den Bosch en Roermond, om Duitssprekenden bij te staan.

Maar hij weigert Fries te tolken voor verdachten voor de rechtbank in Leeuwarden. En daarom heeft de protestactie consequenties voor het Fries als tweede rijkstaal. Er zijn maar drie tolken Fries, en alledrie willen ze niet tolken voor de rechtbank in Leeuwarden. Dijkstra: “Ik ben alleen beschikbaar in Friesland voor een redelijke vergoeding. Onze tarieven zijn al veertig jaar niet geïndexeerd. Ik verdien nu 43,89 bruto per uur. In 2000 was dat 96,79 gulden. En dat was het ook in 1981.” Hij komt er, wegens die riante reiskostenvergoeding, dus alleen mee uit als hij naar klussen elders in het land gaat.

Foutief vertaald, levensgevaarlijk

Friestaligen hebben sinds 2014 het recht om in de noordelijke rechtbanken Fries te spreken. Dit geldt voor verdachten, getuigen en slachtoffers. Een beëdigde en gekwalificeerde registertolk (C1-tolk) staat hen bij. Het Rijk betaalt de kosten, het ministerie van justitie bepaalt het tarief. Het OM huurt tolken in via een tolkenbureau. Daar staan sinds begin dit jaar ook zogeheten B2-tolken in, om het tekort aan tolken op te vangen. Volgens Dijkstra zijn zij echter minder goed opgeleid.

Advocaat Sarah Kuijpers maakte dit jaar twee keer mee dat zo’n niet-geregistreerde tolk haar cliënt foutief vertaalde. “Levensgevaarlijk in een strafzaak”, zegt ze. Haar Italiaanse cliënt ontkende bijvoorbeeld voor de rechtbank Haarlem heroïne in zijn koffer te hebben. De tolk vertaalde dit met dat hij hiervan wel op de hoogte was. Kuijpers kon dit rectificeren, omdat ze toevallig zelf Italiaans spreekt.

Klaar in vijf minuten voor 3,75 euro

Dijkstra noemt de lage tarieven ‘schrijnend’, juist omdat tolken vanaf 1 januari 2021 mogen onderhandelen over hun tarieven. “Maar als je dan je tarief noemt, haken gerechten af en gaan ze op zoek naar goedkopere tolken.” Hij wordt gemiddeld een keer per maand opgeroepen om voor een Friese verdachte te tolken bij de politie- of kantonrechter. “Vaak zijn het jonge Friezen die moeten voorkomen voor verkeersdelicten. Van tevoren krijgen ze een formulier waarop ze kunnen aangeven of ze Fries willen spreken voor de rechtbank.” Veel van hen komen echter niet naar de zitting. Dijkstra: “Dan ben ik na vijf minuten klaar en verdien ik 3,75 bruto. De parkeerkosten moet ik zelf betalen.”

Ook het OM in Noord-Nederland onderschrijft dat verhoren belemmerd kunnen worden als goede tolken niet beschikbaar zijn. Een woordvoerder vindt het ‘zeer spijtig en zeer betreurenswaardig’ dat Dijkstra er de brui aan heeft gegeven. “Het is belangrijk dat procespartijen zich veilig voelen in de rechtbank. Elke Fries moet voor de rechtbank Fries kunnen spreken.”

Motie van de SP

De Friese gedeputeerde Sietske Poepjes (CDA) meent dat een passieve beheersing van het Fries een vereiste moet zijn voor te benoemen magistraten in het noorden. Zolang dit niet zo is en er tolken nodig zijn, moeten die goed betaald worden. “Zij hebben recht op een ordentelijke vergoeding. Dat is essentieel voor een goede rechtspraak.”

Een motie van de SP om de tarieven van registertolken fors te verhogen, sneuvelde in juni dit jaar in de Tweede Kamer. Minister Dekker (VVD, rechtsbescherming) heeft de Kamer laten weten geen nieuwe discussie over de tarieven te willen.

Lees ook

Wie neemt het stokje over, als ’s lands enige Friese tolk straks plots uitvalt?

Sinds 2014 is in de Wet gebruik Friese taal geregeld dat Friezen er recht op hebben om zich in het juridische verkeer te bedienen van hun moerstaal, het Fries. Het is zelfs een wet die onder Europees toezicht valt, en een comité van de Raad van Europa waarschuwde eerder dat er maar één tolk Fries was.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden