Toeslagen brengen nog steeds dagelijks mensen in problemen, waarschuwt inspecteur

Nog steeds, iedere dag weer, ontstaat in Nederland een nieuw individueel toeslagenschandaal en dat doet wat met mensen. Dat zegt Bart Snels, die als inspecteur-generaal toezicht houdt op de menselijke maat bij belastingen, toeslagen en douane. Jaarlijks belanden 150.000 huishoudens opnieuw in grote financiële nood omdat ze zorg-, huur- of een andere toeslag moeten terugbetalen.

Snels: “Elke dag zijn er weer hele hoge terugvorderingen van toeslagen omdat mensen niet op tijd iets hebben doorgegeven, wat ze wel hadden moeten doen: omdat er iets is veranderd in hun inkomen of de samenstelling van het huishouden.”

‘Het probleem zit in het toeslagenstelsel zelf’

Volgens de inspecteur-generaal ligt het probleem niet bij de ambtenaren, die ‘keihard’ werken en proberen ‘het goede’ te doen. “Het probleem zit in het toeslagenstelsel zelf. We vragen het onmogelijke van mensen, en hebben alle financiële risico’s bij de burgers neergelegd. We tasten met de toeslagen de bestaanszekerheid van mensen aan.”

Snels werd begin vorig jaar door het kabinet aangesteld als onafhankelijk inspecteur-generaal bij de Inspectie belastingen, toeslagen en douane. De inspectie werd opgericht na de toeslagenaffaire, waarbij honderden gezinnen die een bijdrage voor de kinderopvang ontvingen in financiële problemen kwamen door het keiharde optreden van de Belastingdienst.

‘Ik zou het zelf ook niet kunnen’

Het afgelopen jaar bezocht het voormalig Kamerlid van GroenLinks sociaal raadslieden in het land om zicht te krijgen op de problemen waar mensen in de praktijk tegenaan lopen bij belastingen en toeslagen. “Ik ben daar erg geschrokken”, zegt hij. “Nog steeds gaat volgens hen ruim de helft van hun zaken over toeslagen. Iedere dag opnieuw kunnen mensen de weg dus niet vinden in alle regels, krijgen ze hele hoge terugvorderingen van toeslagen en komen ze in grote financiële problemen.”

De Belastingdienst en Dienst Toeslagen krijgen de gegevens door van uitkeringsorganisaties, de Sociale Verzekeringsbank of, als het gaat om iemand met een verblijfsvergunning, de IND. Snels: “Als bij die instanties iets fout is gegaan, dan worden de toeslagen ook meteen verlaagd of stopgezet. Wij verwachten dat mensen zelf dat conflict uitvechten met die andere overheidsinstantie, ook als ze niets fout hebben gedaan. En als dat is gelukt, dan moeten ze vervolgens ook nog proberen zelf de toeslagen weer terug te krijgen. We vragen heel veel van mensen. Ik zeg eerlijk: ik zou dat niet eens kunnen. Ik ben er heel erg van geschrokken dat het systeem zo werkt.”

Er is maar één oplossing

Een fundamenteel probleem van het toeslagenstelsel is voor Snels dat je moet voorspellen of er komend jaar iets gaat veranderen in je huishouden. “Maar je weet toch niet of gaat scheiden, gaat samenwonen, of dat je partner overlijdt? Je weet toch niet of één van je kinderen plots weer thuis komt wonen, gaat werken en dus een eigen inkomen heeft? Maar al die veranderingen hebben wel direct gevolgen voor het recht op toeslagen. En als je die niet op tijd doorgeeft, krijg je meteen hoge terugvorderingen.”

Er is volgens de inspecteur-generaal maar één oplossing voor deze problemen en dat is zo snel mogelijk het toeslagenstelsel afschaffen. Kabinet en Tweede Kamer zeggen dat ook te willen. Er wordt ook al zes jaar over gepraat. Maar de politiek heeft nog steeds geen concreet plan om daadwerkelijk van de toeslagen af te komen.

Lees ook:

‘Is het nou echt toeval dat we de grote problemen van toeslagen niet in beeld hadden?’

Inspecteur-generaal Bart Snels van belastingen, toeslagen en douane roept de politiek op om vaart te maken met het afschaffen van het toeslagenstelsel.