ReportageUWV

Tienduizenden steunpakketten, omscholing én extra WW-uitkeringen: alle hens aan dek voor het UWV

Beeld Olaf Kraak

Hoe gaat het UWV om met de coronacrisis? De uitkeringsinstantie is ineens ook verantwoordelijk voor het doorvoeren van steunpakketten.

Als iemand die zijn trein moet halen baant klantcontactadviseur Bert Muilwijk zich door het gangenstelsel van het UWV-kantoor in Almere. Op de tweede verdieping klapt hij – als een circusdirecteur – de deur van het klantcontactcentrum open. Hier is plek voor zijn ruim 140 collega’s, maar nu zitten er zes. “Vanwege corona beantwoorden we bijna alle telefoontjes vanuit huis”, legt hij uit.

En dat zijn er nogal wat, zegt Muilwijk die per dag gemiddeld vijftig ondernemers spreekt. Wat hem opvalt? “De gesprekken zijn in coronatijd veel emotioneler.” Vaak zijn het de kleinere ondernemers uit de horeca en detailhandel die bellen. Ze willen weten hoe ze gebruik kunnen maken van de noodsteun van de overheid of hebben een vraag over een werknemersverzekering of de ziektewet. “En soms willen ze ook gewoon hun verhaal kwijt.”

Sinds de uitbraak van het coronavirus moet de uitkeringsinstantie alle zeilen bijzetten. Niet alleen omdat de werkloosheid – en daarmee het aantal WW-uitkeringen dat zij moet uitvoeren – oploopt, maar ook omdat het UWV ineens verantwoordelijk is geworden voor het doorvoeren van een deel van het steunpakket van de overheid.  

23.000 aanvragen voor de Tofa-regeling

Zoals de NOW-regeling, waarmee bedrijven met omzetverlies een deel van hun loonkosten vergoed krijgen. En de Tofa-regeling, een tegemoetkoming voor flexwerkers die inkomsten zijn verloren. Om een beeld te krijgen: UWV kreeg ruim 23.000 aanvragen voor de Tofa-regeling en er is 213.000 keer gebruikgemaakt van de eerste twee versies van de NOW-regeling – en dan komt er nog een derde aan. Ondertussen blijft de instantie verantwoordelijk voor haar originele taken: het uitvoeren van de werknemersverzekeringen waaronder de WW, Wia, de Ziektewet en de Wajong. 

Tot nu toe lukt het om de noodsteun en de uitkeringen op tijd uit te betalen, is te lezen in een rapport van het ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid. Om het extra werk op te vangen is het UWV wel nieuwe mensen gaan werven, en dat moest door corona  allemaal op afstand.

Tegelijkertijd worden bestaande werknemers omgeschoold, vertelt Muilwijk. Hij wijst naar een bureau achterin de zaal waar een collega van een andere afdeling wordt ingewerkt. Een capaciteitsprobleem ligt bij het UWV wel op de loer, laat het zelf weten in een tussentijds rapport. Hoewel de organisatie probeert nieuwe mensen aan te trekken en op te leiden is het niet makkelijk om snel en voldoende op te schalen.

‘Het is crisis en er vallen bedrijven om’

“Hoe gaat dat omscholen?”, vraagt een woordvoerder van UWV, die af en toe inbreekt. Muilwijk: “We oefenen allerlei scenario’s door een rollenspel te spelen. Zo heb ik zelf eens een hele boze of hele vrolijke werkgever gespeeld, en dan was het aan een collega om mij zo goed mogelijk te woord te staan. Voor dit werk moet je niet alleen vragen feitelijk kunnen beantwoorden, je moet jezelf kunnen verplaatsen in de situatie van een werkgever en eerlijk durven zijn. Het is crisis en er vallen bedrijven om. Soms moet je daarom antwoorden geven die de andere kant van de lijn liever niet wil horen.”

Nieuwe collega’s zijn niet alleen bij de klantcontactcentra hard nodig. Nu veel bedrijven moeten reorganiseren heeft het UWV ook te maken met een enorme toename in het aantal aanvragen voor een WW-uitkering. “Alleen al in april stroomden 74.000 mensen de WW in, dat is ongekend”, zegt Rob Witjes, hoofd arbeidsmarktinformatie bij UWV. Intussen is de verwachting dat de werkloosheid het komende jaar oploopt naar ruim een half miljoen mensen.

Witjes is aan het werk op de vijftiende verdieping van het UWV hoofdkantoor in Amsterdam. Naast hem staat op een kast een grote klok, met datum: donderdag 12 maart. Lachend: “Ik heb de tijd stilgezet op de dag dat het kabinet de eerste coronamaatregelen presenteerde.”

Sindsdien is er veel veranderd, ook voor hem. “Eerder maakten we vooral analyses over de arbeidsmarkt met data uit het verleden. Omdat deze crisis zo plotseling is ontstaan – en het gevolg ervan op de arbeidsmarkt afhangt van een onberekenbaar virus en de getroffen maatregelen – zijn dat soort analyses niet meer afdoende”, legt hij uit. 

UWV-medewerkster Natasja Overman in gesprek met Michelle Bak, die haar baan verloor bij een autobedrijf.Beeld Olaf Kraak

Er is tijdelijk minder aandacht voor controle op fraude of sollicitatieplicht

Om aan actuele cijfers te komen, gaat de arbeidsmarktdeskundige nu veel vaker ‘de echte wereld’ in. “We praten met werkgevers in verschillende sectoren en uit verschillende regio’s. We stellen vragen over hoe het met ze gaat en waar ze tegenaan lopen. Alleen zo kunnen we een goed beeld krijgen van de situatie.”

Niet alleen actueel blijven is een uitdaging. Dat het lukt om uitkeringen op tijd te blijven uitbetalen, gaat ten koste van andere taken. Zo heeft het UWV tijdelijk minder aandacht voor de controle op fraude of de sollicitatieplicht.

Werkbegeleider van het UWV, Natasja Overman, kan erover meepraten. Zij hoeft niet meer iedere maand door te geven of de mensen die zij naar werk begeleidt wel genoeg solliciteren. “Dat scheelt wel werk ja”, zegt ze. En dat is geen overbodige luxe. “Ik merk dat ik het steeds drukker krijg.”

Vandaag heeft ze een gesprek met Michelle Bak op het hoofdkantoor in Alkmaar. De twee zitten tegenover elkaar, met een spatscherm ertussen. Een uitzondering voor Overman, die nu vooral vanuit huis werkt. Ze komt alleen nog naar kantoor voor mensen die digitaal niet zo vaardig zijn, of mensen die expliciet aangeven behoefte te hebben aan een face to face-gesprek. Dat Bak nu op het UWV-kantoor is, is vanwege het interview met deze krant. 

‘Corona biedt voor de technische sector kansen’

Bak, die door corona in juli haar baan verloor bij een autobedrijf is over de begeleiding zeer te spreken. “Ik kan volgende week bij een maatschappelijk bedrijf aan de slag, in een administratieve functie”, zegt ze. Of het voor Overman niet moeilijk is om mensen als Bak, die ze nog nooit heeft gezien, aan een baan te helpen? “Nee hoor, dat kan prima via de telefoon”, zegt ze. “Het is de kunst om goed naar mensen te luisteren. Wie na dertig jaar in vaste dienst ineens ontslagen wordt heeft soms tijd nodig om te rouwen. Je kunt dan niet meteen zeggen: ga maar solliciteren. Even belangrijk als het zoeken naar een nieuwe baan is controleren of het wel goed met iemand gaat”, zegt ze.

Bij Bak ging dat vrij snel. “Ik stond er ook wel meteen voor open om iets anders te zoeken”, zegt ze. Voor mensen die een administratieve achtergrond hebben of werken in de horeca – waar op dit moment weinig werk is – probeert Overman te kijken naar de mogelijkheid tot omscholing naar een sector met meer baankansen. “Dan kijk je niet meer alleen naar diploma’s, maar ook naar andere competenties zoals aanleg, hobby’s of interesses.”

Dat laatste past precies bij de inzet van de overheid. Het kabinet liet onlangs weten 37,5 miljoen euro beschikbaar te stellen om werknemers uit verlieslijdende sectoren in het midden- en kleinbedrijf om te scholen. Overigens is dat tijdens vorige crises vaker geprobeerd, maar werkte dat soort trajecten amper.  

Toch: het klinkt landelijk werkgeversadviseur Johan van der Kleij als muziek in de oren. Hij helpt werkgevers in de metaal- en installatiesector al jaren met het vinden van geschikt personeel. “Corona biedt voor deze sector kansen”,  zegt hij terwijl hij door de loods van metaal- en techniekbedrijf Detamo in Zaandam loopt. “Binnen bedrijven als deze proberen we ook in coronatijd mensen met een WW-uitkering om te scholen tot bijvoorbeeld installatiemonteur”, legt hij uit.

‘Met kleinere klasjes lukt het toch om mensen op te leiden’

Vooral in de metaalsector was dat een uitdaging omdat je daar grote machines gebruikt en het lastig is om op 1,5 meter afstand uit te leggen hoe die werken, zegt hij. “Met kleinere klasjes lukt het toch om mensen op te leiden als installatiemonteur en voor hen is er op dit moment  genoeg werk.” 

Het is precies die flexibiliteit die de arbeidsmarkt de komende tijd hard nodig gaat hebben, denkt Witjes. “Als er een tweede golf komt, wordt alles nog complexer en daar zullen we op moeten inspelen. Niemand weet wat de toekomst brengt, maar dat maakt het voor mij, ik durf het bijna niet te zeggen, ook wel een hele interessante tijd.”

Lees ook: 

Van de horeca omscholen naar de zorg, kan dat wel?

Het kabinet trekt ruim 37 miljoen extra uit om werknemers om te scholen voor sectoren waar grote tekorten heersen. Geld alleen is echter niet genoeg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden