Verslavende middelen

Tegen de illegale handel van opiaten op internet kan de inspectie vaak weinig doen

Ongereguleerde handel in bij voorbeeld oxycodon kan levensgevaarlijk zijn. Beeld ANP

De illegale verkoop van verslavende middelen als oxycodon zit in de lift. De inspectie staat vaak machteloos.

Illegale medicijnhandel heeft vrij spel op het internet. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) staat vaak machteloos tegen de internethandel. Jaarlijks krijgt de toezichthouder tientallen meldingen van mogelijke illegale handel. Maar tot een straf voor de verkopers komt het vrijwel nooit, blijkt uit antwoorden van de inspectie op vragen van Trouw.

Opiaten als fentanyl of oxycodon kunnen levensgevaarlijk zijn. Deze zware pijnstillers zijn zeer verslavend en bij een te hoge dosis dodelijk. In augustus bleek uit onderzoek van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) dat het aantal opiaat­doden de afgelopen jaren flink steeg: van 139 doden in 2013 naar 220 doden in 2017.

Bij meldingen over opiaten of andere geneesmiddelen waarvoor een recept nodig is, onderzoekt de IGJ altijd of het de handelaar kan aanpakken. Vaak zonder succes. De exploitanten van de websites waarop illegale geneesmiddelen worden aangeboden zijn meestal niet te achterhalen of zijn in het buitenland gevestigd, laat de toezichthouder weten. “Wij kunnen dan niets met de melding.”

Resultaat van korte duur

Zelfs als de websites wel Nederlands zijn, kan de IGJ vaak niet handhaven. In een dergelijk geval benadert de inspectie de webhost of het bedrijf dat de websites registreert met het verzoek de dienstverlening aan deze websitehouder te beëindigen. “Dit is soms succesvol, maar het resultaat is vaak van korte duur”, schrijft de IGJ. Het is simpel om de handel voort te zetten op een nieuwe website. 

Naast de inspectie zijn ook het Openbaar Ministerie (OM) en de politie betrokken bij de opsporing en vervolging van illegale internethandel. Het OM herkent het beeld dat het moeilijk is grip te krijgen op de internethandel. Een woordvoerder van de politie liet weten geen zicht te hebben op het aantal zaken dat wordt behandeld, omdat ze niet als zodanig gelabeld worden. “We kunnen het niet uit onze systemen halen.”

Miljoen Nederlanders kregen opiaten

In veel gevallen komen mensen voor het eerst in aanraking met opia­ten via hun arts. Volgens onderzoekers van het LUMC kregen in 2017 ruim een miljoen Nederlanders een recept voor dergelijke pijnstillers. Op het moment dat de arts stopt met het voorschrijven is een deel verslaafd geraakt. Voor deze groep is het illegale aanbod via internet interessant.

‘Als we 1500 pillen kopen, kost het 5 cent per pil’

“Ik raakte op mijn zestiende verslaafd aan antidepressiva op doktersrecept. Later ben ik ook zware pijnstillers gaan nemen die ik van vrienden kreeg”, vertelt een jonge man, die vanwege schaamte niet met zijn naam in de krant wil. “Het gaf zo’n apart gevoel. Ik had totaal geen sociale angst.”

Hij ging steeds zwaardere opiaten gebruiken. Op feestjes, maar ook op sombere dagen thuis. Eerst oxycodine, later ook weleens fentanyl. Soms wel dertig pillen op een avond. “Ik kreeg black-outs, ging high naar mijn werk. Ik had al duizend keer dood moeten zijn. De wil om te werken is mijn enige rem om me er niet helemaal aan over te geven.”

De pillen koopt hij via internet. “Met vrienden bestellen we grote hoeveelheden bij apotheken uit India. In een envelop of een doos sturen ze het naar Nederland”, vertelt hij. “Als we 1500 pillen kopen kost het 5 cent per pil. Zo ongelofelijk goedkoop. Op doktersrecept is het 5 euro.” De meeste handel gaat volgens hem via het darkweb. “Daar krijgen handelaren beoordelingen van kopers, waardoor je kan zien hoe betrouwbaar de verkoper is.”

Ook op het reguliere internet zijn websites te vinden waarop zware pijnstillers en andere geneesmiddelen worden verkocht. Een simpele zoektocht levert allerlei Nederlandstalige sites op. Ze adverteren met gratis verzenden binnen Nederland, en klanten kunnen er simpelweg betalen via iDeal of een Tikkie. Ook op Marktplaats staan dergelijke advertenties. “Bij dit soort websites is het altijd een gok of het geen oplichters zijn.”

Onlangs had de geïnterviewde weer een feestje. “Aan het einde bood iemand me zo’n pijnstiller aan. Toen heb ik er twee genomen. Ik slaap dan zo lekker en ik heb de volgende dag geen kater.”

Hij probeert wel te stoppen met de opiaten. De vrienden met wie hij de pillen koopt, houdt hij steeds meer op afstand.

De naam van de geïnterviewde is bekend bij de redactie

Uit een onderzoek van het Radboud UMC uit 2016 bleek dat destijds 1,6 procent van de Nederlandse bevolking illegale geneesmiddelen via internet bestelde. “Het is de verwachting dat dit percentage toeneemt in de komende jaren”, schrijven de onderzoekers. De redenen: snelheid en gemak, anonimiteit en lage kosten.

Om grip te krijgen op de zwarte markt richtte minister Bruins van medische zorg in oktober een taakgroep op met mensen van de inspectie, het OM en de politie. De groep moet onder meer onderzoeken hoe groot de illegale handel in zware pijnstillers is en een advies schrijven over de mogelijke bestrijding.

Lees ook:

Er zijn minder rokers, maar meer gebruikers van opiaten

Het aantal rokers neemt wereldwijd af. In 2007 rookte in de landen die lid zijn van de Oeso – dat zijn de rijke landen – 23 procent van de inwoners. In 2017 was dat gedaald naar 18 procent. Nederland doet het iets beter dan het gemiddelde. In 2007 zat Nederland nog op het Oeso-gemiddelde van 23 procent. Dat percentage is gedaald naar 17.

Meer dan een miljoen Nederlanders gebruiken zware pijnstillers

Nederland staat aan de vooravond van een opiatencrisis. Dat zegt criminoloog Ilse van Leiden, van onderzoeksbureau Bureau Beke, in een reactie op nieuwe cijfers over zware pijnstillers. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden