Asielprocedure

Te trage procedure? Asielzoeker mag dwangsom eisen, oordeelt Raad van State

Drukte in het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel. In augustus deelde hulporganisatie People for People fleecedekens en hygiënepakketten uit. Beeld ANP /  ANP
Drukte in het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel. In augustus deelde hulporganisatie People for People fleecedekens en hygiënepakketten uit.Beeld ANP / ANP

Het afschaffen van de mogelijkheid voor asielzoekers om een dwangsom te eisen bij grote vertraging van hun asielprocedure, is in strijd met het Europees recht.

Johan van Heerde

Dat oordeelde de Raad van State. Volgens dit Hoge College van Staat is een deel van de Tijdelijke wet opschorting dwangsommen IND onverbindend. Deze wet verbood de rechterlijke macht om de staatssecretaris een dwangsom op te leggen als niet binnen de wettelijke termijn op een aanvraag van een asielzoekers wordt beslist. Die wettelijke termijn is normaliter maximaal zes maanden.

Volgens de Raad van State is de wet in strijd met het beginsel van effectieve rechtsbescherming. ‘Het is voor de rechtszekerheid en het vertrouwen in de overheid belangrijk dat de staatssecretaris op tijd beslist op asielaanvragen. Zo kan een vreemdeling die asiel krijgt, zo snel mogelijk starten met integreren en een vreemdeling die geen asiel krijgt spoedig terugkeren naar zijn land van herkomst. Zonder de rechterlijke dwangsom heeft een vreemdeling geen effectief middel om de staatssecretaris ertoe te bewegen op tijd een besluit te nemen.’

Twee soorten dwangsommen

De Raad van State deed woensdag uitspraak in een hoger beroep dat was ingesteld door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Deze dienst zou de dwangsommen namens de staat moeten betalen. De IND verloor dat hoger beroep dus, maar slechts deels. De Raad van State maakt in de uitspraak een belangrijk onderscheid tussen de rechterlijke en de bestuurlijke dwangsom. Het schrappen van de rechterlijke dwangsom mag niet, de asielzoeker moet altijd een juridische stok achter de deur hebben in procedures met de overheid, net als alle andere mensen.

Het schrappen van de bestuurlijke dwangsom voor asielzoekers is echter niet in strijd met Europese beginselen, oordeelde de Raad van State. Deze vorm van dwangsommen was de IND automatisch aan asielzoekers verschuldigd zodra hun asielprocedure de wettelijke termijn overschreed. Hierdoor liep het betalen van dwangsommen voor de IND in het verleden flink in de papieren.

Verlies en winst dus voor de regering, die het recht om een dwangsom af te dwingen specifiek voor asielzoekers afschafte in 2020. De wet kwam uit de koker van staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (VVD), die in 2020 met hand en tand probeerde om de problemen bij de IND op te lossen.

De immigratiedienst kampt namelijk al jaren met een chronisch tekort aan bekwaam personeel, mede door ondoordachte bezuinigingen door eerdere kabinetten. Hierdoor liep de afhandeling van asielprocedures, die normaal hooguit enkele maanden duurde, vaak op tot boven de wettelijke termijn van zes maanden. Daarop konden asielzoekers een dwangsom eisen, die kon oplopen tot 15.000 euro per persoon. Dit kostte de IND tientallen miljoenen euro’s per jaar.

Geen deugdelijke motivatie

In de zomer van 2020 stemde de Tweede Kamer in met de Tijdelijke wet opschorten dwangsommen IND. Vorig jaar maart oordeelde de Raad van State in zijn functie als adviseur van de regering al om deze tijdelijke wet niet door te voeren, omdat een deugdelijke motivatie ontbrak.

Het kabinet legde dit advies naast zich neer. Sindsdien oordeelden twee rechters, in Arnhem en Den Bosch, dat dat de mogelijkheid voor asielzoekers om een dwangsom te eisen onterecht is geschrapt. Tegen deze uitspraken ging de IND in hoger beroep. De bestuursrechter in Arnhem oordeelde in zijn uitspraak al dat in de wet een ‘stok achter de deur’ ontbreekt voor asielzoekers om bij de IND af te dwingen om haast te maken met hun zaak. Daarin geeft de Raad van State de rechter nu gelijk.

Lees ook:

Nieuwe IND-baas Rhodia Maas: ‘Te lang hebben we gezegd dat we alles wel zouden oplossen’

In een interview was de nieuwe directeur-generaal van de IND kritisch op de complexiteit van asielaanvragen. ‘Misschien moeten we eerder zeggen: we geven het voordeel van de twijfel.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden