Analyse Stikstofuitstoot

Taboes en stokpaardjes genoeg in stikstofcrisis

Beeld Suzan Hijink

Er zouden ‘geen taboes’ zijn, en het land staat voor ‘fundamentele keuzes’. Het kabinet bereidt het land al een paar weken voor op vergaande ingrepen om de stikstofuitstoot te beperken. Woensdag komt de commissie-Remkes met haar eerste adviezen, om te voorkomen dat duizenden bouwprojecten stilvallen. Hoe groot is het probleem, welke maatregelen kunnen de stikstofuitstoot substantieel terugdringen en gaat het de coalitie lukken om eruit te komen?

Waar zitten de grootste stikstofuitstoters?

In 2017 werd 378,3 kiloton stikstof uitgestoten in Nederland. Het voorlopige cijfer voor 2018 is 375,6 kiloton. De hoeveelheid stikstof die neerslaat op Nederland (‘depositie’) daalt volgens het RIVM al sinds de jaren negentig. Maar het is nog altijd te veel.

35 procent van de stikstof in Nederland komt uit het buitenland. De landbouw neemt met 45 procent verreweg de meeste uitstoot voor zijn rekening. Dat komt vooral door de ammoniak die vrijkomt uit mest van koeien, kippen en varkens. Na de landbouw leveren huishoudens, wegverkeer (beide 6,4 procent), de internationale scheepvaart (3,6 procent) en ammoniak uit de zee (2,7 procent) de grootste bijdrage aan de Nederlandse stikstofdepositie.

Valt de stikstof bij deze veroorzakers makkelijk terug te brengen?

Aan die buitenlandse stikstof valt niet veel te doen, ondanks het pleidooi van PVV-Kamerlid Roy van Aalst voor de zomer ‘om de grenzen dicht te doen voor de stikstof vanuit het buitenland’. Minister Carola Schouten (landbouw) reageerde welwillend, ze beloofde serieuze suggesties van de PVV’er hiertoe mee te nemen.

Zeer waarschijnlijk stelt Remkes morgen ingrepen in de veehouderij en in het verkeer voor. Een voor de hand liggende optie is verlaging van de maximumsnelheid van 130 naar 120 of zelfs 100. Ook de landbouw wacht nieuwe ingrepen, bevestigen bronnen rond het ministerie.

Een andere optie, die de VVD de afgelopen maanden bepleitte, is het snijden in het aantal, of de beschermingsstatus van natuurgebieden. Want stikstof is vooral een probleem voor kwetsbare natuurgebieden, waar een teveel aan stikstof de biodiversiteit aantast. Minder natuur betekent dat de normen rond deze gebieden minder streng zijn, en er wél gebouwd mag worden.

Beeld ANP

Hoeveel stikstofbesparing leveren die ingrepen op?

Door de maximumsnelheid te beperken tot 100 kilometer per uur, wordt de stikstofuitstoot door het verkeer met een kwart teruggebracht, becijferde Milieu Centraal twee jaar geleden op basis van cijfers van TNO. Een lagere maximumsnelheid levert volgens deskundigen ook een betere doorstroming op, waardoor er minder files ontstaan, en de uitstoot verder kan afnemen.

Bij de landbouw valt het meeste te halen. Hoeveel precies, zal moeten blijken. De afgelopen twee jaar zijn al veel maatregelen genomen. In het regeerakkoord trekt het kabinet 120 miljoen euro uit voor een uitkoopregeling voor varkensboeren, in het klimaatakkoord kwam daar 60 miljoen euro bovenop. Daarnaast is in het klimaatakkoord ingestemd om 100 miljoen vrij te maken voor het uitkopen van boeren in veenweidegebieden en eenzelfde bedrag voor verbetering van Natura 2000 gebieden. Ingrepen die in de eerste plaats zijn genomen om de leefbaarheid op het platteland te vergroten of om CO2 te besparen, maar die als bijvangst ook de stikstofuitstoot terugbrengen. Hoeveel precies, is niet bekend.

Natuurgebieden schrappen, of de mate van bescherming terugschroeven, ligt niet voor de hand. Zowel Schouten als premier Mark Rutte zegt dit niet te willen. Omdat ze natuur belangrijk vinden, én omdat dit volgens Europese richtlijnen niet mag.

Waar zit de politieke pijn?

Wat ingrepen in de landbouw betreft: vooral bij coalitiepartijen CDA en ChristenUnie. Die partijen hebben veel boeren in hun achterban, die toch al het idee hebben dat de politiek hun zorgen niet begrijpt. Het recente plan van D66 om de veestapel te halveren, schoot vooral deze partijen in het verkeerde keelgat.

Zo heeft iedere partij zijn stokpaardjes en taboes. Voor ‘vroempartij’ VVD is verlaging van de maximumsnelheid zeer pijnlijk. Voor het wekelijkse coalitieberaad van gisteren zei VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff dat zo’n verlaging ‘weinig uithaalt’. Diens partijgenoot, minister Bruno Bruins (sport) zei zondag dat het kabinet ‘alles uit de kast moet trekken’ om de Formule 1-race in Zandvoort door te laten gaan. Dat leidde weer tot wrevel bij de coalitiecollega’s. ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers: “De Formule 1-race staat niet bovenaan mijn wensenlijst.”

Ondanks al die tegenstellingen, verwacht Dijkhoff dat de partijen er wel uit zullen komen. “Ik heb nog nooit een groot dossier gehad waar we uit zijn gekomen zonder ergernissen.”

Lees  ook:

Stikstofvonnis treft ook projecten mét vergunning

Advocaten waarschuwen: projectontwikkelaars, boeren en bouwers die al een vergunning hadden, leken veilig na de stikstofuitspraak. De rechter laat nu ook hun projecten wankelen.

Stikstof zorgt voor wrevel tussen coalitiepartijen

De coalitiepartijen botsten openlijk over de stikstofaanpak van het kabinet. Premier Rutte zal de oplossingen vandaag ook nog niet hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden