Onderzoek

Tabakssector liet strenge maatregelen uit het rookakkoord schrappen

Beeld ANP

De tabakslobby had invloed op de inhoud van het rookakkoord. Zo werd de beoogde prijsverhoging van een pakje sigaretten gestaakt.

De tabakssector heeft door te lobbyen strenge maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord weten te houden. Het akkoord uit 2018, waar onder meer afspraken tegen roken in staan, is daarom op het laatste moment afgezwakt, concluderen journalistieke platformen The Investigative Desk en Follow The Money na onderzoek. De doelstelling van het kabinet om het aantal rokers in 2040 fors terug te dringen, zou daardoor onmogelijk worden gehaald.

De reconstructie die vandaag verschijnt, is onder meer gebaseerd op verzoeken op basis van de Wet openbaarheid van bestuur, interviews met deelnemers aan de onderhandeltafel en vertrouwelijke brieven, alsook conceptversies van het rookakkoord. Hieruit blijkt ten eerste dat de beoogde prijsverhoging van een pakje sigaretten werd gestaakt. Die zou in 2023 minimaal tien euro moeten kosten. Maar voor de huidige prijs van acht euro omhoog zou mogen, moeten eerst de effecten worden gemeten. Dit terwijl de overheid hier al aan het begin van de onderhandelingen onderzoek naar heeft gedaan, schrijven de onderzoeksjournalisten.

Ook hoefden gemakswinkels niet langer hun sigaretten uit het zicht te hebben staan, zoals supermarkten sinds dit jaar verplicht zijn. Dit gaat op voor zaken die ten minste 75 procent van hun omzet uit tabaksverkoop halen. Oorspronkelijk zou die uitzondering alleen voor tabaksspeciaalzaken gelden. Ten slotte werden saai ogende, uniforme verpakkingen niet langer verplicht voor e-sigaretten en sigaren.

De tabaksspelers waren niet de enige met een flinke lobby, aldus de onderzoeksjournalisten.

 Vertrouwelijke conceptversies van het akkoord

Ook brancheorganisaties als VNO-NCW, MKB-Nederland, en ­supermarktbelangenbehartiger CBL klopten herhaaldelijk aan bij diverse ministeries en voorzagen ze van een zogenoemd ‘brievenbombardement’. Vaak gebeurde dat in reactie op vertrouwelijke conceptversies van het akkoord, die zij officieel niet in handen hadden. Zo adviseerden VNO-NCW en MKB-Nederland om gemakswinkels uit te zonderen van het uitstalverbod. 

Verder spreekt het onderzoek van The Investigative Desk en Follow The Money van nauwe lijntjes met het coalitieoverleg. Daarbinnen vond de industrie steun bij de VVD, die zich eveneens keert tegen de ­accijnsverhoging en het uitstalverbod voor gemakswinkels.

De inmenging van de tabaksindustrie staat haaks op internationale afspraken uit het Framework Convention on Tobacco Control (FCTC) dat Nederland in 2005 ondertekende. Deze stelt dat overheid en tabaksbedrijven van elkaar gescheiden moeten blijven. Bovendien maken de afgezwakte maatregelen een ‘rookvrije generatie’, zoals afgesproken in het regeerakkoord, onhaalbaar. Daarvoor moet in 2040 minder dan vijf procent van de volwassenen roken. Eerder becijferde het RIVM al dat hiervoor een pakje sigaretten minimaal tien euro moet kosten, met structurele verhogingen in de opvolgende jaren.

Het onderzoek door de onderzoeksjournalisten werd deels gefinancierd vanuit het Longfonds, KWF Kankerbestrijding, de Hartstichting, het Diabetesfonds en de Trombosestichting.

Lees ook:

Sigaretten zijn vanaf vandaag onzichtbaar in de supermarkten

Nieuwe anti-rookmaatregelen zijn van kracht: sigaretten zijn niet meer zichtbaar in supermarkten en voor de e-sigaret geldt het rookverbod.

Tabaksindustrie betaalt grof geld voor mooie plek in supermarktschap

Voor een mooie plek op ooghoogte in de schappen, betaalt de tabaksindustrie tonnen aan supermarkten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden