SurinameMonologen

Suriname Monologen: ‘Het land haat de zonde, maar houdt van de zondaar’

In het Bijlmer Parktheater repeteert acteur Michiel Blankwaardt voor de Suriname Monologen. Het stuk gaat vanavond in premièreBeeld Jean-Pierre Jans

Stichting ‘Julius Leeft! speelt vanavond het vijfde deel van de Suriname Monologen in de Nieuwe Kerk in Amsterdam.  Krap een maand na de veroordeling van Desi Bouterse staat uitgerekend de Surinaamse president centraal.

Regie-assistent Urias Boerleider probeert het nog één keer. “Wo wini?” vraagt hij in het Sranantongo, de taal van Suriname. Acteur Michiel Blankwaardt (37) zegt het hem na. Nee, zegt Boerleider. “Wo wíni. Het betekent: gaan we winnen. Het is een vráág. De nadruk ligt op het werkwoord.”

Het is dinsdagmiddag en Blankwaardt en Boerleider repeteren samen met muzikanten en regisseur John Leerdam in het Bijlmer Parktheater in Amsterdam. Blankwaardt kruipt vanavond in de rol van de Surinaams-Nederlandse journalist Rudy Lion Sjin Tjoe. Die reisde in 1982 vlak na de Decembermoorden af naar Suriname om verslag te doen van de situatie in het land. In 2010 keerde hij terug en interviewde hij Desi Bouterse tijdens diens verkiezingstournee. Tijdens de tour vragen de mannen in de entourage van Bouterse Lion Sjin Tjoe of hij denkt dat Bouterse gaat winnen. “Dat is een moeilijke vraag vanwege de moorden”, antwoordt die. De aanhangers van Bouterse corrigeren hem: het zijn ‘gebeurtenissen’.

Acuele voorstelling

Lion Sjin Tjoe’s herinneringen vormen de basis van een monoloog die hij schreef met Paulette Smit en Remco Meijer. Het stuk is het vijfde deel van de Suriname Monologen, een serie voorstellingen die Stichting Julius Leeft! maakt in het kader van De Grote Suriname Tentoonstelling in De Nieuwe Kerk in Amsterdam.

De korte taalcoachsessie van regie-assistent Boerleider is nodig, want vertolker Blankwaardt heeft geen Surinaamse maar een Tanzaniaanse achtergrond.

De voorstelling is inmiddels extra actueel: op 29 november veroordeelde de Surinaamse krijgsraad president Desi Bouterse tot twintig jaar cel, een straf waartegen hij in beroep zal gaan. “Toen we in april begonnen met de voorbereidingen van dit stuk, hadden we natuurlijk niet kunnen bevroeden dat dit zou gebeuren”, zegt Lion Sjin Tjoe. Volgens regisseur John Leerdam is het nu nog belangrijker om er opnieuw over te vertellen, om zo het gesprek over de recente geschiedenis van Suriname te heropenen.

Verdriet en ongeloof zitten heel diep

Bouterse als personage duikt slechts twee keer op in het stuk. Blankwaardt zet hem neer als een strenge, gedecideerde man met een diepe stem die de repetitieruimte met gemak vult. Sommige mensen dachten eerst dat de hele monoloog door Bouterse zou worden gehouden, vertelt regisseur John Leerdam. Maar dat zou te controversieel zijn. “Het verdriet en het ongeloof zitten heel diep bij veel Surinamers. Iedereen heeft een connectie met de Decembermoorden.” Blankwaardt zegt dat hij geen moeite heeft met het spelen van Bouterse. “Ik geef Bouterse geen podium”, zegt hij. “Wel een stem.”

Door het verhaal door de ogen van Lion Sjin Tjoe te laten zien, hoopt Leerdam dat er ruimte ontstaat voor dialoog. “Jonge mensen willen het geweld vergeten en vooruit. Oude mensen zoeken juist naar reflectie. Ik hoop dat dit verhaal mensen bij elkaar brengt.”

Lion Sjin Tjoe had als 27-jarige niet door welk risico hij liep door in 1982 in Suriname verslag te gaan doen, vertelt hij nu zelf. Onder de vijftien doden van de Decembermoorden waren vijf journalisten. “Bij de grens keek de douanier me indringend aan en zei: weet je zeker dat je als journalist de grens over wil? Ik zei, ja natuurlijk. Ik realiseerde me niet hoe gevaarlijk de situatie was. Ik wilde alleen maar dit verhaal maken. De ambitie spoot ongeveer uit mijn neusgaten.”

Desi Bouterse, bezien door de ogen van een journalist en gespeeld door Michiel Blankwaardt. Beeld Jean-Pierre Jans

De staat van het land houdt Lion Sjin Tjoe nog altijd bezig. Suriname haat de zonde, maar houdt van de zondaar, laat hij acteur Blankwaardt concluderen aan het einde van de monoloog. Het is een weemoedige conclusie over een land waar Bouterse, die wel ‘verantwoordelijkheid’ voor de moorden claimde, toch verkozen kon worden.

Verandert er iets, nu het vonnis van de krijgsraad is uitgesproken? “Voor de toekomst van Suriname zou het mooi zijn als Bouterse daadwerkelijk het vonnis van de krijgsraad zou uitzitten”, zegt Lion Sjin Tjoe. “Maar het zou nog mooier zijn als de daders van de moorden spijt zouden tonen. Dan kunnen we beginnen met documenteren van wat is gebeurd op 8 december 1982. Dan kan het volk van Suriname eindelijk beginnen met het verwerken van de gebeurtenissen uit zijn recente geschiedenis.”

Stichting Julius Leeft! speelt vanavond 19 en morgen 20 december de Suriname Monologen over Desi Bouterse in De Nieuwe Kerk. Voor vanavond zijn er nog kaarten beschikbaar. Op 14 en 15 januari volgt de laatste voorstelling over de Surinaamse arts en activiste Sophie Redmond.

Lees ook:

De veroordeling van Bouterse is een troost voor de nabestaanden

Correspondent Iwan Brave woonde in Paramaribo de eerste herdenking van de Decembermoorden bij na de veroordeling van zeven daders. ‘Eindelijk is er gerechtigheid’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden