InterviewOpsporingsmethodes

Stop met undercoveracties, zegt deze hoogleraar

Natuurgebied de Posbank, waar in 2003 de 44-jarige Alex Wiegmink werd vermoord. Beeld ANP

De manier waarop de politie undercover verdachten laat bekennen, kan niet, zegt hoogleraar Peter van Koppen.

De omstreden undercoveractie Mr. Big moet zo snel mogelijk worden afgeschaft vindt hoogleraar rechtspsychologie Peter van Koppen. Deze week oordeelde de Hoge Raad dat twee verdachten van moordzaken opnieuw voor de rechter moeten komen omdat hun bekentenissen door het gebruik van de methode niet rechtmatig zijn. 

De Mr. Big-methode is overgewaaid uit Canada en werkt als volgt: een verdachte wordt ingelijfd in een fictieve criminele organisatie, in werkelijkheid opgezet door de politie. Daar wordt de schijn gewekt dat er veel geld te verdienen valt, maar eerst moet de verdachte wel al zijn eerdere daden opbiechten aan de hoge baas van de organisatie, oftewel Mr. Big. 

Een hele onverstandige keuze noemt Van Koppen het gebruik van de methode. “Het is niet alleen heel duur, je gaat er ook al vanuit dat iemand schuldig is terwijl je daarvoor geen hard bewijs hebt. De politie begint dus al met een tunnelvisie.

Valse bekentenis

“Daarnaast creëer je een situatie waarin iemand heel veel verschillende redenen heeft om te bekennen. Daardoor is de kans op een valse bekentenis groot.”  Zo werd Soumis R., verdachte in de zaak van de Posbankmoord op huisschilder Alex Wiegmink, door undercoveragenten 75.000 euro beloofd voor een drugsdeal, maar dan moest hij wel eerst de moord bekennen op de Posbank.

In de andere zaak bekende Wim S. de moord op zijn vriendin nadat undercoveragenten hem een baan hadden beloofd met een salaris van 8000 euro per maand, mits hij toe zou geven dat hij de moord had gepleegd. Hij werd tot twintig jaar cel veroordeeld. 

De processen tegen Soumis R. en Wim S. moeten nu over worden gedaan. “De politie heeft zich bij de zaken te veel bemoeid met het stellen van vragen. En dat mag niet. Het mag niet op een verhoor gaan lijken, dan heeft de verdachte namelijk recht op bijstand van een advocaat”, verklaart Van Koppen het besluit van de Hoge Raad. De agenten hebben door het gebruik van de methode volgens het hoogste rechtscollege ‘bemoeienis gehad in de wezenlijke onderdelen van de verklaring’.

Eigen woorden

Volgens de hoogleraar is het bij een bekentenis belangrijk dat een verdachte in eigen woorden vertelt wat hij of zij zich herinnert. Dan kan er ook worden gecontroleerd op daderkennis: details die alleen een dader kent. “Mr. Big is proberen iemand er bij te lappen op wat voor manier dan ook. Er is te weinig aandacht voor hoe betrouwbaar de bekentenis is”, zegt Van Koppen.

Hij zegt dat er in Nederland ook onvoldoende controle is op deze manier van bewijsvoering. “Hier maakt een undercoveragent de gesprekken met een verdachte achteraf op in een proces verbaal. In Canada moeten van die gesprekken altijd opnames worden gemaakt. Zo is te controleren onder welke omstandigheden de bekentenis is gedaan maar ook of het klopt wat de agent zegt. “Zonder opnames is de informatie niet bruikbaar, dat lijkt me een goede regel”, zegt Van Koppen. 

Het oordeel van de Hoge Raad geldt alleen voor de twee bovengenoemde zaken. Maar volgens Van Koppen zal de uitspraak van het rechtscollege er voor zorgen dat de politie de methode in de toekomst minder snel zal toepassen. “Gelukkig maar”, zegt hij, “Het is een bizarre manier van bewijs verzamelen.”

Lees ook:

Verschuiven de ­grenzen van wat de politie mag bij undercoveracties?

Door de terreurzaak rond zes verdachten die volgens justitie een grote aanslag wilden plegen, staan de undercoveroperaties van de politie in de schijnwerpers. Wat zijn de spelregels? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden