ReportageBennekom

Stikstofplannen houden boer Jan (63) en dochter Gerjanne (21) wakker. ‘Misschien zijn we de pineut’

Boer Jan van Ginkel en zijn dochter Gerjanne, zijn opvolger, helpen met het uitladen van nieuwe kalveren.  Beeld Koen Verheijden
Boer Jan van Ginkel en zijn dochter Gerjanne, zijn opvolger, helpen met het uitladen van nieuwe kalveren.Beeld Koen Verheijden

Vrijdag wordt een zwarte dag, verwachten veehouder Jan van Ginkel en zijn dochter Gerjanne. Dan presenteert minister Christianne van der Wal de stikstofplannen van de regering, en hun boerderij ligt middenin de natuur.

Johan van Heerde

Hoe is het om boer te zijn in de Gelderse Vallei, aan de rand van een groot natuurgebied met bijzondere en beschermde plantensoorten? En om dan in de krant te lezen dat het kabinet de stikstofuitstoot in jouw buurt met 80 procent wil terugdringen? Hoe leef je toe naar deze vrijdag, waarop de regering haar stikstofplannen presenteert?

Veehouder Jan van Ginkel weet heel goed hoe zo’n boer zich voelt, want hij is er zelf een. Zijn gemengde melkvee- en kalverhouderij wordt ingesloten door een kleine 300 hectare nieuw aangelegde natuur, met op hemelsbreed 800 meter afstand het beschermde Natura-2000-gebied de Bennekomse Meent. “Het kan een zwarte dag worden, misschien zijn we de pineut.”

Van Ginkel en zijn dochter Gerjanne benen over het erf. Deze woensdag is één van de drukste dagen van het jaar, vertelt het duo. Naast de 75 melkkoeien die voldaan in de box herkauwen en wat nieuwsgierige pinken heeft de familie ook 850 vleeskalveren. Vandaag worden 500 nieuwe kalfjes gebracht , donderdag nog eens 350 stuks.

Gerjanne (rechts) en Jan van Ginkel: ‘Slapeloze nachten krijg ik ervan.’ Beeld Koen Verheijden
Gerjanne (rechts) en Jan van Ginkel: ‘Slapeloze nachten krijg ik ervan.’Beeld Koen Verheijden

Het stikstofbesluit hangt als een zwaard van Damocles boven hun hoofd

Toch maakt het tweetal tijd voor een interview, want het stikstofbesluit van de regering hangt als een zwaard van Damocles boven de hoofden van de familie, en hun verhaal verdient ook aandacht. Na het uitladen van een vrachtwagen vol witvleeskalveren is er koffie in de keuken. Tes, een boerenfox, springt direct bij Jan op de stoel.

Vooropgesteld: het is nog niet bekend wat de boerderij van Jan en zijn dochter doet op de natuur. Maar volgens deskundigen is een forse stikstofreductie niet mogelijk zonder op grote schaal boeren uit te kopen.

Jan kijkt naar Gerjanne zoals alleen een vader naar zijn dochter kan kijken. “Als ik alleen was zou ik het spul voor een mooie som verkopen. Ik ben 63 en heb mijn tijd wel gehad. Maar Gerjanne is 21. Zij wil hier een toekomst opbouwen”, zegt hij. Jan slikt. “De onzekerheid, slapeloze nachten krijg ik ervan.”

‘De vrijheid, daar doe je het voor’

Voor slapeloze nachten heeft Gerjanne geen tijd. Iedere dag staat ze om 5 uur op om de koeien te melken. Ze is niet vies van werken. Los van het melken werkt ze per week drie dagen op een andere boerderij, en drie dagen op eigen erf. Haar lange haren zijn nog nat van het douchen. “Ik zat helemaal onder de stront dus moest even douchen”, zegt ze met een grijns.

De jonge boer ziet zichzelf niets anders doen. “Het verzorgen van het vee, de dieren op hun gemak laten voelen. Het buiten zijn, de vrijheid, daar doe je het voor.”

Jan vertelt dat zijn vader in 1956 met zes koeien, een paar honderd kippen en een stuk of wat varkens begon. “Langzaam maar zeker hebben we de boerderij uitgebreid tot dit mooie bedrijf. Als we dat niet hadden gedaan, waren we allang weggeweest. Zo zit de hele wereld in elkaar, kijk maar op de industrieterreinen waar de ene na de andere gigantische loods wordt gebouwd.”

Het is niet alleen de agrarische sector die is geïntensiveerd, wil Jan maar zeggen. En wat te denken van de reden voor het kabinet om de stikstofuitstoot fors in te perken: woningbouw. “Ben je wel eens in een nieuwbouwwijk geweest?”, vraagt Jan. “Huizen, asfalt en auto’s zo ver het oog reikt. En hier en daar een verdwaalde boom.” Hij staat op en wijst naar buiten. “Hier kun je vijf kilometer ver weg kijken en zie je alleen maar natuur. En dan zijn wij het probleem.”

Jan van Ginkel en Gerjanne verdelen zaagsel in de stal met melkkoeien.  Beeld Koen Verheijden
Jan van Ginkel en Gerjanne verdelen zaagsel in de stal met melkkoeien.Beeld Koen Verheijden

En de luchtvaart dan?

Die focus op de boer voelt gemeen, vindt ook Gerjanne. Ze noemt de luchtvaart als voorbeeld, de stikstofuitstoot van vliegtuigen telt alleen tot een hoogte van 914 meter. “Die stikstof daalt toch ook neer? Maar ze moeten alleen ons hebben.”

Het stikstofprobleem is ongrijpbaar voor de twee. Hun bedrijf heeft netjes een natuurbeschermingswetvergunning, ze proberen hun stikstofuitstoot te reduceren met mechanische aanpassingen, op de daken liggen zonnepanelen en in het land leggen ze kievitstroken aan en planten ze bloemranden voor insecten.

Terwijl het bedrijf meegaat met de tijd kreeg boer Jan tot vlak voor de oorlog in Oekraïne 35 eurocent voor een liter melk. Geen cent meer dan twintig jaar geleden. En dat terwijl de prijs van een pak melk in de winkel verdubbelde. “De melk is door de oorlog voor even duur maar tot voor kort veranderde onze opbrengst nooit. Dan moet je wel de schaal vergroten om het hoofd boven water te houden. Als we wat meer geld krijgen voor onze producten kunnen wij het in de toekomst met minder dieren af.”

‘Meer dan de helft van de boeren heeft geen opvolger’

Jan en Gerjanne verwachten dat vrijwillige uitkoop van boeren ook een oplossing is. “Meer dan de helft van de Nederlandse boeren boven de 55 heeft geen opvolger”, lepelt Gerjanne op. Sommige boeren wachten met stoppen omdat er geld aankomt, hoort ze weleens.

En de toekomst van Gerjanne? Ze weet het niet. “Ik zou niet weten wat ik anders moet doen. Een boerderij in Flevoland beginnen? Ik blijf liever hier, maar ik zou wel gaan, als ik het kan betalen. Ik wil heel graag mijn eigen melkveehouderij.” Jan: “Ik blijf sowieso hier maar snap haar wel. Als je in hart en nieren boer bent dan wil je niets anders.”

Lees ook:

Minister, boeren en provincies onder hoogspanning over stikstofplannen

Vrijdag presenteert minister Christianne van der Wal (landbouw) de drastische stikstofplannen. Vaststaat, bevestigde zij in de Kamer, dat de boeren de gevolgen zullen merken.

De boswachter ziet dieren en planten lijden onder de stikstofuitstoot. ‘De grond is zo zuur als cola’

De uitstoot van stikstof moet drastisch omlaag, bleek vorige week uit uitgelekte cijfers van het kabinet. Zo ook op de Veluwe en in de Gelderse Vallei. Boswachter Florian Bijmold laat zien waarom de situatie op ‘zijn’ Veluwe zo schrijnend is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden