Herindelingsverkiezingen

Stemmen in coronatijd: eerste verkiezingen van woensdag zijn een belangrijke testcase voor maart 2021

Campagneborden voor de gemeenteraadsverkiezingen op 18 november 2020 in het Brabantse Vught. Vanwege de herindeling van diverse gemeenten vinden de verkiezingen vervroegd plaats. Het is de eerste verkiezingsdag van Nederland in coronatijd.Beeld ANP

Woensdag vinden gemeentelijke herindelingsverkiezingen plaats. De eerste coronaverkiezingen van Nederland zijn een belangrijke testcase voor de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2021. De gemeenten hopen dat niet te veel kiezers zich door het virus laten weerhouden. 

Looproutes op de grond, gereinigde rode potloden en stembureauleden achter plexiglas; om ervoor te zorgen dat de inwoners van de zeven Nederlandse gemeenten waar woensdag herindelingsverkiezingen plaatsvinden veilig kunnen stemmen, zijn de nodige maatregelen genomen. In Den Haag kijkt men gespannen mee, want de verkiezingen van woensdag zijn een belangrijke testcase voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2021.

“Het is een uitdaging”, zegt Linda van der Steen van de gemeente Boxtel over de organisatie van de eerste ‘coronaverkiezingen’ van Nederland. “Al in maart hebben we gezegd: laten we uitgaan van het worstcasescenario. Natuurlijk zou het fijn zijn als we in november in polonaise naar de stembus kunnen gaan, maar dat is niet waarschijnlijk, dus hoe doen we het dan?”

Stemlocaties

De afgelopen maanden zochten de gemeenten naar stemlocaties waar gemakkelijk anderhalve meter afstand gehouden kan worden. Lang niet alle gebruikelijke locaties bleken geschikt. “We hadden bijvoorbeeld een stembureau met maar één smalle ingang”, vertelt Van der Steen. “De looproutes konden daar niet goed gelegd worden, dus die viel af.”

De gemeenten zochten ook alternatieven voor de zorgcentra en scholen die normaal gesproken als stemlocatie fungeren. Om ervoor te zorgen dat kwetsbare ouderen ook kunnen stemmen, zetten ze in verzorgingshuizen dit jaar mobiele stembureaus in. Die gemakkelijk verplaatsbare stemhokjes trekken gedurende de dag langs verschillende zorglocaties, zodat de bewoners niet de straat op hoeven op verkiezingsdag.

Beeld Louman & Friso

Wervingscampagne voor vrijwilligers

Vanwege de coronacrisis zijn dit jaar meer vrijwilligers nodig dan andere jaren om het stemmen in goede banen te leiden. “Bij elk stembureau moet een gastvrouw of -heer komen te staan, die uitlegt geeft over hoe alles werkt”, vertelt Marijke de Jong van de gemeente Vught. “Tussendoor moeten om de haverklap potloden gedesinfecteerd worden, en stemhokjes worden schoongemaakt.”

Landelijk voorziet minister Kajsa Ollongren (binnenlandse zaken) problemen met de werving van die extra stembureauleden. Op veel plaatsen is het immers altijd al lastig om genoeg vrijwilligers te vinden. Bovendien zijn stembureauleden vaak al op leeftijd. Mogelijk laten die ouderen het afweten uit angst om besmet te raken. Het ministerie start daarom in december met een wervingscampagne, die vooral ook jonge, gezonde mensen moet enthousiasmeren om plaats te nemen op het stembureau.

Vraag het de buurman

Voor de gemeenten waar woensdag gestemd wordt, komt die wervingsactie te laat. Toch zijn zij erin geslaagd genoeg vrijwilligers te vinden, laten ze weten. Enkele gemeenten hebben wel een reservelijst aangelegd met ambtenaren, om er zeker van te zijn dat op de dag zelf geen problemen ontstaan. Stembureauleden met klachten moeten immers thuisblijven.

Ook kiezers die op verkiezingsdag onverhoopt in thuisquarantaine zitten vanwege een loopneus, kriebelhoestje of wellicht een besmetting mogen het huis niet uit. “Daarom besteden we dit jaar ook extra aandacht aan de mogelijkheid om iemand anders te machtigen”, vertelt De Jong. “Ben je verkouden? Vraag even de buurman om voor je te stemmen.”

In Boxtel voegen ze daar nog een boodschap aan toe. Van der Steen: “We zeggen erbij dat het RIVM heeft onderzocht dat het virus niet overdraagbaar is via papier. Als je dus iemand door de brievenbus je machtiging en een kopie van je paspoort wilt geven, dan is dat geen probleem.”

Eén kiezer kan maximaal door twee anderen worden gemachtigd. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in maart wordt het maximale aantal machtigingen verhoogd naar drie, maar de wijziging is nog niet op tijd ingevoerd om ook bij de gemeenteraadsverkiezingen van woensdag al te gelden. Ook stemmen per post, of verspreid over meerdere dagen is bij deze verkiezingen nog niet mogelijk. Minister Ollongren werkt nog aan een wetsvoorstel waarin dat geregeld moet worden.

De gemeenten hopen desondanks dat corona de opkomst niet te veel beïnvloedt. Des te meer omdat de raadsleden die in november zullen worden gekozen vanwege de vroege verkiezingen uiteindelijk 5,5 jaar de inwoners zullen vertegenwoordigen. “Om mensen gerust te stellen communiceren we zo goed mogelijk hoe het eraan toegaat”, zegt Van der Steen. “Maar we kunnen de twijfel nooit 100 procent wegnemen, want we kunnen corona niet wegnemen.”

Herindelingsverkiezingen

Vanwege herindelingen vinden woensdag in zeven Nederlandse gemeenten gemeenteraadsverkiezingen plaats. De gemeenten Appingedam, Loppersum en Delfzijl, in het noorden van Groningen, gaan vanaf 1 januari samen verder als de gemeente Eemsdelta. In Brabant wordt de huidige gemeente Haaren opgedeeld.  Het centrum van Haaren gaat deel uitmaken van de gemeente Oisterwijk, het dorp Helvoirt wordt samengevoegd met de gemeente Vught, en het dorp Esch komt bij de gemeente Boxtel. Raadsleden in de nieuwe gemeenten worden gekozen voor een termijn van 5,5 jaar. In de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 stemmen de inwoners van de nieuwe gemeenten weer tegelijk met de rest van Nederland.

Lees ook:

Minister Ollongren: De verkiezingen gaan door, ook als er nog corona heerst

Ook als in het voorjaar nog steeds coronamaatregelen gelden, gaan de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart 2021 gewoon door, schrijft minister van binnenlandse zaken Kajsa Ollongren aan de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden