ReportageArchitectuur

Statig, maar ook open: dit is de nieuwe rechtbank van Amsterdam

Het voorplein van de fonkelnieuwe rechtbank in Amsterdam, met daarop een sculptuur van de Amerikaanse kunstenaar Nicole Eisenman. Beeld ANP
Het voorplein van de fonkelnieuwe rechtbank in Amsterdam, met daarop een sculptuur van de Amerikaanse kunstenaar Nicole Eisenman.Beeld ANP

Wie over de A10 scheurt, kan zo naar binnen kijken bij de nieuwe rechtbank van Amsterdam. Maandag werden de deuren van de glazen kolos geopend.

Love or Generosity heet de sculptuur van de Amerikaanse kunstenaar Nicole Eisenman. Liefde of vrijgevigheid. Het dik vijf meter hoge beeld van brons staat pal voor de fonkelnieuwe rechtbank van Amsterdam en stelt een man voor. Gehuld in een joggingsbroek en stoere bergstappers buigt de figuur voorover, terwijl hij de palm van zijn rechterhand openhoudt. Voorbijgangers zien daarin een uil, pijl en eikel liggen.

“Door te bukken bemiddelt de reus tussen de enorme schaal van het gebouw en de bezoekers die op de rechtbank afkomen”, zegt architect Vincent Panhuysen over het markante kunstwerk op het voorplein. “Het past goed bij de nieuwe rechtbank. We hebben geprobeerd een gebouw te ontwerpen dat gezag uitstraalt, maar ook vriendelijk en benaderbaar is. Net als het beeld eigenlijk. Leidend was de publieke functie die de rechtbank vervult.”

Samen met zijn collega’s van KAAN Architecten bedacht Panhuysen de nieuwe kolos op de Zuidas, vlak naast de A10. Na 3,5 jaar bouwen dienden er maandag de eerste zaken. De rechtbank opende haar deuren ietwat later dan aanvankelijk gepland – vijf maanden om precies te zijn, maar de bouwers zijn volgens de architect wél binnen het budget van 235 miljoen euro gebleven.

Glas, heel veel glas

Een aantal andere feitjes: het gebouw telt tien etages en heeft een oppervlakte van circa 60.000 vierkante meter. Verdachten, rechters en het publiek kunnen terecht in zeven grote rechtszalen en 23 kleinere rechtszalen. Ook zijn er twintig ‘enquêtekamers’ voor zittingen met één rechter en griffier.

Wie met het hoofd in de nek voor het gebouw staat, ziet heel veel glas in donkerbruine stalen rasters. Zo kun je van binnenuit naar de stad kijken, legt Panhuysen uit, en kunnen mensen van buitenaf zien wat er in de rechtbank gebeurt. “Het maakt het gebouw en de rechtspraak letterlijk transparant. Dat is in mijn ogen essentieel. Niemand gaat voor zijn lol naar de rechtbank, dus je moet rechtzoekenden geruststellen. Door die glazen gevel bevorder je het vertrouwen in de rechtspraak, mensen kunnen van buitenaf zien waaraan zij zich gaan onderwerpen.”

De vorm: een ‘afgemeten kubus’

De architect omschrijft het gebouw als ‘afgemeten kubus’. “Maak je een doorsnee, dan zie je een stapeling.” De zes bovenste verdiepingen zijn niet toegankelijk voor het publiek. Het is het terrein van het rechtbankpersoneel, met werkplekken en vergaderzalen. De rechtszalen zitten op de begane grond en op de eerste drie etages, omgeven door ruimtelijke foyers. En beneden, onder het straatniveau, zijn 69 cellen van waaruit de gedetineerde verdachten naar de zittingszalen worden geleid.

Over die opzet is goed nagedacht. “De verschillende partijen ontmoeten elkaar pas in de zittingszalen”, legt Panhuysen uit. “De rechters komen van boven, het publiek van de zijkanten, en de gehechten van beneden. Zo kruisen hun paden niet van te voren, ieder heeft zijn eigen wereld in het gebouw. We denken dat dat de processen zal bevorderen.”

Lage energiekosten

Ook opvallend: het grootschalige gebruik van natuursteen. Zowel de wanden als vloeren zijn van het grijswitte materiaal gemaakt. “Het geeft het gebouw een bepaalde statuur. Anders dan de wat ijdele, commerciële gebouwen op de Zuidas, moet de rechtbank herkenbaar zijn als instituut van de overheid. Bovendien is natuursteen robuust, het geeft rust en heeft een hoge duurzaamheid.”

Het gebouw houdt op meer manieren rekening met de natuur. Zo liggen er zonnepanelen op het dak, wordt gebruik gemaakt van warmte- en koudeopslag en is de binnenverlichting afgestemd op de sterkte van het daglicht. “De energiekosten van het gebouw zijn heel laag.” Panhuysen is trots op zijn ontwerp. “Straks, als de A10 ondergronds is aangelegd en Amsterdam-Zuid het grootste station van de hoofdstad is, met een parkachtige opzet en een groene boulevard die via de rechtbank de wijk in gaat, is het al helemaal een prachtige plek.”

Lees ook:

De architectuur van de macht gaf de stad een nieuw aanzien

Tot in de jaren negentig mocht in Den Haag niet hoger dan 70 meter worden gebouwd. Daarna gaven vooral de ministeries de stad een nieuw silhouet. Een wandeling langs de ‘Haagse tieten’ en andere torens van de macht.

Beelden van het interieur van de nieuwe rechtbank in Amsterdam. Beeld Joris van Gennip
Beelden van het interieur van de nieuwe rechtbank in Amsterdam.Beeld Joris van Gennip
null Beeld Joris van Gennip
Beeld Joris van Gennip
Het nieuwe gebouw telt zeven grote rechtszalen en 23 kleinere rechtszalen. Beeld Joris van Gennip
Het nieuwe gebouw telt zeven grote rechtszalen en 23 kleinere rechtszalen.Beeld Joris van Gennip
null Beeld Joris van Gennip
Beeld Joris van Gennip
null Beeld Joris van Gennip
Beeld Joris van Gennip
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden