InterviewBelastingdienst

Staatssecretaris Van Huffelen: ‘Hoe kan het dat ambtenaren liever met een journalist praten dan met hun manager?’

Staatssecretaris Van Huffelen in gesprek met door de Belastingdienst gedupeerde ouders tijdens een bijeenkomst in Rotterdam.Beeld Arie Kievit

De nieuwe staatssecretaris Van Huffelen (financiën) weet hoe ze ouders gaat helpen die door de kinderopvangaffaire zijn gedupeerd. Maar er wacht nog een klus: de cultuur binnen de Belastingdienst veranderen.

Staatssecretaris Alexandra van Huffelen (financiën) heeft een belangrijke klus geklaard. De ministerraad is vrijdag akkoord gegaan met het compenseren van ongeveer 20.000 ouders die door de kinderopvangaffaire zijn gedupeerd. Het is het begin van een operatie die jaren gaat duren.

Beschikt u over een onverwoestbaar humeur?

“Ik ben wel een optimist. In mijn vorige baan als directeur van het Gemeentevervoerbedrijf (GVB) in Amsterdam was ik betrokken bij de Noord-Zuidlijn, dus ik houd wel van dingen aanpakken.”

U weet waarom we dit vragen?

“Ik geloof dat een van mijn voorgangers ooit heeft gezegd dat iemand op deze post een onverwoestbaar humeur moet hebben.”

Dat was Eric Wiebes, in 2017, tijdens zijn laatste debat als staatssecretaris van financiën. Hij zei ook dat je geen enkele interesse moet hebben in de eigen loopbaan.

“..Ehm, ja.”

Wat heeft u bewogen om deze baan te accepteren?

“Ik had echt een perfecte baan bij het GVB, ik was daar ook nog lang niet klaar. Maar natuurlijk heb ik alle verhalen gelezen over de problemen met de kinderopvangtoeslag, niet in de laatste plaats in uw krant. Als Eerste Kamerlid kreeg ik er ook mee te maken vorig jaar, het kwam heftig aan de orde in de senaat. Ik vind het echt verschrikkelijk wat er is gebeurd. In mijn eerste Kamerdebat heb ik onlangs ook letterlijk gezegd dat dit iets is om je als overheid kapot voor te schamen. Nu kan ik helpen met een oplossing, dat is mijn grootste drijfveer.”

D66’er Alexandra van Huffelen (51) is sinds eind januari staatssecretaris van financiën. De post was vacant sinds het opstappen van partijgenoot Menno Snel, die struikelde over de steeds verder uitdijende kinderopvangaffaire. Het is een baan met een enorm afbreukrisico. VVD’er Frans Weekers moest in 2014 aftreden als staatssecretaris van financiën, ook vanwege aanhoudende problemen met de fiscus en de fraudebestrijding. Opvallend genoeg is Snel ingeruild voor een duo: oud-topambtenaar Hans Vijlbrief mag zich eveneens staatssecretaris van financiën noemen. Hij doet de reorganisatie van de Belastingdienst, zij de toeslagenkwestie en de douane.

Van Huffelen staat voor de enorme opgave om vele duizenden ouders, die door de Belastingdienst zijn gedupeerd door onterechte terugvorderingen en beslagleggingen, recht te doen. Het gaat niet alleen om financiële schade, maar ook om psychisch leed. Mensen hebben banen verloren, huwelijken zijn gestrand. Burgemeesters van de gemeenten waar veel slachtoffers wonen is door de staatssecretaris gevraagd om gedupeerden te helpen het leven weer op de rails te krijgen.

Volgens Van Huffelen komen in totaal ongeveer 20.000 ouders in aanmerking voor een vorm van schadevergoeding. De hersteloperatie vraagt een lange adem. Ze hoopt dat de meeste mensen in 2021 geholpen zijn, maar het kan nog langer duren. Dossiers moeten stuk voor stuk worden uitgeplozen. Kosten voor de overheid: minimaal een half miljard euro.

U wilt veel meer mensen compenseren dan de commissie-Donner u vorige week adviseerde, waarom heeft u daarvoor gekozen?

“Ik heb ontzettend veel waardering voor het werk dat de commissie heeft verricht. Het kabinet heeft inderdaad besloten van de adviezen af te wijken. Wij willen mensen geven waar zij recht op hebben. Als iemand zijn hele toeslag moest terugbetalen omdat ergens een bonnetje ontbrak, of een handtekening op een contract, dan willen we dat herstellen. Ook al paste dat destijds binnen de wet. Ook willen we verder teruggaan dan de vijf jaar die Donner adviseert, en de grens waarbij mensen recht hebben wordt flink verlaagd. Veel van de getroffen ouders kunnen we dan toch helpen. Tegelijkertijd willen we voorkomen dat we in een regeling belanden die nog jaren gaat duren. We moeten ergens een grens trekken, anders wordt het echt te groot en niet uitvoerbaar.”

Bent u niet bang voor rechtszaken? Bijvoorbeeld omdat de ene ouder nog een extra schadevergoeding krijgt, en een grote groep daar geen recht op heeft?

“Die kans bestaat natuurlijk. Er komt een externe commissie waar ouders in eerste instantie terecht kunnen met vragen. Maar uiteindelijk staat de deur naar de rechter altijd open in dit land.”

U schetst een oplossing voor een externe erfenis, voor de getroffen ouders. Maar u zit ook met een interne erfenis, de situatie binnen de Belastingdienst. Er zijn signalen geweest van ambtelijke misdragingen. Hoe gaat u daarmee om?

“Wat ik het allerbelangrijkste vind is dat mensen met plezier ergens kunnen werken en trots zijn op hun organisatie. Mensen zijn erg onder de indruk van wat ze over zich heen hebben gekregen. Ze lezen en horen in de media over hun dienst, de organisatie staat lelijk in de krant. Wat ik graag wil weten: hoe heeft dit nou kunnen gebeuren met die ouders? Het is ontzettend nodig om daar een open en veilige discussie over te voeren. Daarom vind ik het zo essentieel dat we dat kunnen doen zonder het te hebben over ambtsmisbruik of allemaal van dat soort grote woorden. Ik wil de waarheid op tafel: wat is er gebeurd? Ik wil ook begrijpen waarom mensen binnen de organisatie zeggen: ik heb al in 2014 gewaarschuwd, maar daar is niets mee gedaan. Hoe komt het dat ambtenaren liever met Kamerleden of journalisten praten dan met hun manager?”

U bent bang dat een diepgravend onderzoek naar eventuele ambtsmisdrijven een gesprek over een open cultuur zal frustreren?

“Of er ambtsmisdrijven zijn gepleegd is niet duidelijk. Daar gaan we extern naar laten kijken en dat moet ook snel gebeuren. Voor mij is nu belangrijk dat mensen zich veilig voelen binnen de Belastingdienst. Toen ik laatst in dat debat zei dat de overheid zich kapot moet schamen, plaatsten mensen berichten op de interne beeldkrant: ‘Gaat dit over mij? Schaamt de staatssecretaris zich voor mij’? Hans Vijlbrief en ik hebben deze mensen toen uitgenodigd. Kom langs, want ik wil graag uitleggen waarom ik dit heb gezegd. En dan gaan we ze helpen om van de dienst weer een club te maken, een plek waar ze met plezier en trots werken. Ooit waren we internationaal gezien nog de nummer één, we hadden de mooiste en beste Belastingdienst ter wereld.”

Tijdens de aanpak van fraude met toeslagen is er bewust voor gekozen de goeden onder de kwaden te laten lijden, er is sprake geweest van etnisch profileren. We krijgen signalen van racisme binnen de dienst. U wilt graag verder met de cultuur en een mooie organisatie creëren. Maar die signalen kunnen toch niet zomaar blijven liggen?

“Ik ken lang niet alle signalen. De Autoriteit Persoonsgegevens doet nog onderzoek naar het etnisch profileren, dat rapport komt over enkele weken. Laat ik helder zijn: zoiets moet absoluut niet kunnen. Als het is gebeurd, gaan we er wat mee doen.”

De relatie tussen het ministerie van financiën en Trouw en ‘RTL Nieuws’ is nogal moeizaam geweest. Op een aantal momenten zijn journalisten simpelweg tegengewerkt tijdens hun onderzoek. Hoe kijkt u daar naar?

“Ik ben nog maar kort aan het werk hier en weet ook nog niet alles. Ik kan wel zeggen dat ik juist veel bewondering heb voor het werk dat jullie en anderen hebben gedaan. Waar ik zelf erg aan hecht is dat we open en transparant zijn in wat we doen, dat geldt ook voor mijn collega Hans Vijlbrief.

“Als het gaat over sfeer en cultuur binnen de organisatie dan merk ik gelukkig wel dat mensen bereid zijn om aan te geven wat er aan de hand is. Dat moet de komende tijd wel gaan groeien. Ik heb al gesprekken gehad met de vakbonden, deze maandag praat ik opnieuw met de ondernemingsraad van de afdeling Toeslagen. Zal dat betekenen dat er nooit meer iets buiten mij om gaat? Ongetwijfeld niet, maar ik hoop wel dat mensen het veilig vinden om dingen aan mij te melden.”

En niet aan journalisten.

“Haha. Weet u, het is natuurlijk niet fijn dat het kanaal naar buiten eerder wordt gevonden dan intern. Ik wil dat als mensen ergens boos op zijn of iets anders willen dat ze dat ook intern kwijt kunnen. En ik hoop dat er een tijd ontstaat dat er niet zoveel te schrijven valt over toeslagen. Zoals Hans Vijlbrief eerder al zei: de Belastingdienst weer een beetje saai maken.”

CV

Alexandra van Huffelen (Leiden, 1968)

2010-2014: namens D66 wethouder in Rotterdam, belast met duurzaamheid, binnenstad en buitenruimte

2014-2020: algemeen directeur van het Amsterdamse Gemeentevervoerbedrijf (GVB)

2019-2020: Eerste Kamerlid

Sinds januari 2020: staatssecretaris van financiën

Van Huffelen studeerde bestuurskunde aan de Rijksuniversiteit Leiden en de Erasmus Universiteit in Rotterdam. 

Ze is gehuwd en woont in Utrecht.

Lees ook:

Het kabinet wil door de Belastingdienst gedupeerde ouders zoveel mogelijk compenseren

Zo’n twintigduizend ouders kunnen mogelijk een vorm van genoegdoening verwachten. Voor veel ouders zal het nog een klus worden om aan te tonen dat hun kinderopvangtoeslag onterecht is stopgezet of teruggevorderd.

‘De Belastingdienst heeft mijn leven overhoop gehaald’

Al vanaf het begin had Genelva Hendrison het gevoel dat er iets niet klopte. Toen zij in 2013 kinderopvangtoeslag aanvroeg, duurde het veel langer tot ze een beslissing kreeg dan bij anderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden