Excuses

‘Sorry’ zeggen in de rechtszaal is schuld bekennen? Nee, zo werkt dat niet

Minister Cora van Nieuwenhuizen van infrastructuur en waterstaat in 2019 tijdens de onthulling van het herdenkingsmonument voor de kinderen die zijn overleden bij het Stint-ongeluk. Beeld ANP
Minister Cora van Nieuwenhuizen van infrastructuur en waterstaat in 2019 tijdens de onthulling van het herdenkingsmonument voor de kinderen die zijn overleden bij het Stint-ongeluk.Beeld ANP

Wie ‘sorry’ zegt, erkent schuld. Maar niet in de rechtszaal, betoogt Lianne Wijntjens. Daar zouden excuses juist worden gewaardeerd.

Elton John zong het al: het is lastig om ‘sorry’ te zeggen. Zeker in de rechtszaal bieden mensen niet graag hun excuses aan. Daarmee bekennen ze immers schuld, is de gedachte. Die angst is niet terecht, concludeert Lianne Wijntjens in het onderzoek waarop ze vrijdag aan de universiteit van Tilburg is gepromoveerd. “Alleen in een hoogst uitzonderlijk geval ziet de rechter excuses als een erkenning van aansprakelijkheid.”

Wat vreemd. Als ik ‘sorry’ zeg, bied ik toch excuses aan voor wat ik gedaan heb?

“Dat hangt ervan af hoe je het formuleert. Zelfs in het dagelijks leven is dat geen uitgemaakte zaak. Als je bijvoorbeeld zegt: ik vind het vervelend dat dit is gebeurd, erken je nog niet meteen schuld. Dat doe je wel als je ‘sorry’ zegt. Maar in de rechtszaal werkt het anders. Daar maken excuses je nog niet meteen juridisch aansprakelijk.”

Dat moet u uitleggen. Geldt in de rechtszaal een andere logica?

“Nee, andere omstandigheden spelen mee. Stel, ik rijd in mijn auto door rood licht en schep een fietser. Als ik dan zeg: ‘sorry dat ik door rood reed’, maakt me dat nog niet aansprakelijk. Misschien dacht ik alleen dat ik door rood reed, of was de verkeerssituatie onduidelijk en viel mij die overtreding niet te verwijten.”

Waarom denken dan ook juristen dat je beter geen sorry kunt zeggen?

“De literatuur is daar heel onduidelijk over. Wetenschappers zijn het er niet over eens of excuses je aansprakelijk maken en ook rechters hanteren steeds verschillende argumenten. Die onduidelijkheid voedt weer de onzekerheid bij advocaten of verzekeraars. Even voor de goede orde, ik heb mij gestort op het civiele recht en niet op het strafrecht. Het gaat dus om conflicten tussen burgers. Verkeersongelukken, of het medisch tuchtrecht. Zodra je aansprakelijk bent, hangt je een schadeclaim boven het hoofd. Advocaten nemen dan het zekere voor het onzekere en ontraden hun cliënten om excuses aan te bieden.”

Die onzekerheid is dus niet terecht?

“Nee. Ik heb 4000 uitspraken bestudeerd en rechters blijken uiteindelijk zeer genuanceerd met excuses om te gaan. Slechts in twee gevallen vatte de rechter ze op als een erkenning van aansprakelijkheid. Dat waren ook nog eens bijzondere gevallen. Het waren geen personen die ‘sorry’ zeiden, maar officiële bedrijven. De kans is dus superklein dat een excuus als een schuldbekentenis wordt gezien.”

Dat moge zo zijn, maar waarom zou ik dat risico willen nemen?

“Omdat het zoveel voordelen biedt. Uit mijn onderzoek blijkt dat benadeelden excuses enorm waarderen. Vaak gaat het hen juist dáárom. Om de erkenning van het leed. Veel meer dan om een schadevergoeding. Dat bleek bijvoorbeeld toen de minister haar excuses aanbood voor het ongeluk met de stint. Al moet ik daarbij zeggen dat excuses vaak pas worden aangeboden als de aansprakelijkheid min of meer vaststaat. Maar over het algemeen beginnen benadeelden na excuses minder vaak een juridische procedure en zijn ze eerder bereid om te schikken.”

Toch blijft het een gok. Hoe overtuig je mensen dat ze beter ‘sorry’ kunnen zeggen?

“Die onduidelijkheid moet weg. Daarom stel ik voor dat er een uitlegregel komt die zegt dat je met een excuus wel de feiten erkent, maar niet de aansprakelijkheid. Die erkenning van de feiten draagt dan natuurlijk wel bij aan het bewijs, maar de rechter zal daar vervolgens zeer omzichtig mee omgaan. Uit mijn onderzoek blijkt ook dat de rechter excuses juist vaak in het voordeel van de aanbieder laat meewegen.”

Lees ook:

Minister Van Nieuwenhuizen diep door het stof in debat over de stint

De minister toonde spijt, veel spijt om alles wat er mis ging rond de stint. De Kamer was er tevreden over.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden