InterviewCrisiscommunicatie

Slaat het kabinet de juiste toon aan om iedereen mee te krijgen in de corona-aanpak?

Premier Mark Rutte en minister Ferdinand Grapperhaus van justitie en veiligheid tijdens de persconferentie van maandag.Beeld ANP

De maatregelen om de corona-uitbraak te bestrijden, riepen in de praktijk veel vragen op. De persconferentie van maandag moest helderheid brengen. Is dat gelukt?

Mag je nu wel of niet de deur uit als je gezond bent? Kappers mochten afgelopen weken gewoon open blijven als ze wilden, maar hoe knip je iemand als je anderhalve meter afstand moet houden? Of: hoe houd je afstand als het druk is in de bus of de supermarkt? 

De afgelopen weken heeft de overheid veel algemene richtlijnen gegeven om de uitbraak van het coronavirus zo snel mogelijk in te dammen. De praktische uitwerking daarvan riep bij veel mensen nog vragen op. Afgelopen weekend waren de gevolgen daarvan te zien op stranden en in natuurgebieden, waar veel mensen kwamen genieten van het mooie weer.

Maandagavond probeerde premier Rutte samen met de ministers van justitie, volksgezondheid en medische zorg helderheid te scheppen door bestaande maatregelen aan te scherpen. Heeft dat de samenleving de duidelijkheid gegeven die nodig is, of laat de crisiscommunicatie van het kabinet nog te wensen over?

Hiaten in de crisiscommunicatie

Arjen Boin, crisisdeskundige en hoogleraar publieke instituties en openbaar bestuur aan de Universiteit Leiden, heeft de persconferentie constructief kritisch bekeken. “Natuurlijk probeert de overheid het goed te doen, daar twijfel ik niet aan”, zegt Boin. “Men probeert een lockdown te vermijden en niet iedereen in huis op te sluiten. Dat uitgangspunt is heel goed en ik hoop dat ze dat ook bewaren.”

Tegelijkertijd ziet hij ook hiaten in de crisiscommunicatie van de overheid, ook maandag nog. De toon is nu duidelijk anders en scherper, vindt Boin, maar hij vraagt zich af of die daardoor effectiever is geworden.

Wat mankeerde er volgens u aan de toon van de persconferentie?

“De toonzetting vond ik ongelukkig. Het was een beetje schoolmeesterachtig, zo van: ik ben teleurgesteld over jullie gedrag. Het beeld ontstond dat het kabinet vooral op het afgelopen weekend reageerde, omdat het volk zich niet houdt aan de bestaande maatregelen. Daardoor komen de nieuwe maatregelen over als een soort straf, terwijl het afgelopen weekend niet verboden was om over het strand te lopen. 

“Gisteren liep ik zelf even in een park, waar iedereen keurig afstand van elkaar hield. Mensen werden door Rutte als asociaal bestempeld, maar ik vraag me af of het belerend toespreken van mensen behulpzaam is als je hen mee wilt krijgen in zo’n crisis. Dat lijkt me niet effectief.”

Wat vond u er inhoudelijk van? Hadden de premier en de drie ministers een consistent verhaal?

“Je mag verwachten dat er in het kabinet over is nagedacht, maar wat men zei, roept vragen op, dat is het punt. Zoals: waar kwam de datum van 1 juni nou ineens vandaan? Er werd niet voldoende uitgelegd hoe zij van 6 april, wanneer de maatregelen zouden aflopen, nu op 1 juni uitkomen. Zelfs in Italië hebben ze zo’n datum nog niet genoemd. Terwijl dat wel relevant is, omdat het enorme consequenties heeft voor bijvoorbeeld de horeca en kappers. Een heleboel bedrijven kregen maandag een soort doodvonnis.

“We hebben nu begrepen dat we niet meer naar het strand mogen, maar kinderen mogen wel met elkaar blijven spelen en sommige markten blijven gewoon open. Over de schoolexamens was tijdens de persconferentie nog geen uitsluitsel. Tegelijkertijd wordt niet gezegd dat ouderen binnen moeten blijven, terwijl ik daar wel een advies van het RIVM over verwacht. Het roept allemaal veel vragen op, terwijl we nog in afwachting zijn of die maatregel van sociale distantie en afstand houden van twee weken geleden voldoende effect sorteert.”

Waar eerder premier Rutte naast een RIVM-woordvoerder stond, of alleen het volk toesprak, stond hij nu met drie ministers op het podium. Is dat handig in crisiscommunicatie?

“Ik vond het geen gelukkige persconferentie. Er zit geen heel duidelijke lijn in, zoals je in andere landen wel ziet, waar bijvoorbeeld alleen de premier aan het woord is. Voor mij was de grote vraag waar het RIVM gebleven is. Het kabinet stelt steeds zich te baseren op deskundigen, en nu zagen we ineens alleen vier bestuurders. Een vraag werd door minister van justitie Grapperhaus beantwoord door een wetsartikel voor te lezen. Dat zullen veel mensen ook niet hebben begrepen, terwijl bij het publiek veel vragen leven.”

Hoe kan de overheid beter communiceren over de coronacrisis?

“Dit is een solidariteitskwestie die lange tijd gevolgen heeft voor de samenleving. Het gaat erom dat mensen die er waarschijnlijk niets of weinig van gaan ondervinden een veel kleinere groep moeten beschermen, zoals ouderen en zieken, en het zou het mooiste zijn als we het zo met elkaar kunnen redden. Als overheid kun je beter op het overtuigen van mensen blijven zitten, denk ik. 

“Een appèl doen op mensen mag, maar de toon is nu veranderd in: eigenlijk vertrouw ik jullie niet als ik jullie even alleen laat. Als een schoolklas die ondeugend is geweest en moet nablijven. Dat is vast niet de bedoeling, maar zo komt het op mij over. Ik hoop natuurlijk ook dat de maatregelen effect hebben, maar als je met boetes moet lopen zwaaien, dan ga je dreigen. De vraag is of je zo iedereen mee krijgt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden