InterviewHoogleraar strafrecht

Sinds de moord op Peter R. de Vries staat de rechtspraak onder druk. ‘Het is nu oppassen geblazen’

Militairen helpen de politie bij de beveiliging van de gerechtsbunker in Amsterdam-Osdorp voorafgaand aan de voortzetting van de strafzaak Marengo, waarin drugscrimineel Ridouan Taghi terecht staat. De broer, advocaat en adviseur van kroongetuige in die zaak, Nabil B., werden neergeschoten. Beeld ANP
Militairen helpen de politie bij de beveiliging van de gerechtsbunker in Amsterdam-Osdorp voorafgaand aan de voortzetting van de strafzaak Marengo, waarin drugscrimineel Ridouan Taghi terecht staat. De broer, advocaat en adviseur van kroongetuige in die zaak, Nabil B., werden neergeschoten.Beeld ANP

De openbaarheid van het strafrecht staat onder druk. Zo zijn de laatste twee jaar in 39 strafzaken de namen van de officieren van justitie geanonimiseerd. Is dat erg?

Hannah van der Wurff

Een weggelakte naam in een dossier, namen die niet uitgesproken worden in de rechtszaal of personen die niet op camerabeeld mogen komen. Van rechter tot advocaat, en van getuige tot officier van justitie: alle betrokkenen bij een strafrechtszaak worden weleens anoniem opgevoerd. Sinds de moord op advocaat Derk Wiersum en misdaadjournalist Peter R. de Vries staat de openbaarheid van de rechtspraak onder druk, ziet hoogleraar strafrecht aan de Universiteit van Amsterdam, Sven Brinkhoff. “Het is nu oppassen geblazen”, zegt hij.

De laatste twee jaar zijn in 39 strafzaken officieren van justitie bijvoorbeeld niet bij naam genoemd in dossiers, bleek maandag uit cijfers die de NOS opvroeg bij het Openbaar Ministerie (OM). De namen van deze officiers werden in de documenten vervangen door een nummer. Bij negen rechtszaken mochten officieren van justitie op beeld of in rechtbanktekeningen niet herkenbaar worden weergegeven.

Zelfs de namen van deskundigen zijn geheim

Dat is onder andere zo bij de rechtszaak rond de moord op Peter R. de Vries. Daarnaast betreft die zaak nog een ander dieptepunt voor de openbaarheid in het strafrecht. In twee eerdere zaken (het Marengo-proces en de zaak tegen motorclub Caloh Wagoh) werden al de namen van politiemensen, het OM en rechters geanonimiseerd, maar in de zaak-De Vries zijn zelfs de namen van ooggetuigen, de betrokken recherche en geraadpleegde deskundigen geheim.

Als het een gebruik wordt om namen van getuigen en politiemensen te anonimiseren, wordt het volgens hoogleraar Brinkhoff spannend. Wanneer onderzoeken geanonimiseerd zijn, kan dat de verdediging in de weg zitten. Wanneer ooggetuigen of deskundigen anoniem zijn, wordt het voor de verdediging lastiger om de betrouwbaarheid van het onderzoek te toetsen. Brinkhoff: “Dat maakt het proces voor verdachten moeilijker, want hoe weten zij tegen wie ze zich moeten verdedigen?”

Advocaat Ronald van der Horst in de zaak-De Vries verzocht de rechtbank om alle anonieme personen uit het dossier te ondervragen, omdat hij zei alleen op die manier hun betrouwbaarheid als bronnen te kunnen toetsen. De rechtbank wees dit af, maar stelde wel dat ieders functie in het onderzoeksdossier geverifieerd en vermeld moest worden.

Concrete dreigingen

“Verdrietig”, noemt hoogleraar Brinkhoff het feit dat functionarissen binnen het strafrecht zich niet langer veilig voelen om in alle openheid hun werk te doen. Dat komt door de moord op advocaat Wiersum en het Marengo-proces, zegt hij. In die zaak staat drugscrimineel Ridouan T. centraal. De broer, advocaat en adviseur van de kroongetuige in de Marengo-zaak, Nabil B., zijn omgekomen. “Er wordt sindsdien liever het zekere voor het onzekere genomen. Waar eerder een concrete dreiging nodig was, wordt er nu gekeken of er ook een dreiging zou kunnen zijn.”

Zo kan er sinds de moord op advocaat Wiersum bij een speciale commissie binnen het OM een verzoek worden gedaan om als officier van justitie minder herkenbaar opgevoerd te worden tijdens een zaak. De commissie kijkt daarin naar concrete dreigingen, maar ook naar hoe voorstelbaar een dreiging is. Daarin kijkt de commissie of een crimineel netwerk vaker met geweld heeft gedreigd.

Toch ziet Brinkhoff vooralsnog geen dreiging voor de samenleving. Voor de rechtsstaat is het belangrijk dat duidelijk blijft voor alle burgers en de pers hoe processen binnen een zaak lopen. “Dat is nu nog niet in het geding. Maar zodra journalisten worden verhinderd in hun verslaggeving of geweerd worden uit de rechtszaal, dan hebben we een probleem.”

Lees ook:

Leger helpt bij beveiligen rechtbank in Amsterdam-Osdorp

Volgens burgemeester Femke Halsema worden militairen vanaf 1 maart tot zeker 4 juli ingezet bij de gerechtsbunker. “De toename van hoogrisicozittingen en het nog groter aantal te beveiligen personen dragen er aan bij”, aldus Halsema.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden