ReportageD66

Sigrid Kaag op campagne in de Schilderswijk: ‘Mensen voor wie wij het doen, denken dat D66 voor de bovenlaag is’

D66-partijleider en minister Sigrid Kaag, via internet in gesprek met leden.Beeld Werry Crone

Sigrid Kaag, het nieuwe gezicht van D66, gaat de verkiezingen in met een boodschap over ‘nieuw leiderschap’. De bijna apolitieke manier waarop Kaag wordt gelanceerd, valt niet bij de hele achterban even goed.

“Doe je door de week een broek aan? Of draag je dan een djellaba, zoals nu?” Vriendelijk kijkt Sigrid Kaag, de lijsttrekker van D66, de twee Haagse meisjes aan die haar op een zaterdagmiddag in de Schilderswijk op de stoep passeerden. Een jaar of zeven zijn de kinderen, en streng-islamitisch gekleed, met hoofddoek en lang gewaad. Ze zijn net terug van de koranles, vertellen ze, als Kaag een gesprekje met ze aanknoopt op de stoep. Het is oktober, de coronabeperkingen zijn nog minder streng.

Of ze al Arabisch kunnen schrijven, vraagt de D66-lijsttrekker, die zelf als oud-VN-gezant in het Midden-Oosten die taal vloeiend spreekt. “Natuurlijk!”, zeggen de meisjes trots. De schriftjes komen tevoorschijn uit de rugzakjes, met veel gegiechel. Waar ze op school zitten? Op een islamitische basisschool. Kaag lijkt ondertussen enigszins verbaasd: zijn ze niet wat jong om alleen over straat te gaan? Loopt er niemand mee? Voor de kinderen is het niet te merken, maar ook hun kleding doet haar wenkbrauwen fronsen. Kaag heeft de vraag over de djellaba niet zomaar gesteld. Zodra de meisjes om de hoek zijn verdwenen, zegt de D66-lijsttrekker met klem: “Die zijn véél te jong voor een sluier”. Het baart haar zorgen dat in de Arabische wereld vrouwen steeds jonger een hoofddoek dragen, en hoe ze dat nu ook terugziet hier, op zomaar een trottoir in Den Haag.

Sigrid Kaag is op campagne, maar niet zoals andere lijsttrekkers dat doen. Ze brengt informele bezoeken in het land. Dat gaat zonder haar politieke entourage, op gympen en in vrijetijdskleding. Ze komt niet het verhaal van D66 verkondigen, maar luisteren en vragen stellen.

Een ‘grassrootscampagne’, noemt D66 het, waarbij ‘de onderbelichte verhalen’ van gewone mensen en hun gewone zorgen centraal staan. Bij veel van die ontmoetingen draait het om spontane gesprekken op straat, waarbij Kaag slechts terzijde meldt dat zij minister is en D66-lijsttrekker. Sommige gesprekspartners hebben niet eens door dat ze met een politicus spreken.

Het is een campagne die helemaal draait om het empathisch leiderschap van Sigrid Kaag als nieuwe D66-leider. Om haar anders-zijn. De afgelopen weken bleek alleen dat zo’n campagne heel wat valkuilen telt.

Vrouwelijke premier

Kaag, die nu nog minister is van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking, kondigde bij haar aantreden als lijsttrekker aan dat zij geen klassieke politicus wil zijn. “Het is tijd voor nieuw leiderschap. Voor politiek die weet te verbinden. Voor iedereen in Nederland”, zei ze toen ze begin september met 95,7 procent van de stemmen de definitieve opvolger werd van Alexander Pechtold. De euforie in de partij was groot. De droom van D66: Kaag als eerste vrouwelijke premier.

Zij zelf spreekt graag en veel over haar morele leiderschap. Dat zijn altijd bevlogen woorden over grote vergezichten, over ‘de democratie van empathie’, over ‘tijdloze ­politiek van waarden’. Kaag belooft dat het onder haar leiding voorbij is met ‘scoren op de vierkante centimeter’, en dat ze niet het soort politicus wil zijn ‘die doet of ze alles weet’.

Op actuele kwesties reageert ze steeds in die stijl. Zoals na de verkiezingen in de VS: “Waarden doen ertoe, integriteit doet ertoe. Leiderschap doet ertoe.” En passant riep ze op om lid te worden van D66. Het is wel verkiezingstijd.

Als een VN-gezant

Bij het bezoek aan de Schilderswijk zijn de tekenen nog gunstig voor het nieuwe campagnevoeren dat bij dat andere leiderschap hoort. Kaag laat zich door de multiculturele Haagse buurt rondleiden door actief D66-lid Abid Boutkabout (26), die op de middelbare school nog les kreeg van Mark Rutte. Hij ­begon als automonteur en volgt nu aan de universiteit een master international business. Boutkabout vertelt: Marokkaanse jongeren uit de wijk hebben tegenwoordig soms banen bij McKinsey, maar vertrekken dan vaak uit de Schilderswijk.

Kaag luistert en stelt vragen. Ze heeft zichtbaar plezier in de ontmoetingen onderweg. Soms lijkt het of ze terug is in de rol van VN-gezant, met een humanitair bezoek aan een wijk of stad. Met voorbijgangers staat ze te grappen, automobilisten die haar aanstaren krijgen een groet. De lijsttrekker is eerder al op bezoek geweest bij een huisarts in Amsterdam-Zuidoost en bij mensen in de bijstand in Wageningen. Door corona zijn ontmoetingen met mantelzorgers in Brabant, en andere reisdoelen, stil komen te liggen, tot haar spijt.

De grassroots-campagne begon met hooggestemde idealen. Kaag noemt dat: laten zien dat D66 een partij is voor iedereen. “Wij staan voor kansen-gelijkheid. Maar het lastige is: de meeste mensen voor wie wij het doen, hebben niet in de gaten dat wij het voor hén doen. Ze denken dat D66 voor de bovenlaag is. Ik wil dat mensen overtuigd raken: hé, die partij is er voor míj”, zegt ze over haar bezoek aan de Schilderswijk.

Door een luisterend oor te bieden wil ze dat meer uitstralen dan D66 eerder deed. Daarmee geeft Kaag gehoor aan een wens binnen de partij. Een koersdiscussie leidde eerder al tot een aangescherpt partijprofiel waarin de strijd tegen ongelijkheid met stip op nummer één staat.

Sigrid Kaag (rechts) wil door een luisterend oor te bieden uitstralen dat D66 een partij is voor iedereen.Beeld Werry Crone

Alleen, bij de D66-achterban valt de bijna apolitieke manier waarop Kaag wordt gelanceerd in de grassrootscampagne, nog niet overal even goed. Het probleem zijn niet de bezoekjes van de lijsttrekker in het land. Ook het luisterend oor is de kwestie niet.

De ergernis zit bij de bijbehorende campagne voor Kaag op Facebook, Instagram en Twitter, waar de nieuwe D66-lijsttrekker wordt aangeprezen als een internationale superster, partijloos boven het politieke landschap zwevend. Accounts als #kaag­power, @jongvoorkaag en #teamkaag tonen glamourfoto’s van Kaag. Daar wordt het grote gebaar niet geschuwd. Citaten van Kaag worden afgebeeld tegen een achtergrond van het beroemde Michelangelo-schilderij met de wijzende vingers, bijvoorbeeld. De naam van D66 komt in de campagne niet voor.

Kieskaag.nl

D66 gaat de verkiezingen in met twee parallelle campagnes: een klassieke en een persoonlijke. Het ledenblad gaf deze maand de achterban twee opties om mee te doen. Ze kunnen zich melden bij hun lokale D66-­afdeling. Maar ze kunnen zich ook melden bij de ‘grassrootscampagne’ via de website met de veelzeggende naam: kieskaag.nl. Die wordt gerund door vrijwilligers, onder leiding van enkele D66’ers.

Daar draait alles om de persoon van ­Sigrid Kaag. “Mensen van alle leeftijden en alle achtergronden stuurden mails naar ons met de vraag hoe zij Sigrid Kaag kunnen steunen op weg naar het Torentje”, stelt ­deze campagne.

Vrijwilligers, ‘ook van buiten de partij’, kunnen posters en banners downloaden met de slogan #TeamKaag, of bijvoorbeeld een handleiding downloaden om met honderd vrienden, buren en sportmaatjes ‘in ­gesprek te gaan’ over stemmen op Kaag. De kleur van alle uitingen is paars, een groot contrast met het gebruikelijke D66-groen.

Bij lokale D66-afdelingen in het land klinkt dat Kaag een uitstekende lijsttrekker is, maar dat de sfeer van een ‘fanclub’ niet past bij D66. Het is te Amerikaans, of meer iets voor GroenLinks. De inhoud van het verkiezingsprogramma dreigt naar de achtergrond te verdwijnen. Onder jonge D66’ers is #teamkaag het gesprek van de dag. Sommigen hebben zich enthousiast aangesloten. Anderen komen in de besloten facebookgroep van de ‘kieskaag’-campagne (1100 leden) met kritiek, wat leidt tot hef­tige discussies.

Sigrid Kaag aan het werk op het partijbureau.Beeld Werry Crone

D66 gaat de campagne in met het doel de grootste progressieve partij te blijven, groter dan GroenLinks en de PvdA. Dan moet de partij het ‘Kaag-effect’ zien vast te houden. Haar komst als lijsttrekker leidde tot veel geestdrift in de partij, en tot een flinke stijging in de peilingen. Het gonsde van de speculaties over haar potentieel, als enige vrouw die een gooi doet naar het premierschap. Hoe dan ook is ze in maart bij de verkiezingsdebatten het nieuwe gezicht tussen overwegend bekende namen.

Met de tweede golf van corona wordt het voor D66 alleen moeilijker om zich als de gevaarlijke uitdager te profileren. De VVD staat onder leiding van nationale crisis­manager Rutte onbereikbaar hoog in de peilingen. De PvdA en GroenLinks kondigen een progressief blok aan.

Daartussen kan D66 zomaar vermalen worden, als het niet op zijn tellen let. Binnen D66-afdelingen klinkt de zorg of de verbindende Kaag, oud-diplomaat, niet een tikkeltje te onderkoeld is voor zoveel crisis­dynamiek. Op het online partijcongres, volgende week zaterdag 28 november, moet ze die zorgen zien weg te nemen.

Zo apolitiek is Kaag al niet meer, trouwens. Ze roert zich steeds vaker binnen het kabinet. D66 is zich politiek flink aan het profileren, met Kaag in een assertieve rol, van de minister die openlijk zegt wat het ­eigen kabinet anders zou moeten doen. Niet zelden leidt het tot wrijving met andere ­coalitiepartijen.

Gemor in het kabinet

Ze stelde voor het kabinet een kritische interne evaluatie op van de communicatie van het coronabeleid, samen met VVD-minister Cora van Nieuwenhuizen. Ze dwong premier Rutte in het defensief over een mogelijke avondklok vanwege corona, toen de ­interne kabinetsgesprekken nog gaande ­waren. “Ik ben heel erg tegen een avondklok”, kondigde Kaag vast aan in het openbaar, waarna Rutte op zijn persconferentie weer uitleg moest geven over onenigheid in het kabinet.

De nieuwe Kaag beende op de camera’s af, toen tv-ploegen zich verdrongen rond ChristenUnie-minister Arie Slob. Op de stoep van de ministerraad stond hij net zijn omstreden uitspraken terug te nemen over een anti-homoverklaring op refoscholen. Slob deed dat namens het kabinet. Doorgaans geldt dan de afspraak: andere ministers gaan daar niet openlijk tegenin.

Kaag posteerde zich een paar meter verderop, voor een andere camera, en wees naar Slob, achter haar in beeld: “Hij staat zijn verklaring af te leggen, maar laat het duidelijk zijn: wij zetten ons juist in om te bevechten dat iedereen vrij mag zijn in alle aspecten van zijn leven. We gaan niet meemaken dat we de klok terugzetten.” Ook na die actie klonk binnen het kabinet wederom gemor: was dat nou nodig, zo vol erin? Maar dat had de D66-lijsttrekker al ingecalculeerd. 

Zo is de verkiezingscampagne voor 2021 afgetrapt. Met beloftes over nieuw leiderschap. En hard werken voor het Kaag-­effect.

Lees ook: 

Onder invloed van de coronacrisis schuiven verkiezingsprogramma’s schouder-aan-schouder naar links

Een analyse van alle verkiezingsprogramma’s die al zijn verschenen: politieke partijen zitten dichter met hun standpunten bij elkaar bij elkaar dan in jaren. Sommige langslepende kwesties zijn nu al opgelost. Het zijn stuk voor stuk erfenissen uit de vórige crisis.

Lees ook: 

D66: een oud-voetballer op de kandidatenlijst, en weinig ministers

Op de kandidatenlijst van D66 voor de komende Tweede Kamerverkiezingen staan vooral veel nieuwe gezichten. Onder de nieuwkomers zit ook oud-topvoetbalster Jeanet van der Laan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden