Prijzen

Sigaretten zijn duurder geworden, maar Nederlanders kunnen ze alsnog betalen

Onderzoek laat zien dat accijnsverhogingen niet hebben geleid tot minder betaalbare sigaretten. Beeld ANP /  ANP
Onderzoek laat zien dat accijnsverhogingen niet hebben geleid tot minder betaalbare sigaretten.Beeld ANP / ANP

Door een nieuwe onderzoeksmethode valt op dat sigaretten relatief helemaal niet zo veel prijziger zijn geworden.

Johan van Heerde

Sigaretten zijn tussen 2010 en 2020 even betaalbaar gebleven. De prijs van tabak nam weliswaar toe maar de welvaart van Nederlanders verbeterde ook. Hierdoor waren rokers voor hun peuken in 2010 en 2020 een nagenoeg gelijk deel van hun jaarinkomen kwijt.

Dat blijkt uit een studie van de Universiteit Maastricht die dinsdag wordt gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nicotine & Tobacco Research. Het onderzoek wijst uit dat accijnsverhogingen die in Nederland zijn doorgevoerd om roken te ontmoedigen, niet hebben geresulteerd in een mindere betaalbaarheid van tabak – en dus onvoldoende zijn geweest aangezien het doel ervan is om roken te ontmoedigen.

Dat zegt onderzoeker Cloé Geboers, die promoveert op dit onderwerp. “Als er over de betaalbaarheid van sigaretten wordt gesproken gaat het vaak over de absolute prijs van een pakje die omhoog is gegaan van bijvoorbeeld 7 naar 8 euro. Maar de betaalbaarheid van sigaretten wordt bepaald door hoe de prijs zich verhoudt tot een economische situatie van mensen. Die verhouding is tussen 2010 en 2020 nauwelijks veranderd.”

Accijnsverhoging

Inkomens stegen tussen 2010 en 2020 ook. Daarnaast gebruikten de Maastrichtse onderzoekers voor deze studie niet gemiddelde cijfers van bijvoorbeeld het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ze vroegen 2765 dagelijkse rokers om bij te houden wat hun inkomen was en hoeveel ze betaalden voor een pakje sigaretten.

“Niet iedereen rookt Marlboro. Mensen met een lager inkomen of wiens inkomen afneemt kopen waarschijnlijk vaker goedkopere sigaretten en mensen met een hoger inkomen duurdere sigaretten. Met deze methode hebben we de betaalbaarheid van sigaretten over tijd beter kunnen bepalen.”

Uit het onderzoek blijkt dat tussen 2008 en 2010 de betaalbaarheid van sigaretten wel significant afnam. Een belangrijke verklaring hiervoor is waarschijnlijk de grote accijnsverhoging in juli van 2008, toen een pakje sigaretten ongeveer 40 cent duurder werd. Op 1 april 2020 gebeurde iets vergelijkbaars: een pakje sigaretten werd zelfs een euro duurder gemaakt.

Die prijsverhoging valt buiten de looptijd van het Maastrichtse onderzoek maar heeft hoogstwaarschijnlijk wel impact gehad op de betaalbaarheid van sigaretten, zegt Geboers. “Het valt te verwachten dat die euro extra heeft geholpen, maar daarna is ook weer een tijdje niets gebeurd.” In Nederland rookt ruim 20 procent van de volwassenen. De afname van het aantal rokers stokte vorig jaar, mogelijk omdat er een tijdje niets werd gedaan om roken verder te ontmoedigen.

“Voor 2023 en 2024 staan wel weer accijnsverhogingen van een euro gepland, en die zullen ook impact hebben. Maar wat daarna gebeurt is onbekend. Als je roken wilt ontmoedigen is het belangrijk om die accijnsverhogingen blijvend door te voeren”, zegt Geboers, die ook is verbonden aan Trimbos-Instituut, dat zich bezighoudt met verslavingszorg.

Accijns niet gekoppeld aan de inflatie

Ook buiten het onderzoek valt de hoge inflatie waarmee Nederland sinds een jaar te maken heeft. Maar omdat ruim tweederde van de kostprijs van sigaretten bestaat uit accijnzen, die niet zijn gekoppeld aan inflatie, neemt de prijs van peuken minder hard toe dan die van andere producten.

Nu de hoge inflatie in sommige sectoren al resulteert in een fikse loonsverhoging, zou je zelfs kunnen stellen dat voor bepaalde groepen mensen de betaalbaarheid van sigaretten toeneemt, erkent Geboers. “Daar zou je wat aan kunnen doen”, zegt ze. “In landen zoals Engeland is de accijns wel gekoppeld aan de inflatie. Of in Australië is die gekoppeld aan de loonontwikkeling. Het zou goed zijn om dat voorbeeld te volgen.”

Lees ook:

Veertig euro voor een pakje sigaretten, helpt dat om rokers te laten stoppen? ‘Dit ga je echt merken’

Wie wil roken moet in de toekomst flink in de buidel tasten. 40 euro voor een pakje peuken in 2040, heeft staatssecretaris Maarten van Ooijen voor ogen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden