Ser-advies

Ser: Strenge regels voor zorgpersoneel doen meer kwaad dan goed

Het gebrek aan autonomie is een van de oorzaken van het personeelstekort in de zorg, zegt de SER in de nota Verkenning Zorg voor de Toekomst.  Beeld ANP
Het gebrek aan autonomie is een van de oorzaken van het personeelstekort in de zorg, zegt de SER in de nota Verkenning Zorg voor de Toekomst.Beeld ANP

Om kosten te besparen moeten zorgmedewerkers alles wat zij doen verantwoorden. Dat heeft contraproductief gewerkt, stelt de Ser in een nota over de zorg van de toekomst. 

Verpleegkundigen, jeugdzorgmedewerkers en ander zorgpersoneel zeggen al jaren dat zij meer zelf willen bepalen hoe zij hun werk doen. De Sociaal-Economische Raad (Ser) geeft hen daarin gelijk. Dat zorgprofessionals de afgelopen jaren hebben ingeleverd aan autonomie heeft meer gekost dan het heeft opgeleverd, zegt Ser-voorzitter Mariëtte Hamer.

De Ser overhandigt vandaag aan het kabinet de nota Verkenning Zorg voor de Toekomst. Dat gaat onder meer over de hoe de zorg in Nederland voor iedereen toegankelijk blijft en hoe het kabinet de kosten kan beperken.

Vanwege de kosten kreeg personeel in de zorg te maken met strengere controle op hun werk. Berucht is de zogeheten vijfminutenregistratie in de wijkverpleging. Deze is ondertussen onder druk van het zorgpersoneel afgeschaft. Dat was een overwinning in een strijd tegen regeldruk die nog altijd doorgaat.

Zorgprofessionals vinden nu in de Ser een belangrijke bondgenoot. Het gebrek aan autonomie is namelijk een van de oorzaken van het personeelstekort. “Dat is het grootste probleem in de zorg”, zegt Hamer. “Dat zien we ook in de coronacrisis.”

Tekort kost geld

Het tekort aan personeel is voor iedereen voelbaar. Voor de zorgmedewerkers zelf, die de gaten in de roosters moeten opvullen, maar ook voor patiënten, die langer moeten wachten op een behandeling. Daarbij kost het personeelstekort ook nog eens geld.

Jaarlijks komen er ruim 150.000 nieuwe krachten binnen maar vertrekken er ook 111.000 medewerkers. Bijna de helft van de nieuwe aanwas vertrekt binnen twee jaar. Dat is kapitaalvernietiging omdat de opleidingskosten verloren gaan. Daarnaast moeten zorgorganisaties toch de roosters rond krijgen. Dat gebeurt met zzp’ers, die duurder zijn.

Dat zorgmedewerkers ervoor kiezen zzp’er te worden heeft ook deels te maken met het gebrek aan autonomie. “Inperking van autonomie is ingevoerd om kostenefficiënter te werken, maar wij denken dat die beperking uiteindelijk meer heeft gekost,” is dan ook de conclusie van Hamer. “Dat wij nu gezamenlijk opschrijven dat autonomie zo belangrijk is, als werkgevers en werknemers, dat is een erkenning dat het anders moet.”

Meer voltijds werken

Meer zeggenschap moet het voor zorgpersoneel ook aantrekkelijker maken om de deeltijdbaan in te ruilen voor een voltijdbaan. Dat zou een deel van het personeelstekort opvangen. “Je moet ervoor zorgen dat het aantrekkelijk is om een volwaardige baan te hebben”, zegt Hamer. “Meer autonomie helpt daarbij. Maar ook goede kinderopvang, betere regelingen voor mantelzorgers en andere arbeidsvoorwaarden.”

Het advies om autonomie te bevorderen is een van de vier aanbevelingen uit de verkenning. Een andere is: steviger inzetten op preventie. Dat gaat verder dan een bezoek aan een leefstijlcoach, wat sinds dit jaar wordt vergoed door de verzekeraar. “Preventie gaat ook over lessen gezondheid op school en een veilige en gezonde werkomgeving”, zegt Hamer. “Wij hebben vaker gewezen op het belang van preventie. Dat doen we nu nog eens. Vaak wordt gedacht: oh ja, er is ook nog preventie. Zo moet het niet. Dit is juist een van de belangrijkste onderdelen van gezondheid.”

Niet-effectieve zorg

Een andere conclusie gaat over dat zorg ook zinnig moet zijn. Behandelingen en medicatie die niet effectief zijn moeten uit de verzekerde zorg. Verzekeraars en Zorginstituut Nederland zijn daar al mee bezig, maar de invoering verloopt stroef. Hamer hoopt dat het advies van de Ser de invoering iets makkelijker maakt.

Verder vraagt de Ser de overheid om vaart te maken met digitale zorg. De coronacrisis heeft deze beweging al versneld. Hamer hoopt dat het elektronisch patiëntendossier er nu eindelijk eens komt. Dat project waarbij centraal gegevens worden opgeslagen zodat zorginstellingen en patiënten deze dossiers kunnen inkijken en aanvullen, strandde bijna tien jaar geleden vanwege zorgen over de privacy. “We zijn nu veel verder met ICT. Ditmaal kan de privacy wel worden gewaarborgd”, zegt Hamer.

Lees ook:

De actieplannen voor meer personeel in de zorg voldoen niet

Het lukt de zorg niet het nieuwe personeel vast te houden. De actieplannen voldoen niet, zegt een onafhankelijke commissie die het kabinet adviseert. Het verloop is te groot.

Zorg in de zomer: geen bedden meer en korter douchen door personeelstekort

Het structurele tekort aan zorgpersoneel leidt deze zomer tot nog meer problemen dan vorig jaar, zeggen verpleegkundigen. De stress neemt toe, blijkt uit onderzoek van beroepsvereniging V&VN.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden