Verkeersveiligheid

Scootmobiels blijken gevaarlijker dan motoren: ze zijn instabiel en een rem ontbreekt

Een ongeval met een scootmobiel op de  Polderweg in Heusden. Een vrouw is met haar scootmobiel te water geraakt. Beeld Hollandse Hoogte
Een ongeval met een scootmobiel op de Polderweg in Heusden. Een vrouw is met haar scootmobiel te water geraakt.Beeld Hollandse Hoogte

Scootmobielen zijn gevaarlijker dan motoren. De wagentjes kunnen kantelen, en remmen doe je door het gas los te laten, wat in paniek soms het tegenovergestelde effect geeft.

In de showroom van Mango in Amsterdam staat een rij glanzende scootmobielen, van kleine driewielers tot dure vierwielers met 140 kilometer bereik en een topsnelheid van 22 kilometer per uur. “Vierwielers zijn stabieler, maar met die omvang kom je geen winkel in”, zegt verkoper Richard Thomas. Veel verschillen dus, ook in prijs, van 1600 tot 8000 euro. Wat de wagentjes gemeen hebben: een rem ontbreekt. Remmen doe je door de gashendel los te laten.

Deze onlogische constructie speelt een belangrijke rol bij ongevallen. Omgerekend naar het aantal gereden kilometers is rijden op een scootmobiel gevaarlijker dan rijden op een motor. Het aantal doden door een ongeluk met een scootmobiel blijft stijgen, van 19 in 2010 tot boven de 40 in 2018 en 2019, met slechts een verbetering in coronajaar 2020. Toen vielen er 34 dodelijke slachtoffers.

In een liftschacht gereden

“Het aantal dodelijke verkeersslachtoffers met een scootmobiel is veel te hoog”, reageert Tweede Kamerlid Liane den Haan (fractie Den Haan). Zij was lang directeur van ouderenorganisatie Anbo. “In 2009 heb ik al op het ministerie aangekaart dat de techniek anders moet en dat gemeentes fietspaden, rotondes en oversteekplaatsen veiliger moeten inrichten. Ouderen hebben meer reactietijd nodig. De aanleiding was toen een scootmobieler die in een liftschacht reed en overleed. Het ministerie startte daarop het project ‘Blijf veilig mobiel’.”

Er zijn diverse onderzoeken geweest naar de oorzaken van ongevallen met scootmobielen. Wat er steeds uitspringt zijn de bediening en de instabiliteit van het wagentje. Na het dodelijke ongeval met de stint kwam de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) in 2019 met een rapport over licht gemotoriseerde voertuigen. De aanbevelingen: beoordeel al deze voertuigen op risico’s, maak ze veiliger en laat een onafhankelijke keuringsinstantie over toelating beslissen. Het bleek namelijk dat veiligheid ondergeschikt was geraakt aan de markt. ‘De minister wilde toelating van nieuwe voertuigen snel en simpel regelen’, aldus de OvV. In juli dit jaar herhaalde de onderzoeksraad haar adviezen, omdat ze nog niet zijn opgevolgd: laat veiligheid zwaarder wegen. “Onvoorstelbaar dat er in twaalf jaar niets verbeterd is”, aldus Den Haan.

Die gas-remhendel is heel onhandig

Een proefrit maakt de problemen duidelijk. Een kleine scootmobiel hobbelt nogal op ongelijke stoeptegels. Voor wie in een flits zijn stuur omtrekt om een aanrijding te vermijden, dreigt te kantelen. En wie op een scootmobiel als fietser reageert en in de hendel knijpt om te remmen, komt bedrogen uit: het wagentje schiet dan juist naar voren. Regelmatig haalt een berijder die in de sloot belandt het nieuws. Waarschijnlijk heeft hij dan in een paniekreactie willen remmen, maar gaf per ongeluk gas.

Bijna twintig procent van de ernstige ongevallen met scootmobielen heeft te maken met deze constructie, bleek in 2018 uit onderzoek. “Die gas-remhendel is heel onhandig, want compleet tegenintuïtief”, zegt hoogleraar verkeerspsychologie Karel Brookhuis van de Rijksuniversiteit Groningen. Natuurlijk zijn er ook andere oorzaken voor ongevallen. Vaak zien automobilisten de kwetsbare scootmobieler over het hoofd, is het fietspad te smal, de stoeprand te hoog of een bocht te haaks.

En dan is er het gedrag van de berijder, vaak een zeventigplusser die niet zo wendbaar is en soms in mentaal opzicht een beperking heeft, aldus Brookhuis.

Tijdens de proefrit blijkt het bovendien lastig om de gashendel te doseren. Gas geven gaat met horten en stoten, waardoor misselijkheid opkomt. “Scootmobielers vertonen ander gedrag”, zegt Brookhuis. “En het is voor andere bestuurders moeilijk om hun snelheid goed in te schatten.”

Ongeluk toen een hond haar aanvloog

Het is gissen hoeveel scootmobielen in Nederland rondrijden. Het CBS houdt dit niet bij, het Nationaal wetenschappelijk instituut voor verkeersveiligheidsonderzoek (SWOV) schatte dat het er in 2013 al 250.000 waren. Dat worden er meer door de vergrijzing.

Marja Morskieft uit Nijmegen rijdt al bijna 30 jaar in een driewieler omdat die wendbaarder is en kleiner, – “handig voor onderweg en in winkels”. Zij heeft één keer een ongeluk gehad: een hond vloog haar aan, zij stuurde in paniek weg, raakte daarbij een hoge stoeprand waarna haar scootmobiel kantelde. Heeft Morskieft een advies voor andere weggebruikers? “Hou rekening met dat hortende rijgedrag en geef ons de ruimte, want soms moeten we een gat in de weg omzeilen. En rijd niet hard op me af als ik een zebrapad oversteek.”

Demissionair minister van infrastructuur en waterstaat Barbara Visser werkt aan regels om gehandicaptenvoertuigen veiliger te maken. “Daarbij wordt de actieve rem zeker meegenomen”, aldus een woordvoerder. De Rijksdienst voor het Wegverkeer wordt waarschijnlijk de keuringsinstantie en heeft inmiddels onderzoek verricht. De minister bespreekt dit met fabrikanten en andere betrokken partijen. Visser of haar opvolger informeert naar verwachting de Kamer volgende maand.

Misschien komt dan een veiliger scootmobiel in zicht. Tot die tijd heeft Mango-verkoper Richard Thomas als tip: veel oefenen, ook met familie in eigen omgeving. “En gebruik je verstand. Geen stoeprand op- en afrijden, niet met volle snelheid op de stoep of de bocht om.”

Lees ook:

Drie keer meer fietsers ernstig gewond dan gedacht: 50.000 in 2019

Een nieuwe telmethode laat zien dat veel meer fietsers gewond raken dan tot nu toe uit de cijfers blijkt. Dankzij dit nauwkeuriger beeld kunnen provincies gevaarlijke plekken aanpakken.

Lees ook:

Ken uw hotspot, red de fietser

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden