Stikstofcrisis

Schrappen in natuurgebieden wordt een moeilijk verhaal

Premier Mark Rutte en minister Carola Schouten (Landbouw) ontvangen vertegenwoordigers van de agrarische sector op het Catshuis voor een gesprek over stikstof en PFAS. Beeld ANP

Onverwachts wil het kabinet toch schrappen in Natura 2000-gebieden. Twee maanden geleden noemde minister Carola Schouten (landbouw) dit nog ‘juridisch ongelooflijk ingewikkeld’, woensdag zei zij dat ze deze optie wil voorleggen aan de Europese Commissie. Wat is er in de tussentijd veranderd?

Het kabinet benadrukte woensdag dat Nederland per saldo niet minder natuur zal krijgen. Schouten zegt te streven naar ‘meer robuuste natuur’. Het idee is dat kleine ‘postzegels’ die nauwelijks te beschermen zijn omdat ze in stikstofrijk gebied liggen, geofferd kunnen worden, als elders een gebied met vergelijkbare natuur wordt uitgebreid. In sommige natuurgebieden, zegt Schouten, hebben plant- en diersoorten het zo moeilijk, dat het beter is om die elders onder te brengen. Eerder pleitte boerenorganisatie LTO ook voor minder, maar grotere natuurgebieden.

Om in Natura 2000 gebieden te schrappen, moet Nederland aankloppen in Brussel. Maar de kans dat de Europese Commissie akkoord gaat met minder natuurgebieden, is nihil. Dat zei Schouten zelf ook al in het eerdere debat met de Tweede Kamer. “Europa ziet er scherp op toe.”

Brussel is zo streng, omdat de lidstaten rond de eeuwwisseling zelf natuurgebieden moesten aandragen waar zeldzame dier- of plantensoorten konden groeien. Elk gebied is dus aangewezen met een reden, en daarom is schrappen problematisch.

Bijdrage

Recent legde onderzoeker natuurbeschermingsrecht Ralph Frins in Trouw uit onder welke omstandigheden de Commissie een inperking van het aantal natuurgebieden mogelijk wél toestaat. Dit kan bij een wetenschappelijke fout bij de toewijzing van een gebied, bijvoorbeeld wanneer een gebied helemaal niet geschikt blijkt voor een vogelsoort. Wanneer een gebied door natuurlijke omstandigheden onleefbaar wordt voor dier- en plantensoorten, kan het ook zijn Natura 2000-status verliezen. Bijvoorbeeld wanneer het is opgeslokt door de zee. Frins: “Als een gebied geen bijdrage meer kan leveren aan de doelen, omdat de overheid heeft nagelaten het gebied afdoende te beschermen of ontwikkelen, dan kan niet met succes een beroep op deze mogelijkheid gedaan worden.”

Tijdens de persconferentie woensdag suggereerde Schouten dat Nederlandse natuurgebieden door externe omstandigheden zijn verslechterd. “Soms zijn er door omstandigheden als klimaatverandering geen aangewezen soorten meer in een gebied, of hebben die het heel moeilijk.” Daarmee spreekt de minister haar eigen woorden in een eerdere Kamerbrief tegen. Toen ging ze in op de optie om in Natura 2000-gebieden te schrappen, en haalde ze de twee bovengenoemde mogelijkheden om te schrappen aan: “Geen van de Nederlandse Natura 2000-gebieden voldoet aan deze criteria. Daarmee zijn er op dit moment geen mogelijkheden om het aantal Natura 2000-gebieden in Nederland te verminderen.” In 2010 wilde staatssecretaris Henk Bleker de Leenheerenpolder in Zuid-Holland schrappen, maar het Europees Hof van Justitie floot hem terug.

Deksel op de neus

Waarom zou het kabinet het dan toch proberen? Ook binnen de coalitie geloven weinig betrokkenen dat het Nederland zal lukken om in Brussel toestemming te krijgen. De maatregel is dan ook vooral bedoeld om de VVD tegemoet te komen. De liberalen hebben de verlaging van de maximum snelheid moeten slikken. Met het knippen in het aantal natuurgebieden halen ze toch een maatregel binnen waar ze eerder voor pleitten in de Tweede Kamer.

Ondertussen moet het kabinet oppassen dat het in Brussel niet het deksel op de neus krijgt. Nederland kreeg vorig jaar opnieuw toestemming om meer mest uit te rijden en daarmee meer stikstof uit te stoten. Vanwege de grote landbouwsector gaf de Commissie voorheen een uitzondering voor vier jaar, maar ditmaal slechts voor twee jaar. Reden voor die kortere periode is de Brusselse verontwaardiging over de mestfraude in Nederland. Minister Schouten zei toen dat het moeite kostte om opnieuw de uitzonderingspositie te verwerven. Als Nederland een beroep doet op het schrappen van natuur, terwijl de stikstofuitstoot bij de hoogste van Europa blijft horen, kan Nederland zomaar zijn bevoorrechte positie voor het uitrijden van mest kwijtraken.

Natuurclubs bezorgd over Natura 2000-gebieden

Het netwerk van Natura 2000-gebieden ‘is geen stip aan de horizon, maar een ondergrens waaraan de EU-lidstaten zich gezamenlijk hebben te houden’, schijven twaalf landschapsorganisaties, verenigd in Landschappen.nl, in een brief aan het kabinet. Ze vinden het plan om natuurgebieden mogelijk hun beschermde status te ontnemen een zinloze aanpak, die bovendien niet past in het pakket kortetermijnmaatregelen.

De provinciale natuurorganisaties vinden dat ook in kleinere natuurgebieden die onder Natura 2000 vallen natuurdoelen met goed beleid haalbaar zijn. “We kunnen ook daar de natuurdoelen halen als die zijn ingebed in een robuust netwerk van onderling verbonden gebieden.” Minister Schouten twijfelt daar aan.

Ook Natuurmonumenten hikt aan tegen ingrijpen in Natura 2000. “Eerder is al aangetoond dat Nederland niet meer doet dan wat noodzakelijk en verplicht is. Als blijkt dat er ruimte is om onze natuurwetgeving effectiever te organiseren, dan staan we daar voor open. Maar we wijzen er wel op dat de stikstofimpasse juist komt doordat Nederland niet voldeed aan de Europese natuurbeschermingswetten die we met elkaar hebben opgesteld.” Een betere bescherming van de natuur in heel Nederland moet volgens Natuurmonumenten het uitgangspunt zijn.

Natuurmonumenten wijst erop dat van de soortenrijkdom in Nederland nog maar 15 procent over is, minder dan in Europa (40 procent) en de rest van de wereld (70 procent). “Meer dan een derde van de soorten die in Nederland voorkomen staat op de Rode Lijst van bedreigde soorten.”

Milieudefensie vindt het slecht dat het kabinet kiest voor meer asfalt, onder meer bij Utrecht. “Het kabinet rekent zich rijk met enzymen in veevoer. Dat is goed voor DSM. Maar het helpt de boeren niet richting kringlooplandbouw. Met dit pakket neemt het kabinet onnodige risico’s voor behoud van natuur en banen in de woning bouw.” 

Lees ook:
Heeft Nederland nu te weinig of te veel natuur?

Door de stikstofcrisis staat de natuur in de schijnwerpers. Nederland heeft er te veel van of juist te weinig om het stikstofprobleem de baas te worden. Vijf beweringen over de natuur op een rij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden