De Australische Quaden (9) heeft dwerggroei en wordt gepest. Kort nadat zijn moeder een filmpje van haar huilende zoontje online plaatste, kreeg hij een ererol in een Australische rugbywedstrijd toebedeeld.

InterviewTessa Kaufman

Schooljaar na schooljaar gepest: wie zijn deze kinderen?

De Australische Quaden (9) heeft dwerggroei en wordt gepest. Kort nadat zijn moeder een filmpje van haar huilende zoontje online plaatste, kreeg hij een ererol in een Australische rugbywedstrijd toebedeeld.Beeld EPA

Uit nieuw onderzoek blijkt dat anti-pestmethodes niet altijd aanslaan. Wie zijn de kinderen die chronisch gepest worden?

Het kind met de flaporen, de sproeten of met rood haar: er bestaan genoeg archetypen van gepeste kinderen in onze samenleving. Zij worden vaak als één groep gezien – de kinderen met wie iets mee is– maar waarom stopt het pesten bij de één snel en bij de ander niet, vroeg pedagoog Tessa Kaufman zich af.

Ze promoveert morgen aan de Universiteit van Groningen op het onderwerp: kinderen bij wie pesten over lange tijd niet stopt. Uit haar onderzoek blijkt dat methodes tegen pesten op scholen maar deels werken. De maatregelen slaan bij twintig procent van de kinderen niet aan, of ze werken juist averechts.

Kaufman analyseerde voor haar proefschrift al eerder verzamelde gegevens van duizenden gepeste kinderen en jongeren, om zo zicht te krijgen op wie zij zijn.

Voor het overgrote deel van de kinderen werken de methodes wel, waarom voor deze groep niet?

“Pesten is vooral een strijd om status. Het gaat niet om de pester alleen, maar om de groep die het pestgedrag bekrachtigt door niets te doen, of zelfs te assisteert. Daardoor denkt een pester: ik ben cool. De meeste anti-pestprogramma’s op scholen richten zich op deze groepsdynamiek. Kinderen leren al vanaf de onderbouw om voor elkaar op te komen. Als je de groep sterker maakt tegen pesten, is er voor een pester niets leuks aan, dan is het statuselement weg. Daarom zijn die methodes effectief. 

“Maar voor sommige kinderen werken die methodes toch niet, ontdekte ik. Het gaat om kinderen die meer teruggetrokken en angstig gedrag vertoonden dan andere kinderen. Ze legden minder makkelijk contact en er was vaker sprake van een problematische relatie met de ouders. Bij hen werkten de methodes, die sterk gericht zijn op de groep, niet goed – juist omdat er meer aan de hand was. 

“Soms werkten de methoden zelfs averechts. Kinderen voelden zich nog meer een buitenstaander, omdat het pesten van de andere kinderen wél gestopt was. Daardoor gingen zij nog meer twijfelen aan zichzelf en kwamen ze in een vicieuze cirkel terecht.”

Opmerkelijk dat de band met ouders een rol speelt.

“Ja, dat verbaasde mij ook. Maar het is ergens best logisch. Als kinderen gepest worden op school, kunnen ze dat thuis afreageren met boos of agressief gedrag. Dan zie je dat ouders – die vaak niet weten wat er speelt – meer afwijzing en minder warmte tonen, minder vaak een knuffel geven. Andersom gaat ook op: als een kind zich op school vervelend voelt over een lastige thuissituatie, en daardoor neerslachtig is of juist agressief, kan dat zorgen voor pestgedrag.”

Uit uw onderzoek blijkt ook dat ‘minderheidsjongeren’ een hoger risico lopen om chronisch gepest te worden. Waarom?

“Het gaat hier om jongeren van de leeftijd elf tot vijftien die zichzelf lesbisch of homo- of biseksueel noemen. Mijn hypothese is dat zij steeds gepest worden omdat ze blijven afwijken van de norm, niet omdat ze pech hebben met een vervelende klas. In een groep bestaat altijd de neiging om de persoon die afwijkt buiten te sluiten. Dat kan ook gelden voor een kind met een lichamelijke beperking, of voor een kind dat deel uitmaakt van een etnische minderheid. Als je in de minderheid bent, heb je daarbij minder toegang tot hulpbronnen – want uit onderzoek blijkt dat je elkaar vooral helpt als je veel op elkaar lijkt.”

Zijn er manieren om chronisch pesten te stoppen?

“Iemand tijdelijk in het zonnetje zetten, helpt op de lange termijn niet. Ik kom veel op scholen om voorlichting te geven, en leerkrachten vertellen dat het soms zo moeilijk is om iets aan het pesten te doen. Dan is het de kunst om vol te houden. 

“Omdat pesten vaak kinderen treft die angstig en teruggetrokken zijn, vinden zij het moeilijk om steun te verwerven. Daarvoor hebben ze een zetje nodig, en dat vraagt maatwerk van leraren. We weten bijvoorbeeld dat het helpt om een ‘steungroep’ van klasgenootjes rond een gepest kind te bouwen. Kinderen vrolijken op door die aandacht, en kunnen dan wellicht uit een negatieve spiraal komen. Daarnaast is het ook goed als leerkrachten de rol van het thuisfront in hun aanpak meenemen.”

Gepeste Quaden uit Australië schokt de wereld

Pesten als maatschappelijk probleem staat deze week volop in de belangstelling, door een filmpje dat de wereld overgaat. Op de achterbank van de auto vertelt de negenjarige Quaden, zijn snikken smorend in het stof van de zitting, aan zijn moeder dat hij dood wil. Zijn moeder filmt zijn noodkreet met haar telefoon. Het Australische jongetje met dwerggroei wordt ernstig gepest vanwege zijn lengte, zegt zijn moeder. En het stopt niet. “Al die campagnes tegen het pesten... ze werken niet”, zegt ze.

Het filmpje ging viral. Beroemdheden deden steunbetuigingen, er werd geld ingezameld zodat Quaden naar Disneyland kan, en hij kreeg een glansrol in een rugbywedstrijd. Maar of het pesten daardoor stopt, betwijfelt onderzoeker Tessa Kaufman, want een bezoekje aan Mickey Mouse verandert de groepsdynamiek in een klas niet. Daarom schuurt alle aandacht voor het jongetje haar: “Dat filmpje online zetten heeft ook iets vernederends. Alle aandacht die hij nu krijgt, geeft hem vast zelfvertrouwen. Maar op langer termijn heeft hij op school een veilige omgeving nodig, waar hij mag zijn wie hij is.” 

Lees ook: 

Waarom moeten ze altijd mij pesten?

Als kind werd freelance-journalist Robert Visscher gepest. Nu hij zelf twee zoons heeft, leert hij ze dat ze flink van zich af mogen bijten. Hij belt met zijn moeder over wat zij zich van het pesten herinnert, en waarom ze eigenlijk niet ingreep.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden