Vijf vragenLegionella

Schijndel heeft te maken met een ‘uitzonderlijke’ legionella-uitbraak

In Schijndel, waar een legionella-uitbraak is, zijn de fonteinen stilgelegd voor de zekerheid.  Beeld ANP
In Schijndel, waar een legionella-uitbraak is, zijn de fonteinen stilgelegd voor de zekerheid.Beeld ANP

Het Brabantse Schijndel is opgeschrikt door een legionella-uitbraak die al één inwoner het leven kostte. Dit is uitzonderlijk en ook is de bron nog niet achterhaald. Vijf vragen.

Rianne Oosterom

Wat is er aan de hand in Schijndel?

In korte tijd zijn in de Brabantse plaats zo'n vijftien mensen flink ziek geworden door een besmetting met de legionellabacterie, die in stilstaand water van 20 tot 50 graden welig kan tieren. Inmiddels is één inwoner overleden, meldde de gemeente Meijerijstad, waar Schijndel (24.000 inwoners) onder valt, vrijdagmiddag.

Sinds afgelopen maandag zijn vijftien mensen in Schijndel besmet geraakt met legionella. Dat zijn er vijf meer dan de GGD donderdag meldde. Een van hen is overleden.

De GGD Hart voor Brabant spreekt van het ‘topje van de ijsberg’ en verwacht meer gevallen. Wat het lastig maakt, is dat de grieperige symptomen van een besmetting, erg lijken op corona. De GGD adviseert mensen bij klachten en een negatieve test alsnog naar de huisarts te stappen, die op legionella kan testen door een urinemonster te nemen.

De besmette personen zijn niet op dezelfde plek geweest, waardoor de bron van de bacterie moeilijk te vinden is. Wel hebben ze zich allemaal in en rond het centrum van de plaats begeven, zegt een woordvoerder van de Omgevingdienst Brabant-Noord, die op dit moment samen met de GGD speurt naar de bron in een straal van 6 kilometer rond het centrum. De zoektocht gaat dit weekend door; het testen van de monsters in het lab duurt vaak wel een week.

Hoe gaat zo’n zoektocht in z’n werk?

De bacterie ontstaat als water langere tijd stilstaat. Dat kan zijn in leidingen binnenshuis, maar ook bijvoorbeeld in de koelinstallaties bij bedrijven. Een woordvoerder van de Omgevingsdienst laat weten dat de experts vooral koeltorens rond het centrum aan het doorlichten zijn, door monsters van het water te nemen.

Het is het meest logisch dat je dáár een bron vindt, legt microbioloog Paul van der Wielen uit. Hij werkt voor wateronderzoeksinstituut KWR Water en weet alles van bacteriën in water. “Omdat de patiënten in verschillende woningen en zorgcentra wonen, is het niet aannemelijk dat de bacterie uit een drinkwaterinstallatie komt, want dan zou het te herleiden zijn naar één gebouw.

Ook de fonteinen, die uit voorzorg zijn stilgezet door de gemeente, kunnen het waarschijnlijk niet zijn, want dat water is te koud voor de groei van legionella”, legt hij uit.

Hij vermoedt al langere tijd dat de meeste Nederlandse legionella-besmettingen door koeltorens worden veroorzaakt, juist omdat de controle op ons drinkwater heel goed is, terwijl die op koeltorens vaker ontbreekt. Veel bedrijven hebben een kleine koeltoren aan de zijkant of op hun dak, zodat de airco kan draaien.

“De zogenoemde natte koeltorens zorgen ervoor dat het water verneveld in de buitenlucht terecht komt. Als in dat water de legionellabacterie zit, kunnen mensen in de omgeving besmet raken”, zegt Van der Wielen. Hij vermoedt dat de zoektocht naar de bron nog een paar dagen tot een week in beslag zal nemen.

Hoe gevaarlijk is het dat de bron nog niet bekend is?

“Dat is zeker gevaarlijk”, zegt Van der Wielen. “Dan kan de bacterie zich nog steeds vermeerderen en worden mensen besmet.” Maar Schijndel hoeft ook weer niet in volledige legionella-lockdown, want de bacterie is voor veel mensen helemaal niet gevaarlijk, legt hij uit. “Het immuunssyteem kan de bacterie vaak prima verwerken.”

Uit cijfers van het RIVM blijkt dat ongeveer 400 mensen per jaar een longontsteking krijgen door legionella. Het is een ernstige ziekte waaraan gemiddeld 5 tot 25 procent van de patiënten overlijdt, aldus de GGD. “Ouderen en mensen die veel gerookt hebben zijn kwetsbaar”, zegt Van der Wielen. “Ook blijken mannen er gevoeliger voor dan vrouwen.”

Hoe vaak komen dit soort uitbraken voor?

De situatie in Schijndel is ‘behoorlijk uitzonderlijk’, zegt microbioloog Paul van der Wielen. De laatste keer dat iets vergelijkbaars gebeurde was in 2006 in Amsterdam. Toen bleek een koeltoren bij het Centraal Station de boosdoener. Drie mensen overleden en 31 werden ziek.

“Er zijn wel drie jaar geleden een paar uitbraken gelinkt aan afvalzuiveringen. Daarbij werden mensen in een periode van 1 a 2 jaar geïdentificeerd. Het is redelijk zeldzaam dat je een cluster van patiënten hebt in een korte tijd, zoals nu.” De laatste enorme uitbraak was in 1999, toen een besmet bubbelbad bij de West-Friese bolbloemententoonstelling Flora leidde tot 32 doden.

Kunnen we meer legionella verwachten doordat water stilstond tijdens de lockdowns?

Daar werd redelijk wat angst voor gezaaid, ook bij deze uitbraak, zegt Paul van der Wielen, het afgelopen jaar. Het kán, zegt hij, maar op dit moment zijn die aanwijzingen er niet. Uit het onderzoek dat KWR onlangs uitvoerde voor het ministerie van infrastructuur en waterstaat bleek dat omdat Nederlands drinkwater een andere samenstelling heeft dan in het buitenland (geen chloor), er wellicht ook minder risico’s zijn als het water stilstaat.

Lees ook:

Na corona komt de stille doder legionella: ‘De angst voor besmetting is reëel’

De legionellabacterie nestelt zich in stilstaand water tussen 20 en 50 graden. Nu sporthallen en hotels hun installaties weer opstarten, rijzen er zorgen over hun waterleidingen. Experts verschillen van mening. ‘Niemand weet hoe groot het legionellaprobleem na de coronacrisis is.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden