Premierschap

Rutte wil door: ‘Ik ben strijdbaar’

Mark Rutte in de Tweede Kamer tijdens het debat over de mislukte formatieverkenning. Beeld ANP
Mark Rutte in de Tweede Kamer tijdens het debat over de mislukte formatieverkenning.Beeld ANP

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers wil niet opnieuw in een kabinet onder Mark Rutte. Daarmee trekt hij Ruttes laatste strohalm uit handen.

Mark Rutte wil door als premier. “Ik ben strijdbaar”, zei hij zaterdag tegenover camera’s van RTL Nieuws en de NOS. Hij zegt geraakt te zijn door het interview van Gert-Jan Segers met het Nederlands Daglad. Daarin zei de leider van de ChristenUnie, nu nog coalitiepartner in Rutte-III, dat Rutte niet geloofwaardig door kan als premier.

Rutte weet zich gesteund door de top van zijn partij, en door veel VVD-prominenten die zich uitspraken op sociale media. “Mark Rutte heeft onze volledige steun”, lieten partijvoorzitter Christianne van der Wal en waarnemend fractievoorzitter Sophie Hermans eerder op de middag weten. Het klopt dat de premier fouten gemaakt heeft, zeggen zij. “Waar het om gaat is dat de intenties oprecht zijn. En dat er van fouten geleerd wordt. Dat geldt voor onze partij en dat geldt in de eerste plaats voor Mark Rutte zelf, zo hebben we hem de afgelopen jaren ook leren kennen.”

Rutte wil de komende week in gesprek met partijen, waaronder de ChristenUnie, om over de inhoud te praten voor de totstandkoming van een nieuw kabinet. Hij noemt het ‘een ‘goede traditie’ dat partijen zich niet bemoeien met elkaars benoemingen. “Bij de formatie wordt de discussie inhoudelijk gevoerd, maar wie de partijen naar voren schuiven, is aan de partijen zelf. De laatste keer dat er in de politiek aan personeelsbeleid werd gedaan was in 1977, toen Den Uyl (PvdA) aangaf wie het CDA het beste als partijleider naar voren kon schuiven.” Rutte kwam eerder deze week in grote problemen, nadat gebleken was dat hij een functie als minister had geopperd voor CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt.

Laatste stohalm

Segers zegt dat zijn partij niet kan aanschuiven in een kabinet onder Mark Rutte. “Daarvoor is er te veel gebeurd.” Volgens Segers is een cultuuromslag nodig, naar een meer open bestuurscultuur. “Ik geloof niet dat Mark Rutte nog geloofwaardig door kan als beelddrager van die omslag.”

In feite trok hij daarmee Ruttes laatste strohalm om nog door te kunnen als minister-president, uit handen. In het debat van donderdag over de kwestie-Omtzigt en de onwaarheden die Rutte daarover gesproken had, steunde de voltallige oppositie een motie van wantrouwen. Dankzij een motie van afkeuring die de hele Tweede Kamer steunde, op Ruttes eigen VVD na, hoefde hij niet direct te vertrekken.

Segers heeft overwogen om de motie van wantrouwen te steunen. Maar zijn partij wilde niet midden in de coronacrisis het demissionaire kabinet ‘onthoofden’, waarmee de chaos nog groter was geworden.

Meteen na afloop van het debat, dat tot half 4 ’s nachts duurde, zei Rutte dat hij nog geloofwaardig is, en voldoende vertrouwen ervaart om door te gaan. En op vrijdag zei hij dat 1,9 miljoen Nederlanders op hem gestemd hebben. “Het is gek om dan te zeggen: ik stap opzij.”

Maar ook toen al stond de minister-president die beloofde Nederland met stabiel leiderschap door de coronacrisis te loodsen, onder immense druk om voor de stabiliteit van het landsbestuur zijn premierschap op te geven. Zelfs de immer gezagsgetrouwe SGP had de motie van wantrouwen immers ondersteund. En D66-leider Sigrid Kaag en CDA-leider Wopke Hoekstra dienden wél een motie van afkeuring in. Kaag liet die gepaard gaan met een onheilspellende waarschuwing: “Ik zou zelf mijn conclusies eraan verbinden.” Genoeg bewindslieden traden af na zo’n hard signaal van het parlement.

Bezinning en reflectie

De partijen zouden het Paasweekend , in de woorden van Kaag, aangrijpen voor ‘bezinning en reflectie’. De dagen na de verkiezingen tot aan donderdagnacht waren als een steeds verder uitdijende en harder naar beneden razende sneeuwbal. Wat begon met een coronabesmetting van staatssecretaris Mona Keijzer, leidde via een positieve test van verkenner Kajsa Ollongren tot het uitlekken van vertrouwelijke documenten. Die deden de formatie stranden en luidden bijna het einde in van de politieke carrière van Rutte.

De druk werd vrijdag al groter, toen de jongerenverenigingen van CDA, D66 en ChristenUnie hun moederpartijen opriepen om niet langer met Rutte samen te werken. Segers heeft aan die oproep snel gehoor gegeven.

De VVD speculeert er nu op dat de andere partijen, als de meeste adrenaline is weggezakt, anders tegen de persoon Rutte aan zullen kijken. Bovendien staat de VVD sterk in onderhandelingen. De liberalen hebben 34 zetels, tien meer dan de tweede partij, D66. Als D66 zonder de VVD een kabinet zou willen vormen, dan zijn niet minder dan zeven partijen nodig. Het zal geen eenvoudige klus worden om partijen zo uiteenlopend als CDA, SP, ChristenUnie en Partij voor de Dieren het met elkaar eens te laten worden.

Lees ook:

De pyrrusoverwinning van Rutte en de politieke onthoofding door Kaag: dit waren de hoogtepunten van het debat

Premier Mark Rutte werd vannacht gered door zijn coalitiepartners van Rutte-III. Hoe brachten de hoofdrolspelers het ervan af, en hoe moet het verder?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden