Oorlog in Oekraïne

Russische dienstweigeraar heeft in Nederland recht op bescherming

Russen steken de grens met Georgië over na de mobilisatie-aankondiging van de Russische president Vladimir Poetin. Beeld Reuters
Russen steken de grens met Georgië over na de mobilisatie-aankondiging van de Russische president Vladimir Poetin.Beeld Reuters

Russen die vanwege de mobilisatie het land ontvluchten, hebben in Nederland recht op bescherming, zeggen experts.

Judith Harmsen en Hannah van der Wurff

In feite is het heel simpel, zegt Carolus Grütters, onderzoeker op het gebied van migratierecht aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Iemand die dienst weigert uit angst te worden gedwongen oorlogsmisdaden te plegen en daarbij vreest voor die weigering vervolgd te worden, heeft recht op internationale bescherming.

Dat geldt dus ook voor Russische deserteurs en dienstweigeraars, zegt hij. “Als je kijkt wat de Russische strijdkrachten in Oekraïne hebben uitgespookt, voor zover daar nu al documentatie van is, dan valt dat in de categorie oorlogsmisdaden. De mensen die zeggen: ‘daar heb ik geen trek in’, hebben een gegronde vrees om vervolgd te worden. President Poetin heeft het in feite al aangekondigd door te zeggen: ‘waag het niet om te weigeren want ik weet je te vinden’.”

Omdat het recht op internationale bescherming voor dienstweigeraars en deserteurs is vastgelegd in internationale en Europese wetgeving én in het Nederlandse vreemdelingenbesluit, kunnen Russen die vanwege de mobilisatie het land ontvluchten in Nederland om asiel vragen, zegt Grütters.

Ook VluchtelingenWerk Nederland benadrukt dat er nu al asielbeleid is voor mensen die weigeren in een leger te vechten. “ls er sprake is van een oorlog waarin op grote schaal oorlogsmisdaden worden gepleegd, en die internationaal fel wordt veroordeeld, dan is dat al grond voor asiel. Los van het herkomstland van de asielzoeker”, zegt woordvoerder Martijn van der Linden.

Tussen de tien en twintig asielaanvragen per maand

Al hebben Russische dienstplichtweigeraars en deserteurs die in Nederland asiel aanvragen recht op opvang en verblijf, voorlopig belanden hun dossiers op een stapel. Al in juni kondigde staatssecretaris Eric van der Burg (asiel) een zogenoemd moratorium af. Dat houdt in dat de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) voorlopig geen beslissingen neemt over de aanvragen van deze Russen. Tot zeker eind 2022 worden zij daarom ook niet uitgezet.

Vooralsnog betreft die regeling geen grote groep. Dit hele jaar hebben 328 Russen asiel aangevraagd in Nederland. In maart kwamen er 83 Russische aanvragen binnen. Normaal gesproken doen tussen tien en twintig Russen dat per maand.

In de eerste maanden van de oorlog lag dat aantal tijdelijk hoger. Toen vroeg ‘best een deel’ van de asiel zoekende Russen asiel aan om de dienstplicht te vermijden, zegt VluchtelingenWerk. Hoeveel dat er precies zijn, is onduidelijk. Asielmotivaties worden niet geregistreerd en het komt ook vaak voor dat asielzoekers meerdere redenen hebben om asiel aan te vragen, zoals hun seksuele geaardheid en hun politieke standpunten.

VluchtelingenWerk sluit niet uit dat de groep Russen die in Nederland asiel aanvraagt zal groeien, nu de Russische president Vladimir Poetin heeft aangekondigd ook reservisten de oorlog in te zullen sturen. Officieel vallen reservisten nog niet onder Nederlandse moratorium, zegt Van der Linden, maar hij vermoedt dat de staatssecretaris de regeling zal verruimen op het moment dat ook zij zich in Nederland melden. “Dat is voor zover wij nu kunnen overzien nog niet het geval.”

Lees ook:

De uit Rusland gevluchte Nikolaj helpt vrienden te ontsnappen aan mobilisatie

Vrij googelen op ontsnappingsmogelijkheden kan in Rusland niet. Nikolaj Martinenko helpt zijn landgenoten vanuit Heerhugowaard.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden