Michail Chorodov

InterviewOnmacht

Russen in Nederland, verbijsterd over de oorlog: ‘Dit is terrorisme door Rusland’

Michail ChorodovBeeld Patrick Post

Russen in Nederland benadrukken het maar al te graag: wat nu gebeurt in Oekraïne, staat niet voor wat Rusland is. ‘Dit is Poetins oorlog’, zegt Michaïl Gorodov. Vier portretten van in Nederland woonachtige Russen.

Floris Akkerman

Jana Smirnova (49): ‘Rusland moet afscheid nemen van het imperialistische denken’

Jana Smirnova (49) kan niet in een woord omschrijven hoe zich voelt. Plaatsvervangende schaamte, is het eerste wat ze zegt. Want een broedervolk wordt aangevallen. Ze heeft nog nooit op Poetin gestemd, maar toch voelt ze zich verantwoordelijk voor wat hij Oekraïne aandoet. Van slapen komt weinig terecht. Krampachtig volgt Smirnova het nieuws. Ze probeert op sociale media alles te volgen. Daar heeft ze een dagtaak aan. Ze voelt onmacht, zegt ze. “Je ziet het gebeuren, terwijl je in veilig Nederland bent.”

Hoewel ze Russisch is en dertig jaar in Nederland woont, is Oekraïne nooit uit haar gedachten. Sterker nog, haar moeder is daar geboren. Haar halve familie komt daar vandaan. Het is een schoolvoorbeeld van hoe Oekraïners en Russen met elkaar zijn gemengd. Hoe de bloedlijnen lopen. Het stikt van families als die van Smirnova.

Was Rusland maar als Oekraïne, verzucht ze. Oekraïners lossen de problemen zelf op. “Ze nemen hun lot in eigen handen.” Oekraïne is een democratisch land met een vrije pers, zegt Smirnova, en kent een redelijk onafhankelijke rechtspraak. Het is ontzettend hard bezig een natiestaat te worden, vindt ze.

Smirnova is blij dat de wereld wakker is geworden. Zelf zag ze het ‘gevaar’ aankomen. Dat moment kwam met de Russische inval in Georgië in 2008. “Dat was voor iedereen een-ver-van-mijn-bed-show. De wereld ging daar laconiek mee om. Met zijn invasie in Oekraïne heeft Vladimir Poetin zijn ware aard laten zien.”

Jana Smirnova: ‘Het is verboden om de aanval op Oekraïne een oorlog te noemen’. Beeld Patrick Post
Jana Smirnova: ‘Het is verboden om de aanval op Oekraïne een oorlog te noemen’.Beeld Patrick Post

Smirnova vreest dat de Russen hiervoor een prijs gaan betalen. Die prijs bestaat uit sancties, isolatie en achteruitgang. “Rusland moet afscheid nemen van het imperialistische denken waarvan het ziek is.” Tegelijkertijd staat ze stil bij het leed van de Oekraïners.

Ze heeft voornamelijk contact met haar nicht in de West-Russische stad Voronezj, driehonderd kilometer van de grens met Oekraïne. Rusland is haar land niet, zegt haar nicht. Ze wil weg. Op de universiteit, waar ze werkt, heb je twee kampen: voor en tegen de oorlog.

De angst in Rusland, vertelt Smirnova, is voelbaar. Zoals de angst om een like te plaatsen op Facebook. De Russen krijgen via de staatstelevisie een volstrekt vervormd beeld van de werkelijkheid. Er is geen ander geluid mogelijk in Rusland, meent ze. “Het is verboden om de aanval op Oekraïne een oorlog te noemen.”

Smirnova heeft haar bevriende Oekraïners benaderd met de vraag of ze iets voor ze kan doen. “Voor mij is het belangrijk te laten zien dat er ook normale Russen zijn. Mensen uit mijn directe omgeving reageren niet vijandig. Ze weten dat ik fel tegen dit regime ben. Ik voel steun, empathie en het besef dat Poetin niet staat voor wat Rusland is.”

Viktoria Tsjernoecha (33): Rusland staat niet meer aan de goede kant van de geschiedenis

‘Deze horror’ kan Viktoria Tsjernoecha(33) niet beschrijven. De helft van haar familie is etnisch Oekraïens. Zelf is ze Russisch staatsburger, maar in Kiev geboren. De strijd voelt voor haar als een burgeroorlog waarin broedervolkeren tegen elkaar vechten, maar dan nog erger, omdat haar eigen land de agressor is. “Er gaan tientallen jaren overheen voordat Russen en Oekraïners met elkaar in het reine zouden kunnen komen.”

Ze voelt zich verslagen en overweldigd door hulpeloosheid. Ze wordt heen en weer geslingerd tussen huilen en het nemen van praktische stappen. Moet ze naar de Tweede Kamer om de oorlog daar onder de aandacht te brengen? En wat moet ze doen voor haar moeder in Moskou? De Westerse sancties treffen eerst de Russische bevolking. Tsjernoecha vreest dat haar moeder binnenkort zonder werk komt, haar huis verliest in Moskou en alleen zit in een ‘politiestaat’ zonder hulp van haar dochter.

De oorlog vernietigt de Russische identiteit, meent Tsjernoecha. Van jongs af krijgen Russen te horen dat hun land nazi-Duitsland heeft verslagen. “Veel Russische generaties zijn opgegroeid met het idee dat wij aan de goede kant van de geschiedenis staan, en dat de oorlog nooit meer mag voorkomen. Dat kun je met de aanval op Oekraïne niet meer geloven.”

Het is nu niet de tijd, stelt Tsjernoechavast, om de Russische bevolking de schuld te geven of ter verantwoording te roepen. “De Russen dragen een collectieve verantwoordelijkheid door een ​​kleine groep onbeperkte macht te laten gebruiken die niemand kan controleren. Maar de verantwoordelijkheid voor het geweld ligt bij het regime. En de bestrijding daarvan is de eerste prioriteit. Nu moet alles erop gericht zijn Oekraïne te redden en het geweld te stoppen.”

Van haar familie hoort ze dat er angst, verwarring en verslagenheid heerst in Rusland. Tegelijkertijd hebben Russen, die het Kremlin steunen, het contact met de realiteit verloren, vertelt Tsjernoecha. “Zij zijn zo gebrainwasht dat ze denken dat wij worden gebrainwasht. Het is moeilijk hen te overtuigen.”

Viktoria Tsjernoecha. Beeld Patrick Post
Viktoria Tsjernoecha.Beeld Patrick Post

Lena Leta (52): ‘Poetin kon niet anders’

Al drie dagen hoort Lena Leta (52): ga terug naar Rusland. “Dat voelt beangstigend.” Dat komt door al het negatieve nieuws over Rusland, meent ze. Als je positieve berichten leest, word je zachter in je oordeel. Maar het Westen krijgt maar een kant van het verhaal te horen door journalisten. Nooit lees je wat er in de DNR, LNR (de ‘volksrepublieken Donetsk en Loehansk’ in Oost-Oekraïne) gebeurt, geeft ze aan. Op de reactie dat daar Westerse journalisten niet worden toegelaten door de lokale machthebbers, valt ze stil. Bizar, zegt ze. Gevolgd door een stilte. “Dit moeten mensen weten.”

Uit privéredenen wil ze niet met haar echte naam in de krant. Zelf volgt ze de Nederlandse pers en Russische staatsmedia. De liberale zenders, radiostation Echo Moskvi (Echo van Moskou) en online tv-zender TV Dozjd (TV Regen), die deze week in Rusland werden verboden, kent ze niet. Toch blijft Leta beweren dat Rusland een vrij land is. De bombardementen op Kiev en Charkov? Ze spreekt er geen oordeel over uit. “We weten de werkelijkheid niet.”

Rusland wordt gezien als de agressor. Dat is niet correct, vindt Leta. Moskou wil Oekraïne juist bevrijden van fascisten, stelt ze. Het is dezelfde retoriek als Poetin. Dat Volodimir Zelenski een door de Oekraïners gekozen Joodse president is en in het Oekraïense parlement geen extreemrechtse partijen zitten, maakt op haar geen indruk. Verkiezingen in deze regio verlopen nooit eerlijk, meent Leta. In Rusland ook niet? “Dat kan.”

Zelenski, zegt ze, had de fascistische groepen moeten aanpakken die het hebben voorzien op de Russisch sprekenden in Oekraïne. “Dat heeft hij nagelaten.” Poetin zelf sprak over een genocide op Russisch-taligen als rechtvaardiging voor de invasie. Bewijs daarvoor bestaat niet en leverde hij ook niet.

Natuurlijk hoort het niet dat een land een soeverein land binnenvalt, geeft Leta aan, en is ze bedroefd over de situatie en de oorlogsvluchtelingen. Maar, meent ze, Poetin kon niet anders. Zelenski stookte de boel op, vindt ze. Dat doet hij volgens haar in opdracht van anderen. Wie dat zijn, weet ze niet. “Het Westen heeft dit zelf gecreëerd. Jullie willen een Derde Wereldoorlog. Dan gebeurt het ook. Er worden momenteel allemaal wapens Oekraïne binnengebracht en jullie hadden de Navo terug moeten trekken. Hierdoor voelt Rusland zich bedreigd en daarom slaat Poetin terug. Dat Oekraïne wapens wil, bewijst dat Kiev uit is op een oorlog. Zelenski had eerder met Poetin moeten praten. Dan was de oorlog niet uitgebroken.”

De echte naam van Lena Leta is bekend bij de hoofdredactie.

Michaïl Gorodov (31): ‘Dit is terrorisme door Rusland’

Michaïl Gorodov (31) huivert een beetje om publiekelijk zijn verhaal te vertellen. Hij beseft dat als hij tegen de Russische officiële lijn ingaat, hij een risico neemt. Het Russische parlement nam vrijdag een wet aan die het verspreiden van nepnieuws over het Russische leger in Oekraïne strafbaar maakt. Hierop staat 15 jaar cel.

Toch wil Gorodov zijn verhaal kwijt. Veel mensen in Rusland willen de situatie veranderen, meent hij. “Russen hebben geen steun. Ze krijgen geen hulp uit binnen- en buitenland. Ze kunnen hun land veranderen. Ik wil hen steunen. Ik wil mijn standpunt laten zien. We moeten nooit meer stil zijn. Nooit meer bang zijn. Zelfs al loop je het risico in de gevangenis te belanden. We moeten laten zien dat we ons land willen veranderen. Ik hoop dat dit interview daaraan bijdraagt.”

Afgelopen donderdag kwam Gorodov in Nederland aan vanuit Oekraïne. Hij was daar om een vriend te bezoeken en ontdekte hoe moeilijk het was om tijdens de oorlog Rus te zijn in Oekraïne. Hij vreesde dat het Oekraïense leger hem kon zien als een spion of een Russische soldaat. Maar hij had ook angst voor een ontmoeting met het Russische leger. “Ik ben een politieke vluchteling en ik was bang dat Russische soldaten me zouden vinden.”

Michaïl Gorodov: ‘Veel van de mensen in Rusland zijn niet goed geïnformeerd over de oorlog’. Beeld Patrick Post
Michaïl Gorodov: ‘Veel van de mensen in Rusland zijn niet goed geïnformeerd over de oorlog’.Beeld Patrick Post

Gorodov huurde een auto en verliet, met Oekraïners naast zich, het land. Onderweg door Duitsland en Polen merkte hij vijandigheid. In Nederland niet.

In Oekraïne heeft hij vrienden en zijn familie komt uit Rusland. Gorodov zit er tussenin. “Mijn Oekraïense vrienden willen meer steun van Russen. Maar veel van de mensen in Rusland zijn niet goed geïnformeerd over de oorlog. Ze weten niet wat er gebeurt. Ik probeer ze te informeren.”

Hij ziet het als zijn plicht om Oekraïne te helpen. Vluchtelingen zijn bij hem welkom. Want, benadrukt Gorodov, dit is geen agressie van de Russische bevolking. “Dit is Poetins oorlog. En eigenlijk is het geen oorlog tussen twee landen. Dit is terrorisme door Rusland.”

Lees ook:

Protesteren is gevaarlijk, toch spreken Russen zich uit tegen de agressie: ‘Dit is Poetins oorlog, niemand wil dit’

Verzet tegen de oorlog in Oekraïne is niet zonder risico in Rusland. Maar critici van de Russische agressie blijven zich uitspreken. ‘Dit is onder de huidige Russische omstandigheden ons enige wapen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden