Rozette Kats op de linkerfoto als baby met haar ouders. Rechts met haar tweede moeder bij wie ze ondergedoken zat. Beeld Patrick Post
Rozette Kats op de linkerfoto als baby met haar ouders. Rechts met haar tweede moeder bij wie ze ondergedoken zat.Beeld Patrick Post

InterviewHolocaust-herdenking

Rozette Kats vertelt aan scholieren hoe ze als baby de Holocaust overleefde

De ouders van Rozette Kats (80) werden vermoord in Auschwitz, zijzelf overleefde de oorlog. Regelmatig vertelt ze aan scholieren over haar ervaringen. Af en toe merkt ze dat de kennis in de klas afneemt.

Noor Hellmann

Ze voelt zich zeer vereerd, en ook wel een beetje geïmponeerd, zegt Rozette Kats. Normaal spreekt ze voor scholieren, maar vrijdag zal ze de Bondsdag toespreken bij de Duitse herdenking van de Holocaust. Alle 736 parlementsleden worden geacht aanwezig te zijn bij deze staatsaangelegenheid.

Kats is een Joodse overlevende van de Holocaust. Ze zal in de zaal iets over zichzelf vertellen en dan een brug slaan naar een slachtoffergroep die tot dusverre is genegeerd: de homoseksuelen en lesbiennes die in de oorlog zijn vermoord. Er bleek geen overlevende uit die groep te zijn die het woord kon doen. Niet helemaal toevallig werd Kats toen benaderd. Zij ondertekende in 2018 als een van de eersten uit solidariteit een petitie die aandacht vroeg voor deze slachtoffers.

Kats is in Duitsland regelmatig gastspreker over de oorlog, vooral op middelbare scholen. Ook in Nederland bezoekt ze scholen, want net als destijds Jules Schelvis, die meerdere kampen overleefde en met wie ze bevriend was, wil ze het verhaal doorgeven aan de volgende generatie.

De Duitse scholieren bereiden het onderwerp goed voor als ze komt. “Ze stellen gerichte vragen. Die hebben vaak betrekking op wat ze thuis hebben gehoord, dat merk je. Maar er zijn ook velen die thuis nooit iets gehoord hebben, want daar is het zwijgen over de oorlog net zo hardnekkig als het hier vaak in Joodse kring was.”

Kinderen in groep 8 leven mee

Af en toe heeft ze de indruk dat de kennis onder Nederlandse jongeren afneemt. En ze maakte ook eens mee dat een leraar er nauwelijks tijd aan had besteed. “Hijzelf zat achter in de klas achter zijn laptop – daar heb ik toen iets van gezegd. Maar doorgaans zijn de leerlingen voorbereid op mijn les. Ik ga met hen in dialoog en toets hun kennis van de Tweede Wereldoorlog met vraag en antwoord. Er zijn er altijd één of twee die heel veel weten, die zijn vanuit zichzelf geïnteresseerd. Van sommige scholen krijg ik later prachtige werkstukjes terug.”

Middelbare scholieren reageren anders dan leerlingen op de basisschool, merkt ze. “Twaalf jaar, dat is de ideale leeftijd. Kinderen in groep 8 leven mee, vragen ongegeneerd en delen veel meer. Een jongetje zei een keer: ‘Thuis hebben wij een boek, dat heet Mijn kamp.’”

Als ze een school bezoekt draagt ze altijd twee horloges. “Op de middelbare school vragen ze niet waarom, op de basisschool vaak wel en dan leg ik uit dat het ene een aandenken is aan mijn ouders, die het – vanuit Westerbork – bij mijn pleegouders lieten bezorgen. Mijn ouders zijn verraden op hun onderduikadres en, samen met mijn broertje dat in Westerbork is geboren, in Auschwitz vermoord.”

Niet meer over praten

Ze laat een foto van haar ouders zien. Zijzelf is een baby op haar vaders arm. Ze overleefde de oorlog bij het echtpaar waar ze, acht maanden oud, was ondergebracht en dat later voor haar bleef zorgen.

De avond voor haar zesde verjaardag was een cruciaal moment in haar leven: voor het eerst hoorde ze haar echte naam. Een rare naam, vond ze. De kinderen in de buurt heetten Annie, Gerda, Corrie, Willy. Maar Rozette? Ze heette toch Rita van der Weg? Ze bleek ook niet bij haar papa en mama te wonen, zoals ze dacht. Haar pleegouders voegden eraan toe dat ze er verder niet meer over zouden praten.

Het was lief en geruststellend bedoeld, zegt Kats. Maar als kind vatte ze het op als een verbod. “Ik dacht dat ik met een geheim moest verder leven, terwijl ik zoveel vragen had. Alles waar ik niet mee om kon gaan begon ik te verdringen. Ik paste me extreem goed aan.”

Heel lang durfde ze niet boos te worden. Ze leidde een dubbelleven, zegt ze, niemand merkte hoe ongelukkig ze zich voelde. Pas na haar vijftigste, nadat ‘haar emmer was overgelopen’, begon ze haar eigen identiteit op te bouwen. “Tegen scholieren zeg ik altijd: waarom denk je dat er puberteit is? Om je eigen en andermans grenzen te leren kennen. Om te leren wie je bent en goede keuzes te kunnen maken. Mijn doel is dat jonge mensen empathie ontwikkelen. Als je geen begrip voor een ander hebt, kun je niet elkaar leren kennen zonder vooroordeel.”

27 januari is de Holocaustherdenking in de Bondsdag vanaf 10.00 uur te volgen via tv-zender ZDF en www.bundestag.de.

Lees ook:

Tijdens een bezoek aan Sobibor stapte Hanneke uit haar rolstoel

Met haar innemende persoonlijkheid, gevoel voor humor en scherpe geest maakte Hanneke indruk op anderen. Muziek speelde een grote rol in haar leven, maar niet minder belangrijk was het familieverleden waarmee ze zich omringde. De oorlog was daar onlosmakelijk mee verbonden.

Een hedendaags lesje over racisme, tijdens een studiereis over de Holocaust

Het was bedoeld als geschiedenisonderricht: hoe zat dat toch vroeger met dat racisme? Maar het uitstapje naar Polen van de leerlingen van de Theodor Heuss Gemeinschaftschule in Berlijn kreeg een wrange, hedendaagse wending. Leerzaam bleef het wel.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden