De Rijn

Rijnwaterbedrijven waarschuwen voor te hoge concentraties gif in bron drinkwater

Hoogwater bij Lobith, waar de Rijn binnenkomt.  Beeld Hollandse Hoogte / Marcel Krijgsman
Hoogwater bij Lobith, waar de Rijn binnenkomt.Beeld Hollandse Hoogte / Marcel Krijgsman

De normen voor toxische stoffen in het rivierwater moeten worden aangescherpt, want deze stoffen breken amper af. Deze waarschuwing komt van de rivierdrinkwaterbedrijven. Intussen wordt de lithiumwinning voor autobatterijen in Zuid-Duitsland een nieuw gevaar voor de drinkwaterkwaliteit.

Sybilla Claus

Er zit tweemaal te veel toxisch Pfas in de Rijn en er is geen transparantie over grote industriële lozingen in die rivier. Zelfs het binnenlaten van zeevis heeft negatieve invloed op ons drinkwater.

Dit zijn een paar van de belangrijkste klachten uit het jaarrapport van RIWA-Rijn, de samenwerkende rivierwaterbedrijven Vitens, Waternet, Oasen en waterleidingbedrijf PWN.

Het drinkwater voor vijf miljoen Nederlanders komt uit de Rijn. Directeur Gerard Stroomberg schreef mee aan het 286 pagina’s dikke jaarrapport over 2020, met als basis data van drie innamepunten in Nieuwegein, Nieuwersluis (Utrecht) en Andijk (Noord-Holland) en het grensmeetstation Lobith. Er moet nog veel gebeuren, zegt Stroomberg, en de kwaliteitseisen moeten omhoog.

Hoe staat het met Pfas, en wat is dat ook alweer?

“Het is een uiterst giftige stof, die je in allerlei spullen vindt. Van anti-aanbakpannen, tot regenkleding en pizzadozen. Er is een verband tussen de hoeveelheid Pfas die je binnenkrijgt en functioneren van het immuunsysteem. Nederland wil een totaalverbod. Maar hoe lang gaat dat duren?

“Sinds 2006 meten wij Pfas uitgebreid. Het Europese Rivierenmemorandum stelt dat alles onder 0,1 microgram oké is, maar dat is achterhaald. Maar Efsa, de Europese voedselveiligheidsautoriteit, kwam een jaar geleden met een strengere norm. Nu blijkt de hoeveelheid Pfas in de Rijn twee keer te hoog.”

Wat treft u aan ‘nieuwe’ stoffen aan?

“Bijvoorbeeld medicijnresten. Lithium wordt gebruikt in medicatie voor depressie en bipolaire stoornissen. Bij Lobith zien wij dat het niveau eigenlijk te hoog is. Een extra zorg is dat Duitsland tussen Bazel en Karlsruhe lithium wil gaan winnen voor de batterijen van 400 miljoen elektrische auto’s. Het winnen, transporteren en verwerken van lithium mag niet meer vervuiling veroorzaken.

“Een ander voorbeeld is de bij MRI’s gebruikte röntgencontrastvloeistof. Die bevat gadolinium, dat je na onderzoek uitplast.”

Hoe kwam u erop daarnaar te zoeken?

“Een geluk bij een ongeluk is dat het gebied langs de Rijn dichtbevolkt is en veel onderzoeksinstituten heeft waarmee wij samenwerken. Er bleek een hoogleraar te zijn die juist dat gadolinium goed kan meten en graag zijn meetmethode op onze Rijnmonsters wilde toepassen. Een oplossing tegen het verspreiden van gadolinium is plaszakken.”

U heeft kritiek op de doelen die Europa stelt voor drinkwaterkwaliteit?

“Vooral langs de Rijn buiten Nederland wordt nog steeds te veel geloosd. Het kost veel moeite het oppervlaktewater te zuiveren. In het jaar 2000, met de invoering van de Europese kaderrichtlijn Water, was het de bedoeling dat wij veel minder zouden hoeven zuiveren omdat het Rijnwater schoner zou worden. Het tegendeel blijkt het geval. Bij het toetsen van de Europese doelen ontbreken concrete maatstaven. Daarom hebben wij een zuiveringsindex opgesteld die laat zien hoeveel we moeten verwijderen om schoon drinkwater te produceren. Sinds 2000 is de hoeveelheid stoffen die we moeten verwijderen juist met vijftig procent gestegen.”

Wat grote industriële lozingen betreft, het moet in Europa toch mogelijk zijn een transparant systeem te maken?

“Dat is precies wat wij hadden voorgesteld. Dan wordt iedereen op tijd gewaarschuwd om mee te kijken. Maar de Rijnoeverlanden vinden dat een taak voor lokale vergunningverleners. Het komt vaker voor dat een bedrijf een grote lozing aanvraagt en daarvoor een vergunning krijgt. Denk aan GenX in Dordrecht. In de praktijk blijkt het dan toch toxisch. Dit is een groot probleem. Er is meer kennis nodig bij de vergunningverleners. Wij zouden daarom graag meekijken, ook in Duitsland.”

In Andijk aan het IJsselmeer heeft u vorig jaar negen keer de waterinname gestopt vanwege te veel chloride. Waardoor kwam dat?

“Wij laten via de Afsluitdijk zeewater naar binnen bij de vispassages. Daardoor halen we meer zeezout (waarvan chloride een bestanddeel is – SB) naar het grootste zoetwaterreservoir van Nederland dan ons lief is. Ook bij het Haringvliet staat de sluisdeur op een kier, voor de zalm, maar ik heb het idee dat ze daar meer meten en actiever de sluisdeur beheren.”

Lees ook:

Rijnministersconferentie: Grote zorgen om gevolgen Rijn-vervuiling voor het drinkwater

De verontreiniging van de Rijn met chemische stoffen moeten binnen 20 jaar met een derde zijn teruggedrongen. “Het behoud van vertrouwen in kraanwater is van groot belang.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden