Richardo is al zestien jaar tbs’er: ‘Binnen de muren was het beter’

Een cel in het forensisch psychiatrisch centrum Oostvaarderskliniek in Almere waar Richardo is behandeld. Beeld ANP

Richardo is al zestien jaar tbs’er. Hij wil graag terugkeren in de samenleving, maar krijgt dat niet voor elkaar. “Huiseigenaren en werkgevers durven het niet aan met me, ik krijg geen tweede kans. Heb ik hier zo hard voor gewerkt?”

Plots verandert zijn gelaat. De zachte ogen in het geleefde gezicht verharden, zijn kaken klemmen op elkaar. “Ik wíl zo graag”, zegt hij. “Ik wíl iets terugdoen voor de maatschappij. Ik heb fouten gemaakt, grote fouten zelfs, en was mijn straf waard. Maar verdient niet iedereen een tweede kans? Ik word overal afgewezen. Misschien moet ik de rechter maar vragen mij terug te sturen naar de tbs-kliniek. De samenleving moet mij niet.”

Richardo was 38 jaar toen hij in 2004 werd veroordeeld tot een gevangenisstraf van ruim zeven maanden en tbs met voorwaarden. Nu is hij 54 en nog steeds niet vrij om te gaan en staan waar hij wil. Zijn tbs-verpleging is weliswaar voorwaardelijk beëindigd, maar zijn woonplaats Almelo mag hij niet zonder toestemming van de reclassering verlaten. Ook moet hij drie keer per week op bezoek bij zijn behandelaars van Forensisch Psychiatrische Afdeling (FPA) Westerdok.

Gemeenten hebben geen zin in een probleemgeval

Richardo, die vanwege het stigma op tbs’ers niet met zijn achternaam in de krant wil, zit naar eigen zeggen vast. “Zonder de twee w’s, woning en werk, wordt mijn tbs niet beëindigd”, legt hij boven een beker koffie uit in een kamer van de FPA. “Maar juist door mijn status als tbs’er, vind ik die niet. Waar ik ook aanklop, ik krijg steeds nul op het rekest. Gemeenten hebben geen zin in een probleemgeval, huiseigenaren ook niet. En bij bedrijven die ik een brief stuur, mag ik niet eens op gesprek komen. Eenzaam en alleen zit ik in het duplexwoninkje van de FPA vanachter de gladiolen te kijken hoe anderen leven. Heb ik hier nou zo hard voor gewerkt?”

De vijftiger met stekeltjes in de gel, afgetrapte gympies en een tatoeage van twee lippen in zijn nek is in totaal 84 keer veroordeeld, vertelt zijn behandelaar tegenover hem. Richardo heeft een antisociale persoonlijkheidsstoornis en was verslaafd aan drank en drugs, problematiek die volgens de reclassering voortkomt uit pedagogische verwaarlozing en structurele mishandeling. Hij groeide op in een ruige buurt in Groningen, als oudste kind en enige zoon van een gewelddadige vader. Als jong broekie zette Richardo zijn eerste stappen op het criminele pad.

Vriendin mishandeld

“Zestien jaar geleden moest ik de gevangenis in omdat ik mijn vriendin had mishandeld en iemand voor een rijdende auto had gegooid.” Officieel werd hij veroordeeld voor het meermaals bedreigen van anderen en poging tot zware mishandeling. “Mijn tbs was voorwaardelijk, maar ik schond die voorwaarden. Vanuit de afkickkliniek was ik stiekem naar het graf van mijn zoons moeder in Groningen gegaan. Toen werd mijn voorwaarden omgezet naar tbs met dwangverpleging.”

“Ik moest 19 maanden lang geduld hebben, de wachtlijsten voor tbs-klinieken waren destijds lang. Uiteindelijk kwam ik in Oldenkotte terecht, bij Rekken. Maar ook andere klinieken heb ik vanbinnen gezien. Ik ben een paar keer overgeplaatst, was niet de makkelijkste. Ik heb personeel bedreigd met messen en werd verdacht van drugshandel, waarvoor ik niet ben veroordeeld. Telkens moest ik weer opnieuw beginnen, mijn behandeling liep steeds vertraging op. Ook mijn eigen schuld natuurlijk.”

Knop om

Richardo recht zijn rug. “Nadat ik tijdens een verlof bijna dood ben gestoken, is er een knop omgegaan. Sinds ik in 2013 de Oostvaarderskliniek in Almere binnenstapte, heb ik me ver van drank, drugs en andere ongein gehouden. Ik volg de regels keurig en doe mijn stinkende best.”

Zijn inzet wordt niet beloond, ervaart hij. Zo mocht hij in Almere een jaar lang niet met verlof, nadat een tbs’er met wie hij in de stad op verlof was een dvd pikte. De dief, die al verder was met zijn behandeling, kreeg die straf niet. Maar Richardo moest als medeplichtige een jaar lang binnen de muren van de Oostvaarderskliniek blijven. Zijn behandeling stond twaalf maanden stil.

“In oktober zit ik alweer drie jaar hier in Almelo”, zegt hij met Groningse tongval. “Het was wennen om na dik een decennium weer buiten te staan. Ik was erg eenzaam in het begin. Nog steeds wel.” Een tijd lang werkte Richardo als vrijwilliger bij de Dierenambulance. “Dat was leuk. Ik heb altijd pitbulls gehad en ben dol op dieren. Maar ja, door asbest in het pand en andere problemen is dat weg komen te vallen.”

Bijna opgegeven

Hij heeft de hoop om betaald werk te vinden bijna opgegeven. “Misschien kunnen Trouw-lezers me helpen? Ik heb misschien alleen de lagere school afgemaakt, maar kan en wil de handen uit de mouwen steken. Ik ben voor alles in, behalve schilderwerk. Mijn behandelaars kennen en vertrouwen me. Toch?” De vrouw tegenover Richardo knikt. “Maar werkgevers durven het niet aan. Voor mij zoveel anderen. Ik ben een vechter, maar dit schiet niet op.”

Mountainbiken en kijken naar zijn cluppie FC Groningen, dat zijn Richardo’s enige pleziertjes. “In augustus bepaalt de rechter of mijn tbs wordt beëindigd. Maar ik vrees het ergste. Want een eigen woning vinden lukt ondanks alle hulp ook maar niet. Loopt mijn tbs af, dan word ik uit het huis van de FPA gezet en ben ik dakloos, waardoor de kans groeit dat ik opnieuw de fout inga. Dat zal meespelen in het oordeel.”

Richardo wíl terugkeren in de maatschappij, herhaalt hij keer op keer. “Ik laat al zo lang zien dat ik geen gevaar meer ben. Ik blijf van de drugs af, kom afspraken na, bespreek verloven voor en na met de reclassering. Maar ik krijg geen kans. Dat maakt me boos en teleurgesteld. Wat wil de samenleving nou van me? Binnen was het beter.”

De volledige naam van Richardo is bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:

Adviesraad: tbs’ers zitten vaak te lang vast

De door- en uitstroom van tbs’ers moet beter, concludeert adviesraad RSJ. Het systeem kent allerlei knelpunten, waardoor tbs’ers soms eindeloos vastzitten. 

Forensische zorg is leven naast een vulkaan

Na de scherpe rapporten over de behandeling van Michael P. debatteert de Tweede Kamer vandaag over de forensische zorg. Er staat ook veel níet in de onderzoeken, zeggen behandelaars.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden