InterviewRené Paas

René Paas blijft strijden voor de Groningers: ‘Veiligheid is een grondrecht’

René Paas, commissaris van de koning in de provincie Groningen.  Beeld Reyer Boxem
René Paas, commissaris van de koning in de provincie Groningen.Beeld Reyer Boxem

René Paas had zijn provincie een beter begin van het nieuwe jaar gegund. Maar het komt goed, zegt de Groninger commissaris van de Koning.

Karin Sitalsing

Het waren twee intense weken, geeft hij toe op de vrijdagochtend na afloop daarvan. “Een échte Thank-God-It’s-Friday-friday. Ik zal niet ontkennen dat ik hier wat vermoeid aan tafel zit.”

René Paas, sinds 2016 commissaris van de Koning in Groningen, staat niet bekend als iemand die onbesuisd uit zijn vel springt of vloekend met de vuist op tafel slaat. Hij zegt dat hij, ondanks de ‘smerige tegenvallers’ waarmee dit jaar voor de Groningers begon, erop vertrouwt dat het goed komt. Dat de gaskraan écht dicht zal gaan, en dat het Rijk er écht alles aan zal doen om dat zo snel mogelijk te laten gebeuren.

Dit moet u even uitleggen, want u bent zo’n beetje de enige Groninger die er nog vertrouwen in heeft. Waarom?

“De beslissing om überhaupt de kraan dicht te draaien, kwam destijds uit Den Haag. Niet uit Groningen. Wij hoopten dat we heel langzaam en met veel moeite in de buurt zouden komen van die twaalf miljard kuub (volgens Staatstoezicht voor de Mijnen een veilig niveau voor de gaswinning in Goningen, red.). Maar Eric Wiebes kwam tot de conclusie dat er maar één ding op zat: stoppen met de gaswinning, en wel zo snel mogelijk. Die zag ik écht niet aankomen. Dat was een revolutie, en die werd ingezet in Den Haag. Dat moeten we niet vergeten.”

Hij kan niet anders zeggen dan dat er écht serieus is geprobeerd dat zo snel mogelijk te doen. “Er kwam een wet die het de industrie verbiedt gebruik te maken van Gronings gas. Contracten met andere landen werden herzien. De Duitsers, Belgen en Fransen hadden heel veel huishoudens en industrie afgestemd op Gronings gas, en er is hard geduwd op hun bereidheid om over te gaan op een ander soort gas. Dat vergt investeringen. Die landen hadden ons ook gewoon aan het contract kunnen houden.”

Maar datzelfde Den Haag zegt nu: verrassing, we gaan tóch door!

“Shitnieuws voor Groningen”, blikt de commissaris onomwonden terug. “Ook omdat je weet hoe broos het vertrouwen in de overheid al is. Een heel smerige tegenvaller.”

Even terug naar donderdagavond 6 januari, toen Paas een telefoontje kreeg van een hoge ambtenaar namens de minister. “Ik heb tegen de ambtenaar gezegd dat EZK (het nieuwe ministerie van economische zaken en klimaat, red.) niet moest rekenen op een milde reactie uit Groningen. Hij zei dat hij dat begreep.”

Onderkoeld maar duidelijk, zo noemt Paas zijn reactie op het ‘shitnieuws’ van de extra gaswinning. “Het sloeg in als een bom. Ik heb meteen gezegd dat wij niet overtuigd zijn van de noodzaak. Wij zien niet waarom je ineens tot een bijna-verdubbeling moet komen. We vinden dat de staat in de benen moet om in de balans ‘leveringszekerheid voor Duitsland’ en ‘veiligheid van Groningers’ te komen tot een andere balans. Hoe? Geen idee. Ik weet niet wat er moet gebeuren om de bouw van een stikstoffabriek te versnellen, of om van een contract met Duitsland af te komen. Maar ik vind wel dat het moet gebeuren.”

‘Geen milde reactie’, zoals Paas die voorspelde, bleek een understatement. Sociale media ontploften. Ze wisten het allang, foeterden Groningers. Stoppen met gas winnen? Het leek te mooi om waar te zijn, en ja hoor: nu kwamen er apen uit Haagse mouwen en kwamen er geen addertjes, maar boa constrictors onder het gras vandaan. Eerst de extra gaswinning, toen de subsidieloterij. En dan verdwijnt ook nog de afdeling kindercardiologie uit het Groninger Universitair Medisch Centrum.

‘Haagse regeerzwijnen laten het Noorden wegkwijnen!’ kalkte een Groninger met dikke zwarte letters op een spandoek. De woorden deinden eerder deze maand mee in de menigte tijdens een fakkeltocht door de Groninger binnenstad. Ze vatten de diepgewortelde sentimenten bondig samen. De tocht, waarin zo’n tienduizend mensen meeliepen, verliep waardig, zei Paas na afloop. De ingehouden woede had hem geraakt. “Als je respect wil, moet je ook respect uitstralen, en dat is hier gebeurd”, sprak hij na afloop.

Op 15 januari liepen Groningers in een fakkeloptocht door de stad, uit protest tegen het overheidsbeleid. Beeld Reyer Boxem
Op 15 januari liepen Groningers in een fakkeloptocht door de stad, uit protest tegen het overheidsbeleid.Beeld Reyer Boxem

Hoe nu verder?

“Het is lelijk om meteen met procedures te dreigen, maar we hebben al twee keer gelijk gekregen van de Raad van State, waar het ging om de vanzelfsprekendheid waarmee de leveringszekerheid altijd zwaarder woog dan de veiligheid van Groningers. Hans Vijlbrief (staatssecretaris voor mijnbouw en belast met de gaswinning in Groningen, red.) kent ons trackrecord. Hij weet dat we echt niet te benauwd zijn om weer naar de rechter te stappen.”

De Kamer heeft het kabinet zes weken gegeven om met een plan B te komen. Waar hangt het voor u vanaf of en wanneer die rechtszaak er komt?

“Van de conclusie. Hebben we het getal naar beneden gekregen? En: zijn we overtuigd dat alles geprobeerd is en dat het écht niet anders kan?”

René Paas. Beeld Reyer Boxem
René Paas.Beeld Reyer Boxem

Wie is René Paas?

René Paas (CDA, 1966) is sinds april 2016 commissaris van de Koning in Groningen. Aan de overkant van het Martinikerkhof begon hij lang daarvoor zijn politieke carrière. In 1990 werd hij raadslid en in 1996 wethouder. Dat bleef hij tot hij in 2005 voorzitter werd van het CNV, en weer vier jaar later van gemeentelijk kennisinstituut Divosa. Eind vorig jaar lieten de Groninger Staten weten nog zes jaar met Paas door te willen.

Hans Vijlbrief zegde toe met de Duitsers te gaan praten over de contracten, net als premier Rutte. Geen garanties, alleen dat hij zijn uiterste best gaat doen. U lijkt daar vertrouwen in te hebben.

“Laat ik het zo zeggen: Vijlbrief begint net. Hij verdient het voordeel van de twijfel.”

Vier dagen na het subsidiedebacle werd bekend dat er 250 miljoen euro extra kwam voor de mensen die achter het net hadden gevist. Dat geld, zegt Paas, heeft Vijlbrief toch maar mooi losgekregen. “Dat was óns niet gelukt. Kennelijk zijn wij ons niet als enige kapotgeschrokken.”

U klinkt mild.

“Nou, ik realiseer me heel goed dat ik, door te vertellen dat en waarom ik er wél vertrouwen in heb, misschien milder lijk dan ik ben. In de afgelopen weken ben ik geregeld boos geworden, of moedeloos. Of chagrijnig. En het is ook goed om te laten merken dat je kwaad bent over wat er in Groningen gebeurt. Of diep bezorgd. Ik geloof ook wel dat we indruk hebben gemaakt. Maar ik heb gelukkig geen aanleg tot cynisme, en ik ben ervan overtuigd dat cynisme nog nooit iemand verder heeft geholpen. Als we iets willen bereiken voor Groningen, moeten we ons kunnen voorstellen hoe een beter Groningen eruitziet. Dat kunnen we. En daar kunnen we, ook als het een keer tegenzit, naartoe blijven lopen. Krijg je altijd wat je wil? Nee. Maar volgende week kun je het weer proberen. Natuurlijk voel ik dezelfde woede over falend beleid. Maar daar hebben Groningers niks aan. Ik moet helpen om zaken te veranderen.”

Veel Groningers hebben de moed allang verloren. Hoe lukt het u om die erin te houden?

“Door niet te vergeten dat we soms wél succesjes boeken. Het besluit om te stoppen met de gaswinning was het duurste besluit dat het vorige kabinet kon nemen. Zeker met de huidige gasprijzen laat je voor een vermogen aan staatsinkomen in de grond zitten. Het Rijk moet nu geld lenen dat het ook uit Groningen had kunnen pompen. Dat gebeurt niet, en dat is vanwege de veiligheid. Dat was een keuze.”

Dus gedupeerden moeten ook nog dankbaar zijn?

“Dat zeg ik zéker niet. Veiligheid is een grondrecht, en de overheid hoort te zorgen voor veiligheid.”

Wat heb je als provinciebestuurder en als burger eigenlijk in handen om het Rijk aan te pakken?

“Een heel repertoire. Je kunt interviews geven – elk schrijnend krantenartikel veroorzaakt onrust in Den Haag. En wij kunnen helpen duwen, een keel opzetten, roepen dat het een schandaal is. Elke Groninger kan naar de rechter stappen, demonstreren, met fakkels gaan lopen, petities tekenen. We kunnen eindeloos constructief overleg voeren met goede argumenten. De Tweede Kamer ertoe aanzetten om het de minister moeilijk te maken. En al die dingen doen we, al heel lang en zo goed mogelijk, met wisselende intensiteit, want je moet dat niet steeds op dezelfde toonhoogte doen.”

Maar wie is de baas als het er echt op aankomt?

De commissaris denkt even na. “Groningers zijn de afgelopen jaren niet zonder succes gebleken in het afdwingen van bepaalde dingen. Laten we onszelf niet te klein maken. Maar hoe stoer we ook zijn, zoals bij de fakkeltocht: als het erop aankomt, zijn we altijd afhankelijk van besluitvorming in het nationale parlement. De Rijksoverheid is nu eenmaal de baas over Nederland. We kunnen niets afdwingen.”

Is dat frustrerend?

“Dat is frustrerend als je iets anders wil dan het Rijk.”

Zoals veilig zijn.

“Ja. Ik vind dat het Rijk daarvoor moet zorgen. En het Rijk gáát er ook voor zorgen.”

Weer dat optimisme.

“Niemand zit hier om mensen te pesten. Iedereen wil dat dit goed gaat. Ik vind het een goed vooruitzicht dat er nu een kabinet zit dat op andere belangrijke dossiers heeft laten zien: we zijn bereid om, ondanks onze zuinige traditie, te lenen voor dingen die we écht belangrijk vinden. Dan kom je in een fase waarin geldgebrek eigenlijk geen argument meer kan zijn.”

Er ís ook geen geldgebrek, benadrukt de commissaris. Kijk eens naar de subsidietombola. “Je had 300 miljoen, je hebt 530 nodig, dus je komt 230 tekort en dan krijg je 250. Dat is, en zo is het ook bedoeld, een geruststellend bedrag. Er is waarschijnlijk 20 miljoen te veel en daarmee kunnen we uitstralen: er ís echt genoeg voor iedereen. Dat zorgt ervoor dat niemand in wat voor rij dan ook hoeft te staan. Mensen hebben nu allerlei spookbeelden over de volgende ronde: zou er echt genoeg geld zijn? Já dus. Ik vind het erg belangrijk om dat te benadrukken.”

Hij is nog lang niet klaar, zegt Paas. “Maar ik ben vastbesloten, en ik voel dat ook bij de nieuwe staatssecretaris, om de komende tijd grote stappen te zetten.”

Lees ook:

Duizenden Groningers grijpen mis bij verbetering van hun woning

De subsidiepot voor Groningers die hun huizen willen opknappen, is sinds vannacht leeg, waardoor veel Groningers die wel in aanmerking komen voor die subsidie achter het net vissen.

Schaamte en excuses voor subsidiechaos in Groningen

Groningse provincie- en gemeentebestuurders steken de hand in eigen boezem: dat de subsidie te weinig was, zag je al aankomen. Maar er is niets tegen ondernomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden