Crisismanager

Remkes zal als bemiddelaar in de stikstofcrisis meer willen dan alleen de gemoederen laten bedaren

Johan Remkes. Beeld ANP
Johan Remkes.Beeld ANP

De Bemiddelaar des Vaderlands moet het conflict tussen boer en politiek helpen oplossen. De opdracht van Johan Remkes is meer dan ingewikkeld.

Bart Zuidervaart

In de Haagse grabbelton met probleemoplossers, waar mensen zoals Stef Blok en Herman Tjeenk Willink geduldig wachten totdat er weer een beroep op ze wordt gedaan om een commissie voor te zitten of iets uit het slop te trekken, is er altijd wel iemand op zoek naar Johan Remkes.

De VVD’er is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een soort Bemiddelaar des Vaderlands. In het stadhuis van Den Haag moest hij begin 2020 als waarnemend burgemeester een bestuurscrisis oplossen. Datzelfde deed hij een jaar later in de provinciehuis van Limburg, als tijdelijk commissaris van de koning. Haast tegelijkertijd wist hij als informateur de impasse in de kabinetsformatie te doorbreken, waarmee de weg naar het kabinet-Rutte IV vrij was. Politiek Den Haag weet: is er een crisis, bel Remkes.

Het is daarom niet vreemd dat landbouwministers Henk Staghouwer en Christianne van der Wal dit weekend de 71-jarige VVD-prominent benaderden met de vraag of hij de bemiddelaar tussen kabinet en boeren wil zijn. De stikstofcrisis kent geen geheimen voor Remkes. Hij was voorzitter van de commissie die het vorige kabinet adviseerde over dit taaie probleem. Remkes trok destijds voor zijn eigen partij pijnlijke conclusies: de maximumsnelheid op snelwegen moest omlaag van 130 naar 100 km/u en van uitbreiding van Schiphol kon de komende tijd geen sprake van.

De snelheid ging omlaag en het vliegverkeer zakte dankzij corona in elkaar, maar de stikstofcrisis is nog allesbehalve opgelost. De boerenprotesten tegen de aangekondigde plannen gaan gepaard met intimidaties en bedreigingen van politici, en met gevaarlijke trekker-blokkades door het hele land. Maandag dreigt een nieuw verkeersinfarct.

Omstreden stikstofkaart

Remkes wil in de tweede helft van augustus zijn bemiddelingspoging beginnen. Dat belooft meer dan ingewikkeld te worden. Vermoedelijk zal hij meer willen dan alleen de gemoederen laten bedaren. De kans is groot dat hij een spade dieper graaft. Dat betekent: beide partijen laten inzien wat er nodig is om deze crisis op te lossen én wijzen op de gemaakte fouten.

Voor het kabinet geldt dat de presentatie van de zo omstreden stikstofkaart weinig doordacht en tactloos was. Bovendien presteerde landbouwminister Staghouwer het om de sector geen enkel toekomstperspectief te bieden. Maar ondanks deze communicatiefouten staan de stikstofdoelen wat het kabinet betreft niet ter discussie. Sterker: het was Remkes die destijds met zijn commissie aandrong op halvering van de stikstofuitstoot in 2030, in de hoop dat de natuur herstelt. Dat doel is inmiddels door Rutte IV omarmd.

De bewegingsruimte aan de onderhandelingstafel is straks dus beperkt. LTO Nederland zegt ‘in beginsel’ open te staan voor een gesprek, mits het ook over de doelen en het tijdpad gaat. De belangenorganisatie laat fijntjes weten dat er geen overleg is geweest over de keuze voor deze bemiddelaar. Het kabinet heeft zelf beslist. LTO had liever oud-SGP-Kamerlid Elbert Dijkgraaf gehad, die lid was van de stikstofcommissie van Remkes.

De radicalere actiegroepen Farmers Defence Force (FDF) en Agractie keren zich tegen de keuze van het kabinet, wat de situatie er niet eenvoudiger op maakt. Zij vinden Remkes te partijdig, gezien zijn verleden en vooral vanwege het stikstofdoel dat uit zijn koker komt. Vicevoorzitter Jos Ubels van FDF denkt dat boeren niet ‘voor Piet Snot’ met Remkes aan tafel gaan. “Ik in elk geval niet.”

De coalitiepartijen, VVD en CDA in het bijzonder, is er veel aan gelegen deze crisis te bezweren, al was het maar vanwege de naderende Provinciale Statenverkiezingen. Van Remkes wordt nu het uiterste gevraagd.

Lees ook:

Rellende boeren zijn ‘vaak jong en zitten in een bubbel’

Wie zijn de boeren die bij harde acties over de schreef gaan? ‘De boeren die escaleren zijn vaak jong en lijken in een bubbel te zitten.’

Irritatie en ongeduld spatten van Remkes af. ‘De houding van partijen moet veranderen, anders ben ik er snel klaar mee’

Johan Remkes heeft bij de start van zijn formatieklus een niet mis te verstane boodschap afgegeven: de partijleiders moeten van houding veranderen. “Anders ben ik er snel klaar mee.”

Johan Remkes: ‘Nooit gedacht dat ik me nog eens met stikstof bezig zou houden’

Johan Remkes, de stikstofadviseur van de regering, is nu echt met pensioen. Je krijgt hem Groningen niet meer uit.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden