Onrust

Rellende jongeren vinden elkaar op sociale media en juist daar loopt de politie achter de feiten aan

Bewoners van de Schilderswijk lopen mee in een stille tocht, die na de eerdere onrust is georganiseerd als tegengeluid.Beeld ANP

Rellen tekenen de coronazomer van 2020. De voedingsbodem voor de onrust is niet zo gek anders dan in het verleden, maar sociale media hebben de dynamiek veranderd.

Niet alleen de grote steden Den Haag, Utrecht en Rotterdam, ook Amersfoort en Hoogeveen waren deze week het toneel van rellende jongeren. De politie heeft aanwijzingen dat jongeren tegen elkaar opboden, door de rellen in andere steden te proberen te overtreffen. Speelt de verveling van maandenlang thuiszitten door de coronacrisis een rol?

Buurtbewoners en jeugdwerkers denken van wel, hoogleraar sociale psychologie Tom Postmes vermoedt dat lokale omstandigheden een belangrijkere voedingsbodem zijn. De Haagse Schilderswijk heeft een historie van relletjes. Eind vorig jaar was het er ook al onrustig. “Vaak komen spanningen later opnieuw naar boven. Je ziet dit ook op lokale kermissen, of bij de TT in Assen.” Bovendien komen veel bekenden van de politie naar de onrustige stadswijken. Een deel van het publiek komt voor de rel, niet voor een maatschappelijk doel.

Escalatie

Dat geldt ook voor andere ongeregeldheden deze week, rond de coronademonstratie op het Plein in Den Haag. De coronaprotesten worden grimmiger, Postmes ziet een ‘geleidelijke escalatie’. Viruswaarheid-voorman Willem Engel riep zijn volgelingen op tot ‘burgerlijke ongehoorzaamheid’. Het is vergelijkbaar met de radicalisering van een deel van de protesterende boeren. Postmes: “Farmers Defence Force doet ook vrij expliciet dit soort oproepen.”

Wat voor zowel de demonstraties als de rellen geldt, is dat de dynamiek rond de ongeregeldheden door sociale media anders is dan in het verleden. Vroeger had de politie groepjes hangjongeren of hooligans goed in de smiezen. Ooit zocht de brommerjeugd elkaar in persoon op, eventueel voorafgegaan door een telefoontje. De eerste keer dat de organisatiekracht van sociale media in Nederland ronduit zichtbaar werd, was rond Project X in Haren in 2012. Een openbaar evenement voor een verjaardagsfeestje op Facebook ging viral, waarna duizenden jongeren naar het Groningse villadorp kwamen, met gewelddadigheden tot gevolg. De politie maakte vrijdag bekend dat een negentienjarige man in Hollandscheveld is aangehouden die zou hebben opgeroepen om in Hoogeveen een Project X-feest te organiseren.

Agenten vorige week, nadat ze een groep jongeren bijeen hebben gedreven op de Oranjerivierdreef in Utrecht Overvecht.Beeld ANP

Anoniem

In 2012 was het sociale-medialandschap nog enigszins overzichtelijk, met Facebook en Twitter als grote fora. Inmiddels zijn er veel apps bijgekomen, vaak anoniemer. De rivaliserende Amsterdamse en Rotterdamse drillrapgroepen die elkaar in Scheveningen opzochten waarna een negentienjarige Rotterdammer werd doodgestoken, communiceerden via Instagram en Snapchat. Bij die laatste app is meekijken niet of nauwelijks mogelijk. Hetzelfde geldt voor Whatsapp.

“De politie loopt daardoor achter de feiten aan”, zegt emeritus hoogleraar communicatiewetenschap Jan van Dijk, lid van de commissie die Project X Haren onderzocht. “Op Facebook kun je een tegenverhaal schrijven, bijvoorbeeld dat je niet naar een plek moet komen. Op andere media is dat lastiger.” Dat het ingewikkelder is geworden om groepen in beeld te krijgen, bleek bij het recente Black Lives Matters-protest in Amsterdam, toen signalen over de massale opkomst aan politie en gemeente voorbijgingen.

Digitale wijkagenten

Om sociale media in de gaten te houden vóór en tijdens ongeregeldheden, heeft de politie verspreid over het land twintig ‘digitale wijkagenten’ in dienst, zegt een woordvoerster. In plaats van op straat, buurten deze agenten op sociale media. Over hun exacte werkwijze laat de woordvoerster niet veel los, behalve dat de digitale politie hun collega’s op straat tijdens rellen bijstaat met wat zij online tegenkomen.

Hoogleraar Postmes ziet een paradox in het gebruik van sociale media. “Die worden vooral gebruikt om af te spreken om de straat op te gaan. Wat dat betreft doen die jongeren precies wat bezorgde ouders van hen vragen, die vinden dat ze te veel gamen.”

Lees ook:

Wat is er aan de hand in de Schilderswijk, Overvecht en Kanaleneiland?

In de Schilderswijk zijn ze wel gewend aan zomerrellen. Voor de Utrechtse wijken Kanaleneiland en Overvecht was de ‘Haagse’ onrust van afgelopen week vrij nieuw. ‘Jongeren voelen in het maatschappelijk klimaat dat zij er niet bij horen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden