InterviewRechtspraakvoorzitter Henk Naves

Rechtspraakvoorzitter Henk Naves: ‘Ik ben best wel tevreden over hoe het gaat in de rechtbanken’

Een zitting in de ‘anderhalvemeterrechtbank’ van Den Haag tijdens de coronacrisis. Tussen de rechters zijn plexiglas schermen geplaatst. De verdachten worden via een videoverbinding gehoord.Beeld ANP

In de anderhalvemeterrechtbank zullen lang niet alle zittingen kunnen doorgaan. Dat betekent achterstanden, al laat de crisis volgens rechtspraakvoorzitter Henk Naves ook zien dat er innovatie mogelijk is.

Of rechters straks boven hun toga een mondkapje dragen? Die vraag laat Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, vooralsnog graag aan de overheid over. Wel ziet hij als landelijke bestuurder van alle rechtbanken en gerechtshoven door de coronamaatregelen nu al grote veranderingen in zittingszalen. Plexiglas tussen rechters en om advocaten heen. Gemarkeerde looproutes door de gangen. Agenda’s die ruimte geven aan een schoonmaak tussen de zittingen door.

Door de coronacrisis vinden nu alleen bij hoge uitzondering fysieke zittingen plaats in rechtszalen. Vanaf 11 mei wordt dat aantal geleidelijk uitgebreid, vooral in het strafrecht en bij familie- en jeugdzaken. Rechters geven aan juist bij die zaken de betrokken partijen fysiek voor zich te willen. “En de samenleving zegt ons dat strafrecht niet kan blijven liggen, omdat dat belangrijk wordt gevonden”, zo verklaart Naves via een skypeverbinding de keuze.

Wordt het in de rechtbank na 11 mei weer een beetje normaal?

“Het aantal fysieke zittingen blijft beperkt. Onderschat niet dat een groot deel van gebouwen niet coronabestendig te maken is. Het merendeel van de zittingszalen bestaat uit kleine kamers waar partijen dicht bij elkaar zitten. Maar denk ook aan het aanvoeren van verdachten. In de cellencomplexen onder de rechtbanken is het kruip-door-sluip-door.”

Wat betekent dit voor de bulk aan zaken die al voor de crisis op behandeling door een rechtbank lag te wachten?

“Er is de afgelopen weken vanuit huis hard gewerkt om de achterstanden weg te werken. Dat is ook gelukt, bijvoorbeeld bij civiele zaken. Zaken zijn schriftelijk afgedaan of via skypeverbindingen. Voor het strafrecht geldt dat de achterstand is gebleven. Wat ik er altijd wel bij zeg is dat strafrecht maar twintig procent is van de 1,5 miljoen zaken die wij jaarlijks afdoen. Dat relativeert.”

Het Openbaar Ministerie opperde een 24/7-rechtspraak om de achterstanden weg te werken. Een goed idee?

“24/7 klinkt goed, maar het is niet te realiseren. Er wordt in de rechtspraak al structureel overgewerkt. We hebben er geen belang bij onze medewerkers over de kling te jagen. Wel zullen we de openingstijden verruimen, waardoor rechtbanken van zeven uur ’s ochtends tot tien uur ’s avonds open zijn. Zo wordt de beperkte ruimte zo optimaal mogelijk benut.”

Wat gaat er verloren als zaken digitaal of schriftelijk en niet via fysieke zittingen worden afgedaan? Volgens advocaten zijn vooral verdachten de dupe, omdat zij geen gebruik kunnen maken van hun aanwezigheidsrecht.

“Dat sommige zaken langer blijven liggen, heeft gevolgen voor de mensen achter het dossier. Maar er wordt geen tekort gedaan aan de rechten van welke partij in de procedure dan ook. Ik heb een groot vertrouwen in de professionaliteit van rechters. Ik geloof niet dat zij denken: ach, in deze coronatijd kan ik wel een loopje nemen met de zorgvuldigheid. Dus als een rechter vindt dat iemand via een beeldverbinding niet voldoende in staat is zijn positie duidelijk te maken, dan volgt er alsnog een fysieke zitting.

“Wat een dilemma is, is de belangrijke rol van de rechter als menselijk gezicht in een procedure die al grotendeels geautomatiseerd en via dossiers loopt. Mensen komen bij een rechter met een probleem dat zij als een steen op de maag hebben liggen, zij willen zich gehoord en gezien voelen. Dat menselijke gezicht mogen we niet kwijtraken.”

Hoe zit het met slachtoffers die bij een zitting aanwezig willen zijn?

“Er is plek voor een slachtoffer op de fysieke zitting. Wel zullen we stimuleren om zoveel mogelijk alleen te komen, zodat we zo min mogelijk publiek in de zaal hebben. En ook voor slachtoffers geldt dat deelnemen via een videoverbinding mogelijk is, of dat ze een schriftelijke verklaring aan de rechter kunnen sturen.”

In het verleden ging het flink mis met de digitalisering bij de rechtspraak. Laat deze crisis zien dat er op dat gebied toch veel mogelijk is?

“Het frame dat het met de digitalisering in de rechtspraak slecht zou gaan, vinden vooral media lekker klinken. Het is verre van de realiteit. Een deel van ons digitaliseringsproject is mislukt, maar er gaat ook al veel goed. Zo zijn politierechterzittingen al volledig gedigitaliseerd.

“Wat je wel ziet is dat zo’n crisis dingen vloeibaar maakt. Zorgen dat procespartijen veilig kunnen mailen stond al op onze lijst van door te voeren vernieuwingen. Normaal had invoering twee jaar geduurd, nu lukte het in twee weken. Datzelfde geldt voor telehoren in het strafrecht (een rechter spreekt dan via een beeldverbinding met de verdachte in de gevangenis, red.). Dat gebeurde al mondjesmaat, nu maximaal.

“Natuurlijk gaat niet alles perfect. Als je zo’n grote sprong voorwaarts met digitale middelen maakt, loop je tegen grenzen van de systemen en de eigen mensen aan. Dat verklaart een deel van de zorgen van advocaten, denk ik. De lat ligt hoog als het gaat om rechtspraak in Nederland. En terecht. Ik begrijp de zorgen over de hoge standaard in dit tijdsgewricht.”

En haalt u die?

“We zijn heel hard blijven doorwerken. We hebben ons innovatief, creatief en flexibel getoond, terwijl we nog steeds zorgvuldigheid bieden en rechtszekerheid. Ik ben best wel tevreden over hoe het gaat.”

Lees ook:

De wijkrechter is sneller, goedkoper en hij komt nog naar je toe ook

Voor burenruzies en kleine disputen over wonen en huren heeft de rechtbank Den Haag een ‘wijkrechter’ in het leven geroepen. Voor 40,50 euro komt deze rechter al in actie

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden