Een online zitting zoals die door de inloopkamer behandeld worden.

Rechtspraak

Rechters niet gelukkig met nieuw experiment dat achterstanden moet wegwerken

Een online zitting zoals die door de inloopkamer behandeld worden.Beeld Maarten Brouwer

Kan een nieuw initiatief dat is opgetuigd om achterstanden weg te werken wel de juiste kwaliteit van rechtspraak leveren, vragen kritische rechters zich af.

Burgers die straks naar de rechter moeten in zogenaamde ‘standaardzaken’ lopen het risico dat er minder zorgvuldig naar hun zaak wordt gekeken, waarschuwen bezorgde rechters. Zij zijn fel tegen de ‘inloopkamers’, een nieuw experiment om achterstanden bij de rechtbanken in te lopen. De inloopkamers kunnen leiden tot tunnelvisie en haastwerk waarbij de standaarden van de Nederlandse rechtspraak worden aangetast, stellen de medezeggenschapsorganen van de Rechtspraak in een onderzoek van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor Trouw en De Groene Amsterdammer.

Het conflict draait om de ‘inloopkamer’, een speciaal team dat voor rechtbanken in heel het land achterstanden kan wegwerken. Acht procent van alle rechtszaken duurt momenteel langer dan hoort, in hoger beroep-zaken is dat zelfs bijna dertig procent. De inloopkamer kan dat verhelpen door zaken uit heel het land te verzamelen en deze in bulk af te handelen, zodat ‘meer zaken met minder mensen afgehandeld worden’, aldus de Raad voor de Rechtspraak.

Dit jaar zullen ‘inloopteams’ minimaal zestienhonderd vertraagde zaken gaan afhandelen. Volgens bestuurders van de Raad voor de Rechtspraak gaat het hierbij slechts om ‘standaardzaken’: alimentatiezaken tussen gescheiden ouders, arbeidsongeschiktheidszaken waarbij burgers het moeten opnemen tegen het UWV, incassozaken en later dit jaar ook strafzaken over ingevorderde rijbewijzen en veelplegers.

Fundamentele bezwaren

De Centrale Ondernemingsraad, die de belangen van de werkvloer vertegenwoordigt, heeft ‘fundamentele bezwaren’ tegen het plan en vreest ‘tunnelvisie’, blijkt uit interne documenten in handen van Investico. “De verwerking van bulkzaken met hoge productiesnelheid met behulp van nieuw te werven onervaren medewerkers heeft vaak gevolgen voor de kwaliteit”, stelt de ondernemingsraad in een negatief advies.

Om tijdwinst te boeken zal de inloopkamer standaard online zittingen houden. De ondernemingsraad vindt dit ‘onwenselijk voor een goede rechtspleging’. “Niet elke burger heeft toegang tot en kennis van de vereiste digitale middelen.”

Nieuwe medewerkers die vonnissen schrijven

De inloopkamer zal vooral werken met nieuw op te leiden juridisch medewerkers die het werk van rechters deels moeten overnemen. Juridisch medewerkers schrijven soms zelfs vonnissen van zittingen waar ze niet bij aanwezig waren: ze moeten op basis van dossieraantekeningen van de zittingsrechter een uitspraak schrijven voor partijen die ze nooit hebben gezien.

“Gewoon niet doen, niet doen”, zegt hoogleraar Rechterlijke Organisatie Philip Langbroek. “Als er al een zitting is geweest, laat het dan ook bij die rechtbank. Die rechter heeft die zitting gedaan, die heeft dat in zijn geheugen zitten.” Langbroek noemt het geschuif met zaken ‘eigenlijk een vorm van witwassen’, omdat de zittingsrechter wél zijn naam onder het vonnis zet.

De inloopkamer zal ook gaan experimenteren met korte vonnissen waarbij de rechter de zaak niet samenvat, maar enkel zijn afweging en conclusie meedeelt. Of met mondelinge uitspraken, waarbij de rechter direct op zitting zijn oordeel geeft en er nooit een geschreven vonnis komt. “We hebben in Nederland eeuwen gehad dat het vonnis niet gemotiveerd werd”, zegt emeritus bijzonder hoogleraar rechtspleging Margreet Ahsmann. “Daar moeten we niet naar terugkeren.”

Los van de inhoudelijke bezwaren vraagt de ondernemingsraad zich af of de plannen wel tijdwinst gaan opleveren, omdat ze ‘te veel uitgaan van veronderstellingen en te mager zijn onderbouwd’.

Niets doen geen optie

Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, erkent dat er risico’s kleven aan de inloopkamer. Maar ‘niets doen is geen optie meer’, zegt hij. Bovendien is het uiteindelijk de rechter die moet zorgen dat de procedure zorgvuldig verloopt. “De veiligheidsrem is dat er rechters aan het stuur zitten. Zij hebben uiteindelijk altijd de macht om te zeggen: ‘Nee, dit neem ik niet voor mijn rekening’. Als een rechter vindt dat er een fysieke zitting moet komen, dan gebeurt dat. Ik vertrouw erop dat die topprofessionals die verantwoordelijkheid nemen.” Bovendien, zegt Naves, “heeft het advies van de Centrale Ondernemingsraad iets van eenzijdigheid. Ik merk ook heel veel enthousiasme voor dit plan.”

Lees ook:

Gaan inloopkamers de achterstanden wegwerken? Rechters zijn kritisch

Met een nieuw experiment waarbij lang liggende zaken worden doorverwezen naar een ‘inloopteam’, proberen rechtbanken achterstanden in te lopen. Tegen een hoge prijs, zeggen kritische rechters.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden