Rechtspraak

Rechters leggen zwaardere straffen op voor ernstige misdrijven

Het is een voortdurend terugkerende discussie in de samenleving: rechters die voor bepaalde misdrijven te licht zouden straffen. Volgens de Raad voor de rechtspraak zijn rechters gemiddeld juist zwaarder gaan straffen.

Rechters hebben de laatste twintig jaar gemiddeld 11 procent zwaardere straffen opgelegd, blijkt uit een onderzoek van de Raad voor de rechtspraak dat vrijdag werd gepubliceerd. Vooral gewelds- en seksuele misdrijven worden nu fors zwaarder bestraft. De onvoorwaardelijke straffen voor deze misdrijven lagen in 2018 zo’n 65 procent hoger dan in 1998. Ook vernielingen, misdrijven tegen orde en gezag en verkeersmisdrijven worden zwaarder bestraft.

Straffen voor kleinere drugsmisdrijven zijn de afgelopen twintig jaar gemiddeld juist met 20 procent gedaald. Ook is de rechter meer taakstraffen en minder boetes gaan opleggen. De zaken zelf zijn niet zwaarder geworden. ‘Het lijkt er dus op dat de rechter reageert op de maatschappelijke roep om strengere straffen, die met name klinkt bij geweldsdelicten en slachtoffers daarvan’, concludeert onderzoeker Frank van Tulder in het Tijdschrift voor Rechtspraak en Straftoemeting.

“Dat wij hoger zijn gaan straffen op bepaalde gebieden verbaast ons niet, dat weten we al veel langer”, zegt Jacco Janssen, al twintig jaar rechter en nu strafrechter in Rotterdam. “Wij zijn niet zo mild als iedereen wel denkt. Op verjaardagen moeten we altijd uitleggen waarom we zo laag straffen, maar dat is uiteindelijk helemaal ons gevoel niet.”

Beeld Sander Soewargana

Angst in de samenleving

Rechters volgen de trend die de maatschappij ook doormaakt, ziet Janssen. “Het beeld dat leeft over misdaad en straf is de afgelopen tien jaar verhard, vandaar dat je daar ook een stijging ziet van straffen voor gewelds- en zedenmisdrijven. De tien jaar daarvoor keken wij als maatschappij misschien toch anders aan tegen straf en vergelding. Nu is er meer angst in de samenleving, bijvoorbeeld door terrorisme.”

Volgens het onderzoek zijn er aanzienlijke verschillen tussen de eerste periode van tien jaar en de tweede. Zo werden heling en misdrijven waarbij sprake was van brandstichting of een ontploffing tussen 1998 en 2008 minder zwaar bestraft dan in de laatste tien jaar. Bij bijvoorbeeld misdrijven als autorijden tijdens een rijontzegging was dat precies andersom, die werden de afgelopen tien jaar juist lager bestraft.

Onderlinge afspraken

Bij de gemiddeld lagere straffen voor drugsmisdrijven moet onderscheid gemaakt worden tussen zwaardere en minder zware drugsdelicten, zegt Janssen. Rechters maken onderling afspraken over hoe zij delicten indelen in hoogte van de straf, de zogeheten oriëntatiepunten, op grond waarvan zij een afweging maken in concrete rechtszaken.

“Bij de drugsdelicten waar in de maatschappij nu veel om te doen is, dus de grotere zaken waar sprake is van veel geweld zoals liquidaties, is de trend wel weer de andere kant op. Daar blijkt dat we hoger zijn gaan straffen", aldus Janssen. “Kleinere drugszaken, waar bijvoorbeeld sprake is van overlast op straat, worden volgens het onderzoek iets lager bestraft.”

Lees ook:

Openbaar Ministerie straft nog altijd zwaarder dan de rechter

Het Openbaar Ministerie (OM) doet weinig met kritiek dat zijn straffen vaak afwijken van die van de rechter, zegt de Procureur-Generaal van het Parket bij de Hoge Raad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden