‘Geen eerlijk proces’

Rechter stopt proces tegen vader in Ruinerwold-zaak; zijn mentale gezondheid is te slecht

De boerderij waar Gerrit Jan van D. zijn gezin verborgen hield. Beeld ANP
De boerderij waar Gerrit Jan van D. zijn gezin verborgen hield.Beeld ANP

Het proces tegen Gerrit Jan van D., hoofdverdachte in de Ruinerwold-zaak, is vroegtijdig gestopt. De rechtbank oordeelt dat een eerlijk proces onmogelijk is vanwege de beroerte die hij heeft gehad.

Anderhalf jaar na de opzienbarende ontdekking van een verborgen gezin in het Drentse Ruinerwold, is het proces tegen de 68-jarige hoofdverdachte Gerrit Jan van D. van de baan. De beroerte die hem trof, maakt een eerlijk proces tegen de vader van het gezin onmogelijk, oordeelde de rechtbank in Assen donderdag. Voorzetting van de zaak zou een schending van de mensenrechten zijn. “Verdachte is unfit to stand trial”, vatte de rechter het besluit samen.

En zo komt Van D. op vrije voeten, tot verdriet van zijn oudste kinderen. Zij hoopten op erkenning voor het leed dat hij hen heeft aangedaan. In oktober 2019 ontdekte de politie in Ruinerwold een boerderij waar een gezin met zes kinderen woonde. Die kinderen zaten daar al jaren verscholen, afgezonderd van de buitenwereld. Na de ontdekking is vader Gerrit Jan van D. gearresteerd op verdenking van vrijheidsberoving van zijn in totaal negen kinderen, mishandeling en seksueel misbruik van zijn twee oudsten. Ook klusjesman Josef B. werd opgepakt.

Jongste kinderen: Besef, we zijn normale mensen

Kort na het besluit van de rechter kwam de jongste zoon van Van D. met een uitgebreide geschreven verklaring, ook namens zijn vier zussen met wie hij in de boerderij woonde. “Wij zien onze vader niet als ‘oervader’ of ‘Messias’. Voor ons was en is hij altijd papa. Niet meer en niet minder.”

De zoon schrijft hoe hun leven na de inval compleet overhoop werd gehaald. “Maar ik kan toch niet anders concluderen dan dat het jaar na 14 oktober 2019 traumatiserend was en niet mijn leven ervoor. Ik hou niemand verantwoordelijk, want dat gaat niet in een bureaucratisch systeem. Iedereen deed naar zijn weten het beste. Maar iets meer naar de mening van de ‘slachtoffers’ luisteren lijkt me wel verstandig als er ooit nog weer zoiets gebeurt.”

Ze vragen om met rust gelaten te worden. “Ik begrijp dat onze situatie uniek is en veel aandacht trekt. Maar besef dat we normale mensen zijn. Wij willen ons leven kunnen voorzetten.”

Van D. is nooit verhoord; hij kan niet meer praten

Het proces dat volgde was zeer complex. De politie heeft Van D. nooit officieel verhoord en de verdachte heeft geen enkele zitting bijgewoond, vanwege een beroerte die hij in 2016 kreeg. De Ruinerwold-vader kan daardoor niet meer praten. Ook is Van D. halfzijdig verlamd en is zijn begrip ernstig aangetast. Deskundigen oordeelden eerder dat het niet mogelijk is om te controleren wat hij wel en niet begrijpt.

De rechtbank concludeerde dat bij de verdachte sprake is van ‘zodanige fysieke en cognitieve beperkingen dat hij niet in staat is om het strafproces te volgen, dan wel in voldoende mate de eventuele gevolgen van het proces te doorzien’.

Daarnaast kan hij zijn verdediging niet voeren, zei de rechter. “De verdachte is mogelijk wel in staat te begrijpen dat hij wordt berecht, maar zou niet in staat zijn zich tegen de vervolging te verweren.” Om tot het oordeel te komen zijn de rechters onder meer bij Van D. op bezoek geweest in de gevangenis.

De vijf jongste kinderen staan achter hun vader

De beslissing om Van D. niet te vervolgen komt niet als verrassing. Het Openbaar Ministerie liet twee weken geleden tijdens een zitting al weten dat Van D.’s beroerte een eerlijk proces onmogelijk maakte. De officier van justitie vroeg de rechtbank om hem niet langer te vervolgen en het OM niet-ontvankelijk te verklaren. “Hij zit gevangen in zijn eigen brein”, zei de officier van justitie. Daarmee volgde de openbaar aanklager het standpunt van deskundigen die de vader uitvoerig onderzochten. Zij stelden in hun rapportages dat het gevaar om hem te overschatten op de loer ligt.

Zijn advocaat pleit er al sinds het begin van het proces voor om de zaak stop te zetten, omdat zijn cliënt zich niet zou kunnen verdedigen. De jongste vijf kinderen staan nog altijd achter hun vader en willen de zorg voor hem op zich nemen zodra hij vrijkomt. Voor de oudere kinderen ligt dat heel anders. Zij wilden erkenning voor het leed dat hen is aangedaan.

Het proces tegen klusjesman Josef B. gaat wel door. Hij is vorig jaar voorlopig op vrije voeten gesteld. De inhoudelijke behandeling van die zaak volgt later dit jaar.

Lees ook:

OM wil vervolging van vader in Ruinerwold-zaak stoppen. ‘Hij zit gevangen in zijn eigen brein’

De rechtszaak tegen de hoofdverdachte in het ‘Ruinerwold-proces’ moet stoppen. Zijn eerder opgelopen beroerte maakt een eerlijk proces onmogelijk, vinden het OM, zijn advocaat en deskundigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden