Adoptie

Rechter: Staat valt niet te verwijten dat moeders destijds hun kinderen moesten afstaan. De tijdgeest was anders

Trudy Scheele-Gertsen moest in 1968 haar zoon afstaan.
 Beeld Bram Petraeus
Trudy Scheele-Gertsen moest in 1968 haar zoon afstaan.Beeld Bram Petraeus

De Raad voor de Kinderbescherming heeft geen juridisch verwijtbare fouten gemaakt toen ongehuwde moeders in het verleden gedwongen werden hun kind af te staan, oordeelde de rechtbank woensdag.

Kristel van Teeffelen

Het is een moment helemaal stil in de volle rechtszaal. Een hand wordt op een arm gelegd, een papieren zakdoekje gebruikt om een wang droog te deppen. De rechter heeft zojuist besloten dat de staat niet valt te verwijten dat ongehuwde moeders in de periode van 1956 tot 1984 werden gedwongen hun kind af te staan.

De rechtszaak was aangespannen door Trudy Scheele-Gertsen, die in 1968 haar zoon moest afstaan, en door stichting Clara Wichmann die namens andere zogenoemde afstandsmoeders optrad. Ze voelt zich belabberd, zegt Scheele-Gertsen na de uitspraak. Maar tegelijk ook strijdbaar, voegt ze eraan toe.

De reden dat de rechtbank haar en Clara Wichmann in het ongelijk stelt, heeft vooral te maken met de tijdgeest. Er werd in de jaren 1956 tot 1984 wezenlijk anders dan nu gedacht over ongehuwde moeders, adoptie en afstand doen van je kind, aldus de rechter. De druk die moeders destijds voelden om hun kind af te staan, was het gevolg van die maatschappelijke opvattingen. Het valt de Raad voor de Kinderbescherming niet te verwijten, want ook die organisatie handelde in het licht van die tijdgeest. Bovendien was het niet de taak van de Kinderbescherming om de moeders te informeren hoe ze wél voor hun kind konden zorgen, aldus de rechtbank. Die hulp was belegd bij particuliere instellingen en maatschappelijk werk.

Informatie uit de dossiers

In de zaak van Scheele-Gertsen speelt ook mee dat de rechter na ruim vijftig jaar niet met zekerheid kon vaststellen of de informatie in haar dossier van de Kinderbescherming inderdaad niet klopt, zoals Scheele-Gertsen zelf zegt. Wel zei de rechter er expliciet bij niet te twijfelen aan haar herinneringen en ervaringen over hoe het in 1968 is gegaan.

Dat de beslissing hard zou aankomen de aanwezige afstandsmoeders en -kinderen had de voorzitter van de rechtbank voorzien. Het is niet de bedoeling verdriet te veroorzaken bovenop het verdriet dat deze moeders al is aangedaan, zei zij. “Als u zich met deze uitspraak opnieuw in de kou gezet voelt, dan is dat een betreurenswaardige, maar tegelijkertijd onontkoombaar gevolg.” De rechter benadrukte verder dat de stem van afstandsmoeders een plek moeten krijgen in ‘ons maatschappelijke bewustzijn’. En onderstreepte het belang van meer onderzoek vanuit de staat naar het eigen handelen destijds.

Verbazing over de conclusies van de rechtbank

Scheele-Gertsen en Clara Wichmann kunnen nog in hoger beroep gaan. Of het zover komt, is te vroeg om te zeggen, aldus Lisa-Marie Komp, advocaat van Scheele-Gertsen. Zij reageert verbaasd op de conclusie van de rechtbank over de tijdgeest. “Het kan wel zijn dat de kerk of de buurman vonden dat ongehuwde moeders niet geschikt waren om een kind op te voeden, maar de wet zei iets anders.” In de wet stond ook toen al dat moeder en kind bij elkaar horen.

Wat niet meespeelde bij de beslissing van de rechtbank, is dat de zaken van de afstandsmoeders zeer waarschijnlijk verjaard zijn. Dat de rechter de zaak toch inhoudelijk heeft beoordeeld en niet heeft afgewezen omdat het te lang geleden is, heeft mede te maken met de houding van de staat in andere adoptiezaken, licht persrechter Marije Knijff toe. Na een uiterst kritisch rapport over misstanden bij buitenlandse adopties zei de toenmalige minister voor rechtsbescherming, Sander Dekker, dat de staat zich niet langer op verjaring zou beroepen in rechtszaken die geadopteerden aanspannen.

Lees ook:

Stoppen is geen optie meer voor ‘afstandsmoeder’ Trudy Scheele-Gertsen

Na twee jaar wachten diende de zaak die Trudy Scheele-Gertsen aanspande tegen de staat. Zij werd tegen haar wil van haar zoon gescheiden

Rechter: Staat had meer moeten doen voor illegaal geadopteerde Patrick

De rechtbank deed uitspraak in twee zaken rond illegale adopties uit het buitenland. In één van die zaken is de staat aansprakelijk voor de geleden schade.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden