Staking

Rechtbanktolken leggen werk neer: ‘Goede tolk is essentieel voor eerlijk proces’

Tolken demonsteren voor het Paleis van Justitie in Den Bosch.Beeld Marc Bolsius

Tolken leggen het werk neer om te laten zien wat er zonder hen gebeurt met de rechtsgang. Volgens rechter Yolande Wijnnobel is een goede tolk essentieel in de rechtbank.

Yolande Wijnnobel maakt het ­weleens mee: ze stelt als rechter een vraag aan de verdachte, en ineens wisselen de verdachte en de tolk snel een aantal zinnen die niet vertaald worden. Of er roept iemand vanuit de zaal verontwaardigd dat er niet goed wordt vertaald. Dan heeft de verdachte, maar ook de rechter, een groot probleem. “Ik kan redelijk controleren hoe er wordt vertaald als de verdachte Engels, Duits of Frans spreekt. Maar bij iemand die Pools of Turks spreekt, houdt het op. Dan ben ik volledig afhankelijk van de kundigheid van de tolk die aanwezig is.”

De samenwerking met gerechtstolken is volgens Wijnnobel gestoeld op vertrouwen. “Ik moet erop kunnen vertrouwen dat mijn vragen goed worden overgebracht op de verdachte, en de verdachte moet daarnaast het vertrouwen hebben dat wat hij zegt goed overgebracht wordt op mij. Vooraf zeg ik altijd tegen de verdachte dat hij het direct moet aangeven als hij het gevoel heeft dat zijn verklaring niet goed overkomt.”

Tolken zwijgen in alle talen

Ruim vijftienhonderd beëdigde tolken en vertalers leggen deze week het werk neer vanwege het programma ‘Tolken in de Toekomst’ van minister Grapperhaus (justitie en veiligheid). Met dat programma wordt het ‘Register beëdigde tolken en vertalers’ ­binnenkort opengesteld voor ­tolken met een lager taalniveau. De versoepeling van de kwaliteitseis is volgens de minister nodig vanwege een tekort aan beschikbare tolken.

Tolken moeten nu voldoen aan taalniveau C1. Als het register wordt opengesteld is taalniveau B2 voldoende om als tolk te werken voor de overheid. “B2 is een veel te lage standaard. Het staat gelijk aan de beheersing van een vreemde taal op havo eindexamenniveau”, aldus woordvoerder Ani Getcheva van Actiegroep Registertolken en -vertalers.

Naast het behoud van kwaliteit voeren de tolken ook actie tegen het plan van Grapperhaus om tolkdiensten voortaan te gaan aanbesteden via commerciële ­bureaus. Getcheva: “Die bemiddelaars moeten concurreren op prijs en hebben geen andere keuze dan minimale tarieven te hanteren. Tolken worden op die manier uitgeknepen en raken gedemotiveerd, waardoor er pas echt een tekort zal gaan ontstaan.” 

Vaardigheden

Als Wijnnobel merkt dat een tolk niet goed vertaalt, bijvoorbeeld omdat er zichtbaar onbegrip ontstaat tussen de verdachte en de tolk, grijpt ze in. “Ik maak er eerst een opmerking over. Als ik dat niet doe, dreigt het gevaar dat het proces niet eerlijk verloopt en dat kan grote gevolgen hebben.” Een enkele keer heeft Wijnnobel een zaak aangehouden. “Het rechtsproces wordt daardoor vertraagd. Vooral voor de verdachte is dat heel frustrerend, want die moet langer wachten.”

Tolken die voor de rechtbank werken, moeten juridische vakterminologie goed beheersen en dus een hoog niveau van taalvaardigheid hebben. Wijnnobel stelt dat ze alleen dan het pleidooi van een advocaat of het requisitoir van de officier goed kunnen vertalen. Daarin komen vaak complexe rechtsbegrippen voor.

Maar daar houdt het niet op. Ook specifieke tolkvaardigheden, zoals een transparante en neutrale houding, zijn van groot belang. Dat betekent in de eerste plaats dat ze een op een vertalen, en nooit zelf woorden toevoegen. “De beste tolken zeggen ‘eh’ als een verdachte dat ook zegt, en vertalen ook de halve zinnen die iemand tussendoor vertwijfeld uitspreekt. Sommigen leven zich zo in dat ze bij een vertaling precies lachen bij het stukje in de zin waar een verdachte dat ook doet, of op boze toon spreken en met hun vuist op tafel slaan als de verdachte dat ook doet.”

Dat zijn de tolken waarmee Wijnnobel het liefste samenwerkt, omdat de taalbarrière daarmee bijna wegvalt. “Voor mij als rechter zijn ook intonatie en non-verbale communicatie een bron van informatie. Daartoe heb ik alleen toegang via een tolk die zijn vak goed verstaat.”

Lees ook:  

Te weinig tolken voor asielzoekerszaken 

Tolken vormen de zwakste schakel in de keten van de vreemdelingenrechtspraak. De beschikbaarheid van geregistreerde tolken is nu al een weerbarstig probleem en dat zal alleen maar nijpender worden als het aantal asielzoekers weer stijgt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden