Gijzeling

Rechtbank beëindigt gijzeling NOS-verslaggever Robert Bas

NOS-verslaggever Robert Bas en zijn advocaat Frank van Ardenne in de rechtbank waar de raadkamer uitspraak doet in de gijzelingskwestie. Beeld ANP

NOS-journalist Robert Bas wordt vrijgelaten, zo heeft de rechtbank in Rotterdam zojuist besloten. Bas werd gisteren gegijzeld omdat de journalist weigerde een verklaring af te leggen over een gesprek met een bron. 

De raadkamer van de rechtbank in Rotterdam is vanmiddag in een besloten zitting tot de conclusie gekomen dat het geen zin meer heeft Bas nog langer vast te houden.  

Bas wil zijn bron beschermen, daarom werd de journalist gistermiddag op last van de rechter-commissaris in gijzeling genomen. Bas heeft al eerder verklaard onder alle omstandigheden zijn mond te zullen houden, waarmee langere gijzelneming vermoedelijk geen effect zal sorteren.

Dit was ook de reden dat het Openbaar Ministerie zich vanmiddag al uitsprak tegen de gijzeling. Het middel gijzeling is niet effectief, meent justitie. Het OM vond daarbij overigens dat Bas zich niet kon beroepen op zijn verschoningsrecht, omdat de identiteit van zijn bron al bekend was.

Journalisten demonstreren bij de rechtbank tegen de gijzeling van NOS-verslaggever Robert Bas. De verslaggever wordt vastgehouden omdat hij weigert als getuige in een strafzaak vragen te beantwoorden. Beeld ANP

‘Drama voor de journalistiek’

Vanochtend verzamelden zich tientallen journalisten voor de rechtbank, uit protest tegen de gijzeling van hun collega.  

Organisator van het protest is NRC-journalist Marcel Haenen. Hij sprak zijn collega's toe, vanaf een verhoging voor de Rotterdamse rechtbank. Meer dan vijftig collega’s waren afgekomen op zijn oproep te protesteren tegen de gijzeling van NOS-verslaggever Robert Bas door de rechtbank. Als Haenen in de microfoon spreekt, gaat de groep dichter bij hem staan, gewend als ze zijn zich richting de spreker van dienst te wurmen.

“Dit is een drama voor de journalistiek. Het is schadelijk voor de samenleving”, zegt Haenen met luide stem. “Bronnen zijn al steeds huiveriger om zich tot journalisten te wenden. Zeker in een tijd dat klokkenluiders ontslagen worden.” 

Haenen geeft zijn gevolg het sein dat het tijd is voor een rondje om de rechtbank. Een beetje meta is de demonstratie wel. Niet altijd is duidelijk wie demonstreert en wie verslag doet. Veel van de journalisten hebben de beroepsmatige reflex om uit beeld te blijven bij de flitsende en draaiende camera’s.

Principiële zaak

De NRC-journalist mengt zich in een principiële zaak. De rechter-commissaris van de Rotterdamse rechtbank wil Robert Bas dwingen een verklaring af te leggen over een vertrouwelijk gesprek met een bron. De bron is betrokken bij een moordzaak, maar geen verdachte. Bas weigert, omdat hij vindt dat bronnen hem moeten kunnen spreken zonder twijfel over eventuele juridische consequenties. Daar is een juridische term voor: journalisten hebben verschoningsrecht. Ze hoeven niet te getuigen, tenzij er zwaarwegende redenen zijn dat wel te doen.

De rechter-commissaris vindt dat in dit geval geen sprake is van verschoningsrecht, omdat justitie de bron van Bas al afluisterde. Identiteit van de gesprekspartner en de inhoud van het gesprek zijn bekend. Bas hoeft slechts vervolgvragen te beantwoorden. 

Geen reden om van de principes af te zien, vindt het verzamelde journaille bij de Rotterdamse rechtbank. “Stel dat Bas antwoord zou geven op vragen. Dan kunnen rechters elke journalist oproepen om te getuigen. Dat zou funest zijn voor onze beroepsgroep”, zegt Henrik-Willem Hofs, verslaggever van de NOS. Belangrijke onderzoeken kunnen niet plaatsvinden als anonieme bronnen zich niet veilig wanen, zegt hij. 

Het vertrouwen in de journalistiek is in het geding, zegt Hofs. “We hebben al te maken met intimidaties bij protesten en politici die ons van fake news beschuldigen. De maat is vol.”

Alleen met voorlichters onthul je geen schandalen

Maar als de inhoud van het gesprek tussen Bas en bron bekend is, wat doen die paar extra vragen er dan nog toe? Het belang zit in toekomstige journalistieke onderzoeken, zegt Haenen. “Schandalen kun je niet onthullen met alleen maar voorlichters. Je hebt anonieme bronnen nodig.” Die bronnen moeten van de journalist op aan kunnen, legt Haenen uit. Hij noemt de gijzeling “magistratelijk misbruik”.

Bovendien is de gijzeling los van alle principes een kansloze onderneming, zegt Haenen. “De kans dat Bas nu in zijn cel doorslaat is nul. Het is nog nooit gelukt om een journalist met een gijzeling aan het praten te krijgen.”  

‘Een heilloze en zinloze zaak’

De gijzeling van Bas heeft de afgelopen dagen een storm van verontwaardiging ontketend. “Dit is al een lange tijd niet meer gebeurd”, kijkt Ellen Bonke terug. Zij is dagbladsecretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ). “Geen goede beurt voor de persvrijheid.” Het verbaast haar, zeker na de wettelijke invoering van het verschoningsrecht vorig jaar. Bonke vindt dat er aan de aanvankelijke beslissing journalist Robert Bas te gijzelen, geen touw valt vast te knopen. “Bas gaf aan zelf geen cruciale informatie te hebben en zijn mening niet te veranderen. Waarom hebben ze hem dan gegijzeld?”

Jos Straathof, docent media-ethiek aan de Fontys Hogeschool voor Journalistiek, stelt dezelfde vraag. Hij noemt de gijzeling van een dag ‘een heilloze en zinloze zaak’. Straathof: “In een land waar persvrijheid zo hoog in het vaandel staat, vind ik dit een zeer twijfelachtige beslissing.” Hij noemt de gijzeling achteraf zinloos omdat de journalist toch niet had willen praten. “Dat is nog nooit eerder gebeurd en zou ook dit keer niet gebeuren.”

Als een journalist een rol speelt in een strafzaak, moeten volgens media-advocaat Otto Volgenant de alarmbellen gaan rinkelen. Volgenant: “Informatie losweken bij een journalist is een laatste redmiddel in een strafzaak. De persvrijheid zal in principe altijd voorgaan als het wordt afgewogen tegen opsporingsbelang.” Alleen bij cruciale zaken kan er een uitzondering gemaakt worden, zoals het voorkomen van een moord of aanslag.

Ook nu Bas gisteravond op vrije voeten kwam, is het kwaad is al geschied, denkt Volgenant. “De gijzeling schaadt de positie van de pers. Dit schrikt bronnen af om hun verhaal te doen bij een journalist, en dat is een kwalijke zaak.” Een cursus bronbescherming voor officieren en rechters zou volgens Volgenant geen slecht idee zijn.

Lees ook:

NOS-verslaggever de cel in omdat hij weigert te getuigen in een strafzaak

Journalist Robert Bas weigert te praten over gesprekken met een bron. De rechter-commissaris wil hem dwingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden