Seksuele uitbuiting

Rapporteur: Jonge loverboys vallen snel terug in de criminaliteit

null Beeld ANP / Robin Utrecht
Beeld ANP / Robin Utrecht

Pak daders van binnenlandse seksuele uitbuiting anders aan, zegt de Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Kies bijvoorbeeld niet alleen voor repressie, maar ook voor een opvoedkundige aanpak.

Marco Visser

Daders van seksuele uitbuiting, zoals loverboys, gaan vaak binnen korte tijd opnieuw ernstig in de fout. Daarom is er een nieuw, specifiek programma nodig om deze, veelal jonge mannen, aan te pakken en ervoor te zorgen dat zij uit de criminaliteit blijven. Dat zegt de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen Conny Rijken.

Dinsdag verschijnt de Dadermonitor mensenhandel 2017-2021. Dat onderzoek laat zien dat 36 procent van de mannen die in Nederland slachtoffers seksueel uitbuiten, binnen twee jaar opnieuw een delict pleegt. Bij andere delicten ligt dat gemiddeld op 26 procent. Binnen vijf jaar heeft 58 procent van de plegers van seksuele uitbuiting zich schuldig gemaakt aan een nieuw delict en na zeven jaar is dat opgelopen tot 65 procent.

Erg jong

“Wat opvalt in de monitor is dat de daders zo jong zijn”, zegt Rijken. Maar liefst 42 procent van de plegers die recidiveren is jonger dan 23 jaar. “Dat ze zo jong zijn, is de reden voor ons advies om een specifiek op deze groep toegesneden resocialisatieprogramma te ontwikkelen. We weten ook dat jongeren over het algemeen vaker recidiveren dan wat oudere daders. Dat is een van de verklaringen waarom de recidive bij binnenlandse seksuele uitbuiting hoger is.”

Binnenlandse seksuele uitbuiting is vooral bekend vanwege de loverboys die vaak kwetsbare meisjes of jonge vrouwen ronselen voor de prostitutie. “Daar hebben we in een eerder onderzoek over gerapporteerd. Meestal zijn het jonge slachtoffers, soms minderjarig. We zien dat zij problemen hebben op allerlei fronten. Ze zijn niet alleen slachtoffer van een delict, maar komen ook in aanraking met de politie en hebben problemen op school. Het zijn jongeren die in de knel zitten. Datzelfde geldt eigenlijk ook voor de daders. Het lukt hen niet om uit het criminele circuit te komen.”

Hoppen van delict naar delict

Rijken ziet in de monitor dat daders van binnenlandse seksuele uitbuiting zich niet alleen met mensenhandel bezighouden. “Ze hoppen van de ene vorm van criminaliteit naar de andere. Twee derde van degenen die binnen vijf jaar recidiveren, pleegt meerdere delicten.”

Ongeveer een op de vier pleegt een vermogensdelict, zoals diefstal en fraude, of wordt aangehouden vanwege een geweldsdelict. 12 procent maakt zich schuldig aan een drugsdelict en ongeveer een op de tien belandt opnieuw in de mensenhandel. “Wat mij opviel is dat deze groep daders nauwelijks recidiveert met zedendelicten”, zegt Rijken. “Ik had verwacht dat dit vaker zou gebeuren.”

De jonge leeftijd van de daders die zo snel en vaak opnieuw voor de criminaliteit kiezen, is voor Rijken reden te pleiten voor een andere aanpak. Dat begint bij het strafrecht. Bij ongeveer 25 veroordeelde daders per jaar komt de reclassering in actie. Dat is een gering aantal, jaarlijks registreert de politie tussen de 160 en 200 gevallen van seksuele uitbuiting per jaar. Rijken vindt dan ook dat het aantal omhoog kan.

Ze vraag ook aandacht voor het programma waarin deze jongeren nu terechtkomen. Dat is het ‘gewone resocialisatieprogramma’, zegt Rijken. Dat moet een specifiek traject worden, speciaal voor de jonge daders van seksuele uitbuiting. “De reclasseringsmedewerkers hebben behoefte aan meer kennis over deze dadergroep. Met deze monitor kunnen we een stukje van dat kennisgat dichten.”

Knip tussen jeugd en volwassenen

Hoe dat nieuwe programma er precies uitziet, daar is meer onderzoek voor nodig, zegt Rijken. Wel kan zij zeggen dat de harde knip tussen jeugdreclassering en reclassering voor volwassenen een probleem is. “In het strafrecht heb je adolescentenstrafrecht, dat zit een beetje tussen jeugd en volwassen in. Aan zoiets kun je ook denken voor de reclassering. De jeugdreclassering is gericht op opvoedkunde, perspectief bieden en aanleren van vaardigheden. Reclassering voor volwassenen is meer gericht op repressie en is minder opvoedkundig. Nu we weten hoe jong deze groep daders is, moet je de vraag stellen of we niet meer toe moeten naar aanleren van vaardigheden, ook al zijn ze volwassen.”

De binnenlandse seksuele uitbuiting is de laatste jaren niet gestegen, maar blijft stabiel. Het wordt dus niet erger, maar de bedoeling van justitie is nu juist dat de aantallen en de ernst afnemen. “Wil je de aantallen omlaag brengen, dan is resocialisatie een van de sleutels”, zegt Rijken.

Harder straffen

Als het gaat over criminaliteit is de gekozen oplossing bijna altijd: harder straffen. Wordt seksueel geweld ook harder bestraft? “We zien dat rechters meer hogere straffen opleggen. Dat is in lijn met de brede ontwikkeling om harder te straffen. En in lijn met de strafverhoging die we de afgelopen jaren hebben gehad voor mensenhandel. Daar staat nu maximaal 12 jaar voor, voor het kale feit. Je hebt ook nog de strafverzwarende omstandigheden.”

“Op basis van de nieuwe monitor kunnen we niet zeggen of de delicten zwaarder zijn geworden en dat rechters daarom zwaarder straffen. Wat we wel zien, is dat er minder zaken zijn die landelijk worden opgepakt en regio-overstijgend zijn. Vaak zijn juist dat de zwaarste delicten, bijvoorbeeld omdat er een netwerk achter zit. Het lijkt er dus niet op dat rechters zwaarder straffen omdat de delicten ernstiger zijn, maar in dit onderzoek hebben we daar niet naar gekeken.”

Meeste meldingen komen van burgers

De monitor over mensenhandel ging niet alleen over binnenlandse seksuele uitbuiting, maar ook over bijvoorbeeld arbeidsuitbuiting. Ook daar is volgens Rijken winst te halen. De Arbeidsinspectie is verantwoordelijk voor de opsporing van deze vorm van uitbuiting. Rijken vindt het opmerkelijk dat slechts 7 procent van alle meldingen van de Arbeidsinspectie zelf komt. De meeste meldingen komen van burgers, de politie of andere organisaties. Daarbij ziet Rijken ook dat slachtoffers van arbeidsuitbuiting niet altijd de bescherming krijgen die zij nodig hebben. Een iets andere werkwijze kan dat probleem al oplossen.

Lees ook:

Meer slachtoffers van uitbuiting trekken aan de bel, blijkt uit rapport

In 2021 heeft het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel een toename in het aantal slachtoffers geconstateerd.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden