Geestelijke zorg

PTSS, gewetensnood en burn-outs: de impact van de rellen op agenten

 Politie op straat tijdens rellen in Roermond. Beeld ANP
Politie op straat tijdens rellen in Roermond.Beeld ANP

Op meerdere plaatsen keerden relschoppers zich dit weekend tegen de politie. Wat doet dat met agenten?

Isabel Baneke

Bart Hetebrij zag de gebeurtenissen van afgelopen weekend met lede ogen aan. Tijdens onlusten in steden als Enschede, Den Haag en Roermond gooiden relschoppers uit de straat getrokken keien richting agenten. Politievoertuigen werden vernield en in brand gestoken, en op meerdere plaatsen vloog zwaar vuurwerk om de oren van de handhavers.

Als gepensioneerd geestelijk verzorger en projectmedewerker van de Bond van Nederlandse Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers (BNMO) weet Hetebrij dat dit soort geweld schade kan veroorzaken bij agenten. “Mentaal kunnen agenten tijdens rellen als deze een enorme angst en machteloosheid ervaren, iets wat kan leiden tot psychische problemen.”

Angst en schaamte

Hij noemt de posttraumatische stressstoornis, oftewel PTSS. Vorig jaar maakten 325 agenten melding van die aandoening, net als tinnitus (oorsuizen) is PTSS door de politie aangemerkt als beroepsziekte. “Maar agenten ontwikkelen tijdens het werk ook andere problemen, zoals burn-outs, depressies of gevoelens van angst en schaamte.”

Het is te vroeg om te zeggen wat de rellen van afgelopen weekend precies hebben gedaan met de psyche van politiemensen. “Maar reken maar dat het niet meevalt om een stap naar voren te doen in een tijd waarin de samenleving verruwt door corona. In Rotterdam is er zelfs gericht geschoten op relschoppers.” Dat gebeurde voor het laatst bij de strandrellen bij Hoek van Holland in 2009.

De angst en de emotie bij de politie moeten dus enorm zijn geweest, denkt Hetebrij. “En nu het stof enigszins is neergedaald, kan er nog een ander type psychisch lijden ontstaan bij de agenten: gewetensnood. Zij kunnen tobben over de vraag of zij echt geen andere optie hadden dan schieten.”

Protesten verharden en volgen elkaar in hoog tempo op

Problematisch bij de verwerking van heftige gebeurtenissen is bovendien de beperkte hersteltijd de politie heeft. “De protesten verharden niet alleen, maar volgen elkaar ook in hoog tempo op. Steeds opnieuw worden agenten ingezet, ze hollen van het ene incident naar het andere. Dat is funest.”

Tineke van der Gulik, korpspsycholoog van de politie, beaamt dat. Ook noemt zij onder meer de onvoorspelbaarheid van de rellen als risicofactor voor psychische en morele schade, net als de coronamoeheid bij agenten zelf. “Agenten zijn natuurlijk ook gewoon mensen en hebben ook weleens twijfels over de maatregelen. Sommige agenten zullen zich ook niet hebben laten vaccineren”, zegt Van der Gulik. “Politiemensen zijn professioneel en treden op als dat moet, maar het kan daarnaast lastig zijn om dan op te treden tegen mensen die demonstreren tegen iets waarop jij zelf eigenlijk ook op tegen bent.”

Morele vraagstukken

Wat gebeurt er nu met de agenten die dit weekend tegenover relschoppers stonden? “Na het werk gaat een leidinggevende altijd debriefen met zijn of haar team”, legt de korpspsycholoog uit. “In bepaalde gevallen sluit het team collegiale ondersteuning daarbij aan, dienders die zijn opgeleid om de eerste opvang te doen. Hebben er tijdens het werk zulke heftige incidenten plaatsgevonden als dit weekend in Rotterdam, dan maakt het team Veilig en Gezond Werken bovendien een opvang- en nazorgplan op maat met de leidinggevende.”

De politie heeft de laatste jaren veel geïnvesteerd in opvang en nazorg, stelt Van der Gulik. “Nu richten we ons naast psychische ook op morele vraagstukken. Neem dit weekend. Politiemensen hebben moeten schieten. Dat kan impact hebben op hun morele binnenwereld. Immers ga je bij de politie om burgers te helpen, om te dienen. Mensen beschieten is daarvan het tegenovergestelde. Voor de schuld en schaamte die dat kan veroorzaken komt steeds meer aandacht bij de politie. Zo hebben we twee jaar geleden vijftien geestelijke verzorgers aangenomen.”

Lees ook:

Hartje Rotterdam veranderde in een paar uur tijd in een slagveld: een ooggetuigenverslag

De binnenstad van Rotterdam veranderde vrijdagavond na een demonstratie tegen corona in een grimmig slagveld. Een ooggetuigenverslag.

Twintig rechercheurs op Rotterdamse rellen, politiekogels troffen mogelijk vier mensen

Een speciaal politieteam gaat zich richten op de relschoppers die vrijdag huishielden in Rotterdam. Ook blijken er mogelijk toch vier mensen geraakt door politiekogels.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden