Restmateriaal

Pssst … Stukje Domtoren kopen?

 Margot Kat van de gemeente Utrecht en Olav Rosenberg, voorzitter van stichting Utrechts eigenDom.  Beeld Werry Crone
Margot Kat van de gemeente Utrecht en Olav Rosenberg, voorzitter van stichting Utrechts eigenDom.Beeld Werry Crone

Tijdens de restauratie van de Utrechtse Dom wordt eeuwenoud ‘restmateriaal’ verkocht, verloot en geveild. Stukken van de toren krijgen zo een nieuwe plek in de stad. ‘Dit gruis mag niet zomaar onder een snelweg worden geschoven.’

Normaal gesproken bevindt de eeuwenoude stenen ‘kruisbloem’ zich op een trotse 100 meter hoogte in de Domtoren – niet tussen de werkmannen in een ijzeren stellingkast op de nabijgelegen bouwplaats. Maar het ornament was te zeer aangetast om op de toren te blijven staan, zegt Olav Rosenberg, voorzitter van stichting Utrechts eigenDom. “Een deel van de stenen is verouderd, soms beschadigd door zure regen”, zegt hij. “Daardoor zijn sommige stukken nu aan vervanging toe.”

De restauratie van de Utrechtse Domtoren is in volle gang. Uit onderzoek in 2015 bleek dat de toren kampte met verzakkingen aan de zuidzijde en vergruizing van steen en metselwerk. Dat was geen grote verrassing: de laatste restauratie dateert van 1975, en de Dom vergt elke vijftig jaar onderhoud.

Tijdens de huidige restauratie, die tot 2024 zal duren en die de gemeente, het Rijk en de provincie Utrecht ruim 37 miljoen euro gaat kosten, wordt aan de buitenkant 600 kubieke meter natuur- en baksteen vervangen. Het gaat om stukken die zo zijn verouderd dat ze vervangen moeten worden, deels omdat ze er niet meer uitzien zoals ze zijn bedoeld, en deels omdat het in sommige gevallen niet veilig is om ze te laten zitten. Stenen die behouden kunnen blijven, worden gerestaureerd.

Priegelwerk tot op de vierkante millimeter

Om te zien welke delen moeten worden weggehaald, hebben onderzoekers alle stenen in kaart gebracht en met QR-codes aan een computersysteem gekoppeld. Zo weten restauratiemedewerkers precies welke stukken en ornamenten uit de toren gehaald moeten worden, en welke nieuwe stukken moeten worden teruggeplaatst – een priegelwerkje met duimstokken, soms tot op de vierkante millimeter.

“Een deel van de stenen is zevenhonderd jaar oud, ze kunnen zomaar in je hand verpulveren”, zegt Margot Kat van de gemeente Utrecht. “Er werken maar tien mensen tegelijkertijd aan de toren. Je kunt immers niet allemaal op hetzelfde moment aan één kant de stenen verwijderen. Dat zorgt voor instabiliteit.”

Delen van de Domtoren zijn te koop. Beeld Werry Crone
Delen van de Domtoren zijn te koop.Beeld Werry Crone

Tattoos van Domgruis

Het project levert eens per twee weken een container vol reststukken op: gruis, steen en soms bijzondere ornamenten. Zonde om weg te gooien, vond Stichting Utrechts eigenDom, die extra fondsen werft voor de restauratie. “Het gereserveerde gemeentebudget dekt alleen de basis van het project”, zegt Rosenberg. “We willen bijvoorbeeld graag dat het lichtkunstwerk terugkomt in de Dom. Daarvoor is meer geld nodig.”

Met de gemeente en mede-initiatiefnemer Brokkenmákers, een onderneming gespecialiseerd in circulariteit en hergebruik van oude materialen, is daarom besloten het puin van de middeleeuwse toren te hergebruiken, zegt voorzitter Rosenberg. Enkele honderden ornamenten worden geveild, verkocht en verloot. Ook is er een ideeënwedstrijd voor recycling van de stenen. De beste plannen – denk aan parkbankjes, schaakstenen en tatoeages met Domgruis – worden gekoppeld aan Utrechtse makers en kunstenaars. De organisatie daarvan is in handen van de stichting Utrecht Marketing.

Enkele nieuwe bestemmingen zijn al gevonden. Zo wordt steengruis gebruikt bij de bouw van een Utrechtse woonwijk en is een originele gotische pinakel – een stukje torenspits – op begraafplaats Daelwijck geplaatst. “We willen dat het materiaal wordt gebruikt voor de stad”, zegt Rosenberg. “De Dom is van ons en al zevenhonderd jaar een icoon in de omgeving. Wie nu een stuk koopt, draagt bij aan het herstel ervan. Je moet er toch niet aan denken dat het restmateriaal zomaar onder een snelweg wordt geschoven. Nu kunnen we er iets moois mee doen.”

Lees ook:

Struinen op de zolder van de Domkerk

De zolder van de Domkerk in Utrecht is normaal gesproken gesloten voor publiek. Maar soms kan je een rondje maken over het ­triforium – met uitzicht op de kerk beneden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden