Rinus Otte, lid van het college van procureurs-generaal van het Openbaar Ministerie.

InterviewRinus Otte

Procureur-generaal Otte van het OM: ‘Het zit goed met de kwaliteit van de strafbeschikking’

Rinus Otte, lid van het college van procureurs-generaal van het Openbaar Ministerie.Beeld Phil Nijhuis

Rinus Otte, procureur-generaal van het Openbaar Ministerie, is tevreden over de resultaten van intern onderzoek naar straffen die het OM mag opleggen. ‘Het zit goed met de kwaliteit van de strafbeschikking. Al kan het natuurlijk altijd nóg beter.’

Plots neemt het volume van zijn stem toe. De fikse kritiek op de straffen van het Openbaar Ministerie heeft hem pijn gedaan, stelt hij. Het OM levert geen broddelwerk af, voert zijn taken naar eer en geweten uit. “Keer op keer laten we een kwaliteitsontwikkeling zien, ik ken geen organisatie die zo veelvuldig zijn eigen vlees keurt. En toch worden we door de buitenwereld genamed, geshamed en geblamed.” Het schaadt het vertrouwen in het OM, ziet hij, zowel van de samenleving als bij zijn collega’s.

In zijn zonnige werkkamer op het Haagse hoofdkantoor van het OM zit procureur-generaal Rinus Otte, een kop thee in de hand. Naast hem heeft Rick Robroek plaatsgenomen. Hij is onderzoeker en een van de auteurs van het rapport dat voor de twee mannen op tafel ligt.

Voor de derde keer op rij heeft het OM de kwaliteit van de zogeheten strafbeschikking gemeten. Daarbij beoordeelt het OM vergrijpen zelf, zonder tussenkomst van de rechter. Het gaat om relatief eenvoudige delicten als winkeldiefstal, rijden onder invloed en vernieling. Celstraf mag het OM voor deze veelvoorkomende overtredingen en misdrijven niet opleggen. Het deelt wel taakstraffen, boetes en gebiedsontzeggingen uit.

De strafbeschikking werd vijftien jaar geleden bedacht om de rechter te ontlasten. Nu schiet het OM de rechtspraak opnieuw te hulp. Om de door corona fiks opgelopen achterstanden bij de rechtbanken in te halen, wil het OM strafzaken die normaal bij de politierechter zouden voorkomen, nog vaker zelf gaan afdoen.

“Een klus van jewelste”, stelt Otte. “We doen een nog groter beroep op ieders loyaliteit hier. Natuurlijk wordt een deel van het OM dat normaal bezig is met het voorbereiden en afdoen van zaken bij de rechter, vrijgespeeld. Datzelfde werk kunnen die collega’s dan voor het OM doen.”

“Maar er liggen nog allerlei praktische vragen op tafel. Wat we in volume kunnen, hangt af van de middelen. We zullen er bijvoorbeeld ruimtes bij moeten huren wanneer we vaker verdachten gaan horen omdat we een taakstraf willen opleggen. Zonder een zaak af te raffelen, zonder tekort te doen aan de verdachten of slachtoffers, moeten we met het nodige pragmatisme kijken hoe we deze klus gaan klaren.”

Het succes van de strafbeschikking hangt volgens de procureur-generaal ook af van de ontvankelijkheid van de samenleving. De plannen van het OM en de rechtspraak om meer zaken af te handelen met die OM-straf stuitten namelijk op weerstand. Eigenlijk is er al kritiek op de strafbeschikking vanaf het moment waarop het OM zelfstandig straffen op mocht leggen. De officier van justitie zou te streng straffen, niet altijd met voldoende bewijs en zonder voldoende rechtsbijstand voor verdachten.

Ook keert de vraag steeds terug of het bestraffingsmonopolie niet bij de rechter zou moeten liggen. De strafbeschikking druist in tegen de trias politica, is de teneur. Partijdig moeten vervolgen én onafhankelijk straffen gaan niet samen. “Het is toch een beetje rechtertje spelen door het Openbaar Ministerie”, omschreef de president van de rechtbank Noord-Holland de strafbeschikking in 2017.

Het is natuurlijk ook wat gek, een slager die zijn eigen vlees keurt.

“Dan stelt u vragen over het systeem zelf, waartoe de wetgever na zo veel lange jaren heeft besloten. Dit plan is uit nood geboren. Toen de strafbeschikking in de maak was, zat het OM er niet op te wachten. Ook nu hebben wij er niet direct om gevraagd om soelaas te bieden aan de enorm opgelopen voorraad strafzaken. Van de wetgever moet het OM lucht bieden, dus we doen het. Het is toch wel heel opmerkelijk dat we vervolgens steeds de wind van voren krijgen.

“We kijken als staande magistraten naar die strafzaken. We vinden dat de rechtsbijstand beter kan, proberen tegenspraak te organiseren. Als dit systeem niet geschikt zou zijn, zou het toch allang door de Hoge Raad en het Europees Hof zijn afgeschoten? Tot Straatsburg aan toe zijn er vragen over de strafbeschikking geweest, en uit iedere rapportage komt hetzelfde naar voren: het is een toereikend, wetgevingstechnisch aan de maat zijnde systeem. En dat het met de kwaliteit van de strafbeschikking goed is, blijkt uit de metingen hier op tafel. Al kan het natuurlijk altijd nóg beter.”

Is één van die verbeterpunten de strafmaat? Wanneer verdachten de strafbeschikking aanvechten, blijkt dat de rechter in bijna één op de drie zaken lager straft dan het OM.

“Wanneer de dokter het verkeerde been afzet, is er sprake van een medische fout. Maar het recht is normatief. Of er voldoende bewijs is om tot een veroordeling te komen, hangt af van of de rechter of officier van justitie zich laat overtuigen. Er is niet zo snel iets goed of fout.

“Wanneer het gerechtshof anders oordeelt dan de politierechter, zeggen we niet dat er sprake was van een rechterlijke dwaling. Nee, zij hebben naar eer en geweten gemeend dat dossier en dat bewijsmateriaal zo te moeten wegen dat ze tot dat oordeel kwamen. Zo is dat bij ons ook. Het kan dat de rechter of het hof anders denkt over een zaak, dat hoort bij ons bestel, een systeem van spraak en tegenspraak. Bij een ander oordeel van de rechter was onze beslissing nog niet fout.”

In het rapport spreekt het OM de wens uit ook voorwaardelijk te mogen straffen. Waarom?

“Zo kunnen de straffen van de rechter en de strafbeschikking nog dichter bij elkaar worden gebracht. Want wanneer wij bijvoorbeeld iemand eigenlijk een ontzegging van de rijbevoegdheid zouden moeten opleggen, maar we willen diegene toch nog een kans geven, kan dat nu niet. Zo’n voorwaardelijke strafbeschikking zou enorm helpen, ook als stok achter de deur om recidive te voorkomen.”

Wat gaat u nog meer aanpakken naar aanleiding van de meting?

“Laat ik voorop stellen dat ik trots ben op de resultaten. Maar de registratie kan echt nog een slag beter. Dat je goed documenteert wat je doet. Onze mensen maken lange dagen, ik snap dat het vastleggen er in de hectiek soms bij inschiet. Toch moet dat beter. Ook moeten we de kwaliteitsverbetering vasthouden. We mogen de focus niet verliezen. Daarom zijn die metingen ook zo van belang.”

Lees ook:

Gepensioneerde rechters aan het werk en avondzittingen om achterstand weg te werken

Door de pandemie liggen er pakweg 17.000 extra strafzaken op de plank. Om die bulk weg te werken, heeft de rechtspraak donderdag allerlei maatregelen aangekondigd. Strafrechtadvocaten zijn kritisch.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden